Đền Đồng Cổ Bưởi nằm lọt trong khu dân cư cuối đường Thụy Khuê, nhiều người chạy xe qua cả chục lần mà không biết ngay sau dãy nhà là nơi gắn với hội thề nổi tiếng thời Lý. Khách thuê xe chỗ tôi hay hỏi ba chuyện: đền thờ ai, vì sao gọi là hội thề, và đi xe máy vào thế nào cho khỏi lạc. Bài này trả lời đủ cả ba, kèm cách gửi xe và giờ nên đi.
Đền Đồng Cổ Bưởi ở đâu và thờ ai
Đền thuộc làng Đông Xã xưa, một trong những làng cổ của vùng Bưởi ven sông Tô Lịch, nay thuộc khu Tây Hồ, Hà Nội. Báo chí thường ghi địa chỉ là số 353 phố Thụy Khuê. Thực tế đền nằm lùi vào trong, trên một khoảnh đất cao trông ra sông Tô Lịch, khoảng giữa đường Thụy Khuê và đường Hoàng Hoa Thám, nên đi trên mặt phố khó nhìn thấy mái đền.
Đền thờ thần Đồng Cổ, tức thần Trống Đồng. Theo truyền thuyết, gốc tích của thần ở vùng Đan Nê thuộc Yên Định, Thanh Hóa, nơi có đền thờ một chiếc trống đồng cổ. Đền ở Bưởi đã được xếp hạng di tích lịch sử từ năm 1992.
Tích hội thề đền Đồng Cổ thời Lý
Sử sách và truyền thuyết kể rằng năm 1020, thái tử Phật Mã, tức vua Lý Thái Tông sau này, đem quân đánh Chiêm Thành và được thần Đồng Cổ báo mộng xin theo giúp. Thắng trận trở về, thái tử rước bài vị thần về kinh thành Thăng Long, lập đền ở phía hữu Đại thành, sau chùa Thánh Thọ, tức vùng làng Đông Xã bây giờ.
Năm 1028, vua Lý Thái Tổ mất. Ba hoàng tử là Võ Đức Vương, Dực Thánh Vương và Đông Chinh Vương đem quân vây thành tranh ngôi, sử gọi là loạn tam vương. Tướng Lê Phụng Hiểu xông ra chém Võ Đức Vương, quân nổi loạn tan vỡ. Tương truyền thần Đồng Cổ đã báo mộng trước cho thái tử về cuộc biến này.
Lên ngôi, vua Lý Thái Tông lập lệ hằng năm các quan phải đến đền làm lễ thề, đọc lời: “Làm tôi bất trung, làm con bất hiếu, thần minh tru diệt”. Ai trốn không dự thì bị phạt. Hội thề được giữ qua thời Trần, thời Lê, về sau thành lễ hội của dân làng. Năm 2023, “Hội thề Trung hiếu đền Đồng Cổ” được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Hội thề ngày nay diễn ra khi nào
Lễ hội chính rơi vào ngày 4 tháng 4 âm lịch, thường kéo dài khoảng hai ngày. Phần lễ có rước Thành hoàng từ đình Đông Xã sang đền, các dòng họ dâng lễ và phần tái hiện lễ thề theo nghi thức xưa. Lịch cụ thể từng năm do địa phương công bố và có thể thay đổi, nên xem thông báo của phường hoặc hỏi người trông đền trước khi đi.
Đi đền Đồng Cổ bằng xe máy từ Thụy Khuê
Thụy Khuê là con phố chạy men phía nam Hồ Tây, nối khu đền Quán Thánh, đường Thanh Niên với khu dốc Bưởi, chợ Bưởi. Đền nằm ở đoạn cuối phố, phía gần dốc Bưởi. Cách dễ nhất là vào Thụy Khuê từ đầu phía Thanh Niên rồi chạy thẳng về hướng Bưởi.
Các bước tôi hay dặn khách:
- Từ trung tâm, đi về phía đường Thanh Niên. Nếu xuất phát từ Bồ Đề, Long Biên, có thể qua cầu Chương Dương, theo Trần Nhật Duật, Yên Phụ rồi vào Thanh Niên.
- Hết đường Thanh Niên, rẽ vào Thụy Khuê về hướng Bưởi. Đoạn đầu khá thoáng, càng về cuối càng nhiều hàng quán và xe đỗ sát lề.
- Khi số nhà lên quá 300, giảm tốc, đi sát làn phải, để ý số 353 và biển chỉ dẫn di tích.
- Lối vào đền ngắn và hẹp, hai bên là nhà dân. Về số thấp, đi chậm, nhường người đi bộ, không bấm còi dài.
- Nếu không chắc lối rẽ, dừng hẳn sát lề rồi hỏi người dân. Đừng vừa chạy vừa nhìn bản đồ trên điện thoại giữa phố đông.
Đi từ phía Cầu Giấy thì lên khu dốc Bưởi rồi rẽ vào Thụy Khuê, đền nằm ngay đoạn đầu. Ở phố cổ Hoàn Kiếm thì đi lối Thanh Niên tiện hơn, lúc về vòng quanh hồ luôn.
Gửi xe ở đâu khi đến đền
Đến nơi, hỏi người trông đền có chỗ dựng xe gọn trong sân hay ngoài cổng không rồi mới dựng. Nếu không có, tìm điểm trông xe có người trông, có vé trên Thụy Khuê hoặc quanh chợ Bưởi rồi đi bộ vào; hỏi giá gửi trước khi giao xe.
Mấy điều nên giữ khi để xe:
- Không dựng chắn ngõ, cửa nhà dân hay lối đi chung.
- Khóa cổ, rút chìa, không để mũ bảo hiểm hay đồ đạc trên xe.
- Ngày hội, lối vào có thể bị chặn để rước kiệu. Hôm đó nên gửi xe từ sớm ở điểm xa hơn và chấp nhận đi bộ một đoạn.
Giờ nào đỡ người
- Ngày thường, khoảng 9 giờ đến 11 giờ sáng: giờ cao điểm đã qua, phố bớt xe, sân đền yên.
- Đầu giờ chiều cũng vắng, hợp người muốn đọc hoành phi, câu đối cho kỹ.
- Tránh khoảng 17 đến 19 giờ, khi Thụy Khuê và dốc Bưởi kẹt xe tan tầm.
- Mùng một và ngày rằm âm lịch, người đi lễ đông hơn, nhất là sáng sớm và chiều tối.
- Dịp hội đầu tháng 4 âm lịch là đông nhất. Muốn xem lễ thề thì đi sớm và tính trước chỗ gửi xe.
Đền thường mở cửa ban ngày, giờ giấc có thể thay đổi theo người trông đền. Nếu đến mà cổng đóng, không tự ý vào; quay lại hôm khác hoặc hỏi người dân quanh đó.
Đi lễ và tham quan cho đúng mực
Đây là nơi thờ tự của làng: mặc kín đáo, nói khẽ, xin phép trước khi chụp trong gian thờ. Lễ vật không cần to, đặt đúng chỗ người trông đền chỉ.
Ghép đền Đồng Cổ vào một buổi quanh Hồ Tây
- Từ đền ra lại Thụy Khuê, ghé làng Trích Sài và chùa Thiên Niên, ngồi quán nhìn hồ một lúc.
- Đi lễ dịp Tết thì xem thứ tự ghé phủ, chùa, đền quanh Hồ Tây để sắp lộ trình cho đỡ vòng.
- Hội Phủ Tây Hồ rơi vào mùng 3 tháng Ba âm lịch, gần với hội đền Đồng Cổ. Ai thích không khí hội làng có thể đọc thêm kinh nghiệm đi hội Phủ Tây Hồ và để xe rồi chọn đi cả hai trong một mùa.
Lưu ý cho người thuê xe máy
Đường vào đền hẹp, xe nhỏ gọn sẽ dễ xoay trở. Honda Wave giá 150.000 đ/ngày, Honda Vision giá 200.000 đ/ngày, cả hai đều hợp cho kiểu chạy phố rồi rẽ ngõ như thế này. Xem thêm các loại xe ở bảng giá thuê xe.
Trước khi đi, thử phanh, đèn, còi và đổ xăng sẵn. Có kèm mũ bảo hiểm hay không, đặt cọc thế nào, hãy hỏi cửa hàng khi đặt xe để được xác nhận trực tiếp. Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, điện thoại 0942 467 674.
Muốn chọn điểm kế tiếp sau đền, mở mục Hồ Tây và lân cận hoặc chuyên mục du lịch Hà Nội bằng xe máy để xem thêm cung đường.