Một buổi nặn gốm Bát Tràng là trò chơi cuối tuần mà cả trẻ con lẫn nhóm bạn trẻ đều thích: ngồi bên bàn xoay, tay lấm đất sét, cuối buổi có một chiếc cốc méo mó mang tên mình. Nhưng nhiều gia đình về nhà mới thấy tiếc: quần áo dính đất, sản phẩm vỡ trên đường, hoặc quên hỏi chuyện nung nên không biết bao giờ mới nhận được đồ. Bài này không bàn đường đi hay chuyện mua bát đĩa, mà tập trung vào chính buổi nặn: chọn xưởng, chuẩn bị đồ, hỏi việc nung và chạy xe máy về khi sản phẩm còn ướt.
Nếu cần lộ trình từ nội thành và cách đi đường đê, xem trước bài đi làng gốm Bát Tràng bằng xe máy nửa ngày.
Chọn xưởng nặn gốm Bát Tràng: hỏi rõ trước khi ngồi vào bàn xoay
Làng gốm Bát Tràng ở Gia Lâm có nhiều nơi nhận khách nặn thử: xưởng gia đình, cửa hàng có góc trải nghiệm, khu trưng bày lớn có phòng nặn riêng. Mỗi nơi tính giá và tổ chức khác nhau, nên đừng ngồi xuống rồi mới hỏi. Trước khi đặt chỗ, hoặc ngay khi bước vào, hãy hỏi gọn mấy câu:
- Giá đã gồm những gì: đất, bàn xoay, người hướng dẫn, tạp dề, tô màu, nung và đóng gói. Có nơi tính riêng từng phần.
- Buổi nặn kéo dài bao lâu và có bắt buộc theo khung giờ không.
- Có nhận trẻ nhỏ không, bàn xoay có vừa tầm tay trẻ không, có người kèm sát không.
- Sản phẩm xử lý thế nào sau buổi nặn: mang về luôn, để lại nung rồi hẹn lấy, hay gửi chuyển phát.
- Có chỗ để xe máy, có người trông không.
Chọn nơi có mái che, chỗ rửa tay rộng, bàn ghế sạch và người hướng dẫn chịu giải thích từng bước. Nhóm đông nên gọi hỏi trước vào cuối tuần, vì lúc đông khách có thể phải chờ bàn xoay.
Với trẻ nhỏ chưa đủ kiên nhẫn ngồi lâu bên bàn xoay, nhiều nơi có thêm phần tô màu lên sản phẩm làm sẵn. Hỏi xưởng xem phần đó có cần nung không, vì đây thường là món dễ mang về nhất.
Mang đồ gì cho buổi trải nghiệm làm gốm Bát Tràng
Đất sét ướt bắn ra khi bàn xoay quay nhanh, dính vào tay áo, ống quần và giày. Chuẩn bị đúng giúp cả nhà thoải mái hơn nhiều:
- Quần áo cũ, màu sẫm, tay áo gọn. Áo tay ngắn hoặc xắn được tay, không mặc váy dài hay áo tay loe dễ quệt vào bàn xoay.
- Một bộ đồ thay cho trẻ, kèm khăn ướt và khăn khô.
- Túi ni lông hoặc túi kéo khóa để đựng quần áo bẩn, điện thoại và giấy tờ, tránh đất sét bám vào.
- Dây buộc tóc cho người tóc dài.
- Giày dễ lau, đế bám. Sàn xưởng có thể ướt và trơn.
- Chai nước, mũ và áo khoác mỏng cho quãng đường đê lộng gió.
Đồ trang sức như nhẫn, vòng tay nên tháo ra cất trước khi nặn. Cắt móng tay ngắn cũng giúp vuốt đất dễ hơn.
Hỏi việc nung và hẹn lấy sản phẩm
Đây là phần nhiều người bỏ qua. Sản phẩm vừa nặn xong là đất mộc còn ướt, mềm, chưa dùng được. Để thành đồ gốm thật, nó phải được để khô rồi mới vào lò nung, và việc phơi khô không thể làm vội vì đất dễ nứt. Vì vậy nhiều xưởng sẽ giữ sản phẩm lại, nung xong rồi hẹn bạn quay lại lấy hoặc gửi về nhà.
Trước khi rời xưởng, nên chốt rõ:
- Ngày nào có thể lấy, ai giữ phiếu hẹn hoặc tên ghi dưới đáy sản phẩm.
- Nếu gửi chuyển phát thì ai trả phí, đóng gói ra sao, vỡ thì xử lý thế nào.
- Số điện thoại hoặc Zalo của xưởng để hỏi lại.
Chụp ảnh sản phẩm của từng người trước khi giao lại, kèm tấm ảnh phiếu hẹn. Trẻ con rất mong đồ của mình, và tấm ảnh giúp bạn nhận đúng chiếc cốc sau này.
Chạy xe về khi sản phẩm còn ướt
Có người muốn mang sản phẩm mộc về ngay để tự trưng bày, dù chưa nung. Nếu vậy, hãy coi nó như một món cực dễ hỏng: chỉ một cú xóc là méo, một cú va là gãy quai.
Đóng hộp ngay tại xưởng
Xin xưởng một hộp cứng có nắp, không dùng túi ni lông mềm. Lót đáy hộp bằng khăn hoặc giấy, đặt sản phẩm đứng thẳng, chèn quanh cho khỏi xê dịch nhưng không ép vào thành đất. Mỗi sản phẩm một ngăn hoặc một hộp riêng, không xếp chồng.
Rửa tay sạch trước khi cầm lái
Đất sét trên tay khô lại thành lớp bột trơn, làm tay lái và tay phanh mất độ bám. Rửa tay, lau khô, gạt đất bám dưới đế giày trước khi lên xe. Đây là chi tiết nhỏ nhưng liên quan trực tiếp đến an toàn.
Đặt hộp ở sàn để chân
Với xe ga, sàn để chân là chỗ thấp và ít rung nhất: đặt hộp nằm phẳng, sát yếm xe, kẹp nhẹ giữa hai chân. Không treo hộp ở móc, không để trong giỏ trước rung lắc. Cốp xe kín, không nhìn thấy đồ bên trong nên khó canh, cũng không hợp với hộp đất còn mềm. Nếu người lớn ngồi sau ôm hộp thì giữ hộp thẳng trên đùi, hai tay đỡ đáy. Đừng giao hộp cho trẻ nhỏ cầm khi ngồi xe.
Đi chậm qua đường đê
Đường đê ven sông Hồng giữa Bát Tràng và Long Biên có đoạn hẹp, có ổ gà, gờ giảm tốc và xe tải chở vật liệu. Giữ tốc độ đều, nhả ga sớm trước gờ, phanh nhẹ và dài, ôm cua rộng. Nhường xe tải vượt thay vì cố bám theo. Cách giữ làn trên đường đê khi đi xe ga được nói kỹ trong bài đi Bát Tràng bằng Air Blade thuê.
Nếu bạn mua thêm bát đĩa đã nung, cách đóng gói và buộc đồ có trong bài chở đồ gốm Bát Tràng về bằng xe máy.
Sắp xếp nửa ngày cho gọn
Một buổi nặn gốm Bát Tràng hợp nhất vào buổi sáng: đi sớm, nặn xong trước trưa, ăn nhẹ trong làng rồi về trước khi nắng gắt và trước giờ tan tầm trên các cầu qua sông Hồng. Nếu còn thời gian, ghé bảo tàng gốm Bát Tràng để trẻ thấy những món đồ mình vừa thử làm được người thợ hoàn thiện ra sao.
Thuê xe ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên thì bạn đã ở sẵn bờ đông sông Hồng, quãng đường xuống Bát Tràng ngắn hơn đi từ nội thành. Tiệm mở cửa từ 09:00 đến 21:00; muốn đi sớm thì nhận xe từ chiều hôm trước.
Tóm lại
Một buổi nặn gốm trọn vẹn cần ba việc: hỏi rõ xưởng giá gồm gì và nung, nhận sản phẩm thế nào; mặc đồ dễ bẩn, mang túi đựng; và nếu chở đồ còn ướt thì dùng hộp cứng, đặt ở sàn để chân, đi chậm qua đường đê. Những điểm đi chơi khác quanh bờ đông sông Hồng có ở mục Long Biên, còn các gợi ý đi xe máy khắp Hà Nội nằm trong chuyên mục du lịch.