Chạy xe số trên đường đê sông Hồng ở Gia Lâm hay đường làng Đông Anh, bạn nghe ở bánh một tiếng lách cách đều theo vòng quay, hoặc thấy tay lái rung khi qua mối nối bê tông. Với xe có vành nan, đó có thể là dấu hiệu nan hoa xe số bị lỏng hoặc đã gãy một chiếc. Bài này chỉ nói về xe vành nan; vành đúc liền khối không có nan nên không áp dụng. Cửa hàng dùng loại vành nào, bạn xem trên xe hoặc hỏi trực tiếp. Xe thuê thì người thuê chỉ quan sát và nghe, không tự siết hay chỉnh nan.
Vì sao nan hoa xe số bị lỏng khi đi đường xấu
Vành nan gồm vành kim loại nối với trục bánh bằng nhiều nan hoa căng, các nan cùng gánh sức nặng của xe và người. Theo hướng dẫn chủ xe của một số hãng và các bài bảo dưỡng vành nan hoa, nan có thể lỏng dần theo thời gian đi, nên các tài liệu đó khuyên kiểm tra định kỳ, và kiểm tra thường xuyên hơn nếu hay đi đường xấu. Nan quá lỏng có thể làm xe mất ổn định ở tốc độ cao, thậm chí mất kiểm soát. Một nan gãy cũng khiến các nan còn lại phải gánh thêm, và vành dễ đảo hơn. Đây là mô tả chung, không phải chẩn đoán cho xe cụ thể của bạn.
Tiếng lạ và rung ở bánh không phải lúc nào cũng do nan: lốp, vòng bi bánh hay vành móp đều có thể cho cảm giác tương tự. Bài này giúp bạn nghe và nhìn đúng, rồi mô tả cho cửa hàng. Nhận biết loại vành rất dễ: vành nan có nhiều thanh mảnh nối từ trục ra mép vành, còn vành đúc là một khối liền với các chấu.
Nghe tiếng lạ ở bánh: theo vòng quay hay chỉ khi qua ổ gà
Tìm đoạn đường vắng, chạy chậm, nhả ga và lắng nghe. Đừng đeo tai nghe: Điều 33 khoản 3 điểm c Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ cấm sử dụng thiết bị âm thanh khi lái xe, trừ thiết bị trợ thính. Có vài kiểu tiếng đáng ghi nhớ:
- Lách cách hoặc tách tách đều, nhanh dần theo tốc độ, vẫn còn khi nhả ga. Tiếng bám theo vòng quay bánh, nên báo cửa hàng. Có thể là nan, cũng có thể là thứ khác.
- Một tiếng tạch khi qua ổ gà, rồi sau đó có tiếng lách cách mới. Có thể là nan vừa gãy; nên dừng ở chỗ an toàn và nhìn bằng mắt như phần dưới.
- Tiếng chỉ có khi bóp phanh, hoặc chỉ khi qua ổ gà rồi hết. Thường thuộc phanh hoặc ốp nhựa; bài Honda Wave thuê kêu lạch cạch giúp phân biệt.
Nhìn vành đảo và tay lái rung: quan sát khi xe đứng yên
Dừng đúng chỗ, tắt máy, dựng chân chống. Dắt xe tiến chậm vài bước ở nơi an toàn, hoặc nhờ người đi cùng đứng nhìn. Chú ý khe giữa lốp và chắn bùn: nếu khe lúc hẹp lúc rộng khi bánh quay, vành có thể đang đảo. Rồi nhìn từng nan: nan nào cong, chùng, thò ra khỏi hàng hay đã đứt rời. Việc thấy một nan hay nhiều nan có vấn đề là thông tin rất hữu ích cho cửa hàng.
Chỉ nhìn, không làm gì khác. Đừng bóp, gõ hay vặn nan, đừng dùng dụng cụ, đừng đưa tay vào gần phanh và nan đang quay. Rung ở tay lái hoặc cảm giác xe chao khi chạy là dấu hiệu thường được nhắc khi vành đảo. Hãy ghi lại bạn cảm thấy ở tốc độ nào, trên mặt đường nào.
Khi nào phải dừng hẳn, không chạy tiếp tới tiệm
Dừng hẳn và gọi cửa hàng nếu gặp một trong các dấu hiệu sau:
- Vành đảo rõ khi bánh quay, hoặc thấy từ một nan gãy trở lên.
- Rất nhiều nan chùng thấy được bằng mắt.
- Tay lái rung mạnh, xe kéo lệch, khó giữ thẳng.
- Tiếng lách cách tăng dần, hoặc phanh bị cọ ở bánh.
Điều 9 khoản 8 Luật số 36/2024/QH15 nghiêm cấm đưa xe cơ giới không bảo đảm quy định của pháp luật về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường tham gia giao thông đường bộ. Bài này không kết luận xe bạn có thuộc trường hợp ấy hay không, nhưng đó là lý do để dừng thay vì cố chạy về.
Nơi dừng cũng có quy định. Điều 18 khoản 5 cho phép dừng, đỗ ở nơi có lề rộng hoặc khu đất ngoài phần đường xe chạy, còn lề hẹp thì sát mép đường phía bên phải theo chiều đi; khoản 7 yêu cầu báo hiệu bằng đèn khẩn cấp hoặc biển cảnh báo phía sau xe nếu sự cố buộc đỗ chiếm một phần đường chạy. Đừng đưa xe lên vỉa hè cho nhanh, vì Điều 77 khoản 1 ghi vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ. Đừng nhờ người chạy xe khác kéo hoặc đẩy xe bạn, vì Điều 33 khoản 3 điểm đ cấm sử dụng xe để kéo, đẩy xe khác.
Nếu chỉ có tiếng lách cách nhỏ, vành nhìn không đảo, tay lái không rung, bạn vẫn nên báo cửa hàng ngay và hỏi có đi tiếp được không. Chỉ khi cửa hàng đồng ý mới chạy chậm, tránh ổ gà và mối nối.
Đường đê, đường làng: đi thế nào để bánh đỡ chịu va đập
Giảm tốc từ xa trước đoạn nứt, mối nối hay ổ gà, rồi nhả phanh khi bánh đi qua; bóp phanh gắt đúng lúc bánh đang rơi xuống hố là cách làm bánh chịu cú va nặng nhất. Nhìn xa để chọn vệt phẳng thay vì đổi làn đột ngột. Cách qua ổ gà và gờ giảm tốc cho êm được nói kỹ trong bài đường nhiều ổ gà, gờ giảm tốc. Sau một cú va mạnh, hãy nghe lại bánh ở đoạn vắng trước khi đi tiếp.
Báo cửa hàng và ghi lại
Gọi 0942467674 trong giờ 09:00–21:00; cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên. Hãy nói: bánh trước hay sau; tiếng gì, khi nào; vành có đảo nhìn thấy không; thấy một hay nhiều nan lỏng hoặc gãy; trước đó có va mạnh vào ổ gà hay vỉa hè không; xe đang đứng ở đâu. Chụp bánh từ bên cạnh, chụp cận nan có vấn đề, quay vài giây video có tiếng khi dắt xe chậm.
Hỗ trợ tại chỗ, đổi xe, cứu hộ hay chi phí là điều cần xác nhận trực tiếp với cửa hàng; bài này không hứa thay. Đừng nhờ thợ ven đường chỉnh nan khi chưa hỏi cửa hàng. Ngoài giờ mở cửa, hãy ghi lại sự việc và báo khi liên lạc được. Có người bị thương thì gọi 115.
Đây là thông tin chung, không thay tư vấn của thợ hay tư vấn pháp lý riêng, và quy định có thể thay đổi. Phần trích luật dẫn theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15.
Tóm lại
Nghe tiếng lách cách theo vòng quay, nhìn vành đảo, đếm nan thấy có vấn đề, rồi dừng và gọi cửa hàng khi dấu hiệu nặng dần. Xem thêm mục xe số, chuyên mục xe máy và phần sự cố khi thuê xe.