Nhiều khách thuê xe ở tiệm tôi đã xem rối nước trong phố, rồi hỏi có chỗ nào được xem rối ngay giữa làng không. Một địa chỉ quen thuộc ở ngoại thành Hà Nội là làng rối nước Đào Thục, nằm dưới chân đê sông Cà Lồ thuộc Đông Anh, cách trung tâm chừng 25 km. Đường đi không khó, nhưng phải hỏi lịch diễn trước và tính chỗ để xe khi vào tới làng.
Làng rối nước Đào Thục khác gì nhà hát rối trong phố
Nhà hát rối nước cạnh hồ Hoàn Kiếm diễn trong khán phòng có mái, ghế đánh số, nhiều suất mỗi ngày. Ở Đào Thục, sân khấu là thủy đình dựng trên mặt ao giữa làng, khán giả ngồi ngoài trời nghe tiếng trống, tiếng hò của chính người trong làng. Cảm giác gần với cách người xưa xem rối sau mùa gặt hơn là xem một tiết mục dành cho khách.
Phường rối ở đây có lịch sử hơn ba thế kỷ, làng thờ cụ Nguyễn Đăng Vinh là tổ nghề. Năm 2023, múa rối nước Đào Thục được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Các tích trò như Trâu đi cày, Lên võng xuống ngựa, Đánh cáo bắt vịt vẫn được giữ; một buổi diễn thường kéo dài khoảng 45 phút.
Cái hay khi xem ở làng là được nán lại sau buổi diễn: xem tận tay con rối gỗ, nghe nghệ nhân kể cách điều khiển rối phía sau tấm mành tre, mua vài con rối nhỏ làm quà. Đổi lại, sân khấu ngoài trời phụ thuộc thời tiết, ánh sáng và âm thanh không chỉn chu như nhà hát.
Đi Đào Thục bằng xe máy: qua cầu nào cho thuận
Làng thuộc xã Thụy Lâm cũ của huyện Đông Anh; sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, khu này nằm trong xã Thư Lâm. Trên bản đồ, gõ “làng Đào Thục” hoặc “phường rối nước Đào Thục” là ra. Xem trước toàn tuyến ở nhà để nhớ các điểm rẽ, tránh vừa chạy vừa cúi nhìn điện thoại.
Từ Tây Hồ, Ba Đình: qua cầu Nhật Tân
Khách ở Tây Hồ đi gọn nhất là lên cầu Nhật Tân, xuống cầu theo đường Võ Nguyên Giáp hướng sân bay. Xe máy đi làn ngoài cùng bên phải, giữ ga đều, đừng lấn sang làn ô tô dù đường thoáng. Chạy một đoạn thì rẽ phải về khu thị trấn Đông Anh cũ, bản đồ thường gợi ý qua phía Cao Lỗ, Uy Nỗ. Từ đó theo đường Đản Dị lên hướng Thụy Lâm; càng gần làng nhà càng thưa, ruộng mở ra hai bên và con đê sông Cà Lồ hiện ra phía trước.
Khách ở Cầu Giấy có thể đi cầu Thăng Long, chạy tầng dưới dành cho xe máy rồi nối về cùng hướng. Chạy thong thả từ Tây Hồ mất chừng một tiếng, giờ đông ở đầu cầu thì lâu hơn.
Từ Long Biên lên Đông Anh
Nhận xe ở tiệm tôi trên phố Nguyễn Văn Cừ, Long Biên thì không cần vòng sang Tây Hồ. Hướng hay đi là ra phía Đức Giang, qua cầu Đuống rồi theo quốc lộ 3 lên phía bắc, sau đó rẽ về Thụy Lâm theo chỉ dẫn bản đồ. Quanh cầu Đuống nhiều xe tải, đi sát lề phải và đừng chen vào điểm mù của xe lớn.
Đoạn đường vào làng và chỗ để xe
Đường vào Đào Thục là đường làng bê tông, đủ cho hai xe máy tránh nhau, gặp ô tô thì dừng nép vào lề. Đoạn men chân đê có vài khúc cua gắt và dốc ngắn từ mặt đê xuống làng. Giảm ga, bóp phanh nhẹ từ sớm, nhất là khi chở trẻ nhỏ phía sau.
Làng không có bãi xe lớn như các điểm du lịch trong phố. Khi gọi hỏi lịch diễn, hỏi luôn nên để xe ở đâu, thường là sân chung gần thủy đình hoặc nhà dân nhận trông. Nếu tự tìm, chọn chỗ có người trông, lấy vé hoặc chụp ảnh chỗ đỗ kèm biển số. Không dựng xe trên mặt đê, không chắn cổng nhà dân hay lối người làng đi ra ao.
Khóa cổ, rút chìa, cất mũ vào cốp trước khi rời xe. Nếu đi nhiều làng trong một ngày, bài gửi xe đầu làng hay chạy vào ngõ làng cổ có cách cân nhắc kỹ hơn.
Hỏi lịch biểu diễn rối nước Đông Anh trước khi đi
Đây là việc quan trọng nhất của cả chuyến. Phường rối Đào Thục không phải nhà hát bán vé đều đặn mỗi ngày; nhiều buổi diễn được dựng theo lịch đặt của các đoàn khách. Khách lẻ đến mà không hỏi trước rất dễ gặp cảnh thủy đình yên ắng.
Các bước tôi hay dặn khách:
- Liên hệ phường rối hoặc ban quản lý trước vài ngày, hỏi hôm bạn định đi có buổi diễn không.
- Nhóm chỉ hai, ba người thì hỏi có thể xem ghép với đoàn đã đặt không.
- Hỏi giờ bắt đầu và chi phí xem; khoản này do phường rối báo, có thể khác theo số người.
- Hỏi phương án khi trời mưa: hoãn, dời giờ hay diễn rút gọn.
- Xin vị trí khu thủy đình và chỗ để xe trên bản đồ.
Số liên hệ có thể tìm qua kênh thông tin của phường rối hoặc của xã. Thông tin có thể thay đổi, nên gọi xác nhận lại vào hôm trước ngày đi. Mùa thu và đầu xuân khô ráo là lúc ngồi xem ngoài trời dễ chịu nhất.
Đi cùng trẻ nhỏ: chuẩn bị gì cho chuyến xe
Hơn hai mươi cây số ngồi xe máy là khá dài với trẻ nhỏ, nên dừng nghỉ một lần ở khu Đông Anh cho trẻ uống nước, đi vệ sinh.
- Mũ bảo hiểm vừa đầu cho từng người. Khi đặt xe, hỏi cửa hàng có kèm mũ cho trẻ không; nếu không thì mang mũ của nhà.
- Áo khoác chắn gió, đường đê lộng gió hơn trong phố.
- Mũ rộng vành để ngồi ngoài trời; tránh bung ô to che người ngồi sau.
- Nước, khăn ướt, đồ ăn nhẹ; quán trong làng không phải lúc nào cũng mở.
- Giữ trẻ tránh xa mép ao quanh thủy đình, nhiều đoạn bờ không có lan can.
Ví dụ một nhà ba người ở Tây Hồ hẹn được buổi diễn 9 giờ sáng thứ Bảy. Cửa hàng mở cửa từ 09:00 nên họ nhận xe từ chiều thứ Sáu, sáng hôm sau xuất phát lúc 7 giờ 45, nghỉ chân ở Đông Anh và đến làng sớm chừng hai mươi phút để gửi xe, chọn chỗ ngồi.
Chở một người lớn và một trẻ nhỏ thì Honda Vision giá 200.000 đ/ngày là vừa, thân nhẹ, dễ dắt trong ngõ. Hai người lớn có thể chọn Honda Air Blade, cùng mức 200.000 đ/ngày, yên rộng và đầm hơn trên trục lớn.
Ghép thêm điểm trên đường về
Đào Thục cùng vùng với đền Sái ở thôn Thụy Lôi, cụm di tích trên núi Sái thờ Huyền Thiên Trấn Vũ, nên có thể ghép hai điểm trong một buổi. Trên đường về phía cầu Nhật Tân, nhiều người ghé thành Cổ Loa. Đi vào Chủ nhật thì nên rời làng sớm, mẹo chọn giờ có trong bài về phố chiều Chủ nhật cho đỡ tắc.
Xem thêm các cung ngắn ở mục ngoại thành Hà Nội hoặc trang du lịch Hà Nội. Cần xe cho chuyến xem rối, gọi Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, số 0942 467 674, mở cửa 09:00–21:00.