Khách thuê xe hay nhắn tôi cùng một câu: hồ Hữu Tiệp xác B52 nằm chỗ nào, xe máy vào được tận nơi không, và dừng xe ở đâu để khỏi bị người trong ngõ nhắc. Hồ nằm lọt giữa khu dân cư Ngọc Hà, quận Ba Đình, Hà Nội, không có cổng hay bãi xe riêng như một bảo tàng. Bài này đi thẳng vào ba việc: tìm đường vào, dừng xe ở ngõ hẹp cho đúng cách, và tính xem nên ở lại bao lâu.
Hồ Hữu Tiệp xác B52 là gì, vì sao lại nằm trong ngõ
Đêm 27/12/1972, giữa chiến dịch mà người Hà Nội quen gọi là “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không”, một chiếc B-52 trúng tên lửa ngay trên bầu trời thành phố. Phần lớn thân và cánh rơi xuống làng hoa Ngọc Hà, cắm vào cái ao làng tên Hữu Tiệp. Một phần khác văng ra phía đường Hoàng Hoa Thám, gần vườn Bách Thảo.
Hơn nửa thế kỷ sau, khối khung kim loại méo mó vẫn nhô lên giữa mặt nước, xung quanh là nhà dân xây sát bờ. Từ năm 2021, thành phố làm dự án cải tạo cảnh quan hồ và bảo dưỡng phần xác máy bay, nên nước hồ và lối đi ven bờ giờ gọn gàng hơn trước nhiều. Nơi này đã được công nhận là di tích lịch sử, nhưng nhịp sống vẫn là một góc phố bình thường: người dân ngồi câu cá, trẻ con chạy chơi, xe chở hàng ra vào. Bạn đang bước vào chỗ người ta sống hằng ngày, không phải khuôn viên tham quan có bảo vệ chỉ chỗ để xe.
Đường vào hồ Hữu Tiệp bằng xe máy
Cả khu hồ nằm trong khối nhà kẹp giữa ba phố Hoàng Hoa Thám, Đội Cấn và Ngọc Hà. Vì thế đừng tìm một cái cổng, hãy tìm phố lớn gần nhất rồi đi vào bằng ngõ.
Từ Hồ Gươm và phố cổ
Từ Hoàn Kiếm, hướng dễ nhớ là chạy lên phía Quán Thánh hoặc Phan Đình Phùng, sang Hoàng Hoa Thám rồi đi tiếp về phía Bách Thảo. Đi giờ vắng thường mất chừng hai mươi phút; giờ tan tầm có thể gấp đôi vì đèn đỏ quanh Ba Đình khá dày. Khu quanh Lăng và quảng trường thỉnh thoảng phân luồng theo sự kiện, nên nhìn biển trước khi rẽ, gặp barie thì vòng đường khác chứ đừng cố lách.
Từ cửa hàng bên Long Biên
Khách lấy xe ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề thường qua cầu Chương Dương hoặc cầu Long Biên để vào phố cổ, rồi đi tiếp như trên. Trên cầu Long Biên xe máy chạy bên trái, ngược thói quen ngoài phố, nên người chưa quen cứ chọn Chương Dương cho dễ.
Mẹo bản đồ để khỏi bị dẫn vào ngách cụt
Gõ thẳng “hồ Hữu Tiệp” thay vì gõ số ngõ. Trên mạng có nơi ghi lối vào là ngõ 55 Hoàng Hoa Thám, có nơi ghi qua ngõ phía Đội Cấn. Khu này nhiều nhánh nối nhau, nhưng ứng dụng đôi khi chọn ngách rất hẹp hoặc có bậc thềm.
- Bật chế độ xem vệ tinh để thấy mặt hồ, đi theo hướng mặt nước thay vì chỉ nhìn đường kẻ xanh.
- Tới đầu ngõ thì dừng hẳn, hỏi một quán nước hoặc người ngồi trước cửa; dân trong khu chỉ đường nhanh hơn bản đồ.
- Ngách hẹp tới mức hai xe không tránh nhau được thì quay ra, đừng cố đi tiếp.
Ai lần đầu tự chạy có thể xem trước cách tìm đúng chỗ trên bản đồ điện thoại.
Dừng xe ở ngõ hẹp quanh hồ mà không chắn lối dân
Ngõ quanh hồ là đường đi duy nhất của nhiều nhà, chỉ một chiếc xe dựng lệch cũng đủ làm người khác không dắt xe ra được.
Cách an toàn nhất: gửi ngoài phố lớn rồi đi bộ
Tìm bãi có người trông trên Hoàng Hoa Thám hoặc Đội Cấn, lấy vé xe, khóa cổ, mang mũ theo người rồi đi bộ vào. Quãng đi bộ thường chỉ vài trăm mét, đổi lại bạn không phải quay đầu xe trong ngõ. Tôi khuyên cách này cho nhóm đông, người chưa quen tay lái và mọi buổi cuối tuần.
Nếu vẫn muốn chạy xe vào tận bờ hồ
- Về số thấp hoặc nhả ga từ đầu ngõ, đi sát bên phải, tốc độ chỉ nhỉnh hơn người đi bộ.
- Ở khúc cua khuất, bấm một tiếng còi ngắn rồi thôi; không bấm liên tục trong ngõ.
- Tới bờ hồ, tìm đoạn lòng ngõ rộng nhất, dựng xe sát tường bằng chân chống nghiêng và quay đầu xe ra hướng đi về.
- Tuyệt đối không dựng trước cửa nhà, trước cổng có lối xe ra vào, hay giữa ngõ để ngồi trên xe chụp ảnh.
- Tắt máy ngay khi dừng; xe nổ máy đứng chờ là khói bay thẳng vào nhà người ta.
Có quán nước nhận trông xe thì cứ hỏi, trả theo mức họ báo. Đi nhóm ba bốn xe thì gửi bớt ngoài phố, đừng xếp thành hàng dọc ngõ.
Một tình huống hay gặp
Hai người ở Tây Hồ thuê một chiếc Vision, chạy theo bản đồ vào một ngách bên hông hồ. Tới đoạn chỉ vừa một xe thì gặp xe ba gác chở hàng đi ngược lại, hai bên phải lùi gần chục mét mới tránh được nhau. Lần sau họ gửi xe ngoài Hoàng Hoa Thám rồi đi bộ, mất thêm năm phút nhưng nhẹ đầu hơn hẳn.
Xem gì bên hồ và nên ở lại bao lâu
Phần đáng xem nhất là khối xác máy bay giữa mặt nước, nhìn rõ từ lối đi ven bờ. Bên hồ thường có biển giới thiệu ngắn về sự kiện năm 1972, đọc trước khi chụp ảnh sẽ thấy cảnh trước mắt có ý nghĩa hơn.
- Chụp từ lối đi chung, không trèo lan can, không bước lên bậc thềm nhà dân để lấy góc đẹp.
- Không chạm, không ném bất cứ thứ gì xuống hồ; đây là hiện vật của di tích.
- Nói khẽ, nhất là buổi trưa và buổi tối khi các gia đình đang nghỉ.
Về thời gian, mười lăm đến hai mươi phút là đủ đứng xem, đọc biển và chụp vài tấm. Ngồi thêm cốc trà thì tính nửa tiếng. Khung đẹp nhất là buổi sáng, ánh sáng dịu, ngõ chưa đông xe hàng; buổi trưa nắng chiếu thẳng xuống mặt nước, ảnh dễ bị chói.
Ghép với Bảo tàng Chiến thắng B-52 trong cùng buổi
Bảo tàng Chiến thắng B-52 trên phố Đội Cấn cách hồ không xa, chạy xe vài phút là tới. Thứ tự tôi hay gợi ý là vào bảo tàng trước để hiểu bối cảnh mười hai ngày đêm cuối năm 1972, rồi mới tới hồ, lúc đó khối thép giữa nước sẽ có ý nghĩa hơn nhiều.
Đường đi và chỗ dừng xe ở bảo tàng có trong bài Bảo tàng Chiến thắng B-52 ở phố Đội Cấn. Còn thời gian thì nối thêm Hoàng thành hoặc Bảo tàng Hồ Chí Minh theo lịch trình nửa ngày ở Ba Đình bằng xe máy. Ai mê đề tài phòng không nên để riêng một buổi khác cho Bảo tàng Phòng không - Không quân, vì bảo tàng nằm trên đường Trường Chinh, xa khu Ba Đình.
Chọn xe nào cho ngõ hẹp Ngọc Hà
Ngõ quanh hồ Hữu Tiệp hợp xe nhỏ và nhẹ. Honda Wave giá 150.000 đ/ngày, xe số nhẹ, dắt qua ngách hay quay đầu đều nhàn. Honda Vision giá 200.000 đ/ngày, tay ga thấp, hợp người chở thêm một người và chưa quen côn số.
Bảng giá đầy đủ theo ngày, tuần, tháng nằm ở trang giá thuê xe. Đặt cọc và giờ nhận xe xác nhận trực tiếp với cửa hàng qua số 0942 467 674; cửa hàng mở từ 09:00 đến 21:00, nên nếu định đi hồ buổi sáng sớm thì lấy xe từ chiều hôm trước.
Muốn xếp tiếp các điểm cùng chủ đề lịch sử, xem mục bảo tàng Hà Nội hoặc trang du lịch Hà Nội bằng xe máy để chọn chặng kế tiếp.