Chọn xe số hay xe ga đi đèo là câu hỏi mà ai định chạy lên Ba Vì hoặc Tam Đảo cũng phải trả lời trước khi nhận xe. Hai cung này đều có dốc dài, cua gắt và đoạn xuống kéo dài, nên loại xe quyết định phần lớn trải nghiệm chuyến đi. Bài viết này so sánh từng khía cạnh thực tế: sức leo dốc, cách xuống dốc an toàn, phanh, tư thế ngồi lâu và chở hành lý, rồi chốt gợi ý theo từng cung; các điểm đến khác nằm ở chuyên mục du lịch và danh sách điểm đến.
Chọn xe số hay xe ga đi đèo: khác nhau ở đúng ba chỗ
Thứ nhất là cách truyền lực: xe số có thể về số thấp để giữ lực kéo khi leo, còn xe ga phụ thuộc toàn bộ vào vòng tua máy và hệ truyền động tự động. Thứ hai là cách phanh: xe số phanh bằng cả phanh tang, phanh máy và về số, xe ga chủ yếu dựa phanh tang vì phanh máy yếu vai trò hơn. Thứ ba là tư thế: xe số để chân hầm hố nên dễ chống, xe ga có sàn để chân rộng nhưng khó chuyển người khi mỏi.
Chưa có loại xe nào thắng tuyệt đối trên đèo; cái cần là biết điểm yếu của xe mình và bù lại bằng kỹ thuật. Người mới chạy núi thì ưu tiên xe mình quen nhất, vì tay lái quen còn quan trọng hơn loại truyền động.
Trước chuyến đèo, kiểm tra ba thứ bất kể loại xe: má phanh còn dày, nhớt giữa vạch, lốp non đúng áp và gai còn rõ. Xe đèo làm việc nặng gấp nhiều lần xe phố, một trong ba thứ yếu là chuyến đi đổi từ thưởng thức thành nỗi lo giữa dốc. Xăng đổ đầy bình từ nội đô, vì trạm xăng trên các đoạn cuối cung thưa và giá không đều nhau.
Leo dốc: giữ tốc bằng số thấp hay giữ ga đều
Xe số lên dốc Ba Vì thoải mái hơn nhờ về số sớm: cảm giác nào mà máy đuối thì về ngay một số, giữ vòng tua cao, máy mạnh mà không nóng quá. Đoạn dốc quanh co lên đỉnh có những cua ngược, mỗi lần giảm tốc trước cua rồi lại tăng ga ra cua, xe số cho người lái chủ động từng nhịp.
Xe ga leo dốc vẫn được nếu giữ ga đều và chọn tốc độ giữ được suốt đoạn, không tăng giảm liên tục. Điểm yếu của xe ga là dốc quá dài và quá dốc khiến hộp số tự động trễ một nhịp, dễ tạo cảm giác hụt lực giữa dốc. Cách xử lý là chạy đà trước chân dốc, không dừng giữa dốc để rồi leo lại, và nếu buộc phải dừng thì kéo vững phanh, ra ga thật nhẹ.
Xuất phát đi Tam Đảo, phần dốc dài cuối cung là chỗ thử xe rõ nhất; kinh nghiệm đi Tam Đảo từ Hà Nội với đèo sương và chảy xuống cho thấy cung này hợp cả hai loại xe miễn là giữ được nhịp ga. Với Ba Vì, chuyến Ba Vì nửa ngày từ Hà Nội có đoạn dốc lượn quanh sườn, cua gắt hơn, xe số dễ điều tiết hơn hẳn.
Xuống dốc: phanh đúng nhịp, không bóp chặt
Xuống dốc là đoạn nguy hiểm hơn leo dốc, nhất là đoạn dài từ đỉnh Tam Đảo về ngã tư đường vòng. Xe số nên về số thấp, dùng phanh máy giữ lại tốc, chêm phanh tang theo nhịp ngắn thay vì bóp chặt liên tục. Bóp phanh tang lâu trên dốc dài làm má phanh nóng, giảm hiệu quả đúng lúc cần nhất.
Xe ga không có phanh máy mạnh, nên phải nhịp phanh tang gắt hơn: bóp nhịp, nhả, bóp nhịp, để phanh có thời gian nguấy. Tư thế người lùi nhẹ về sau, hai tay giữ chắc cổ xe, mắt nhìn xa để phanh sớm trước mỗi cua. Tuyệt đối không tắt máy khi xuống dốc vì đèn pha và tín hiệu sẽ yếu lúc cần vượt.
Với người vẫn lo lắng kỹ thuật leo dốc của xe ga, mẹo trong bài về khởi hành lại giữa dốc cầu và cách vượt áp dụng được cho cả đoạn dốc núi, vì bản chất là giữ phanh chắc và ra ga dứt khoát.
Ngồi lâu và chở hành lý
Cung Hà Nội lên Ba Vì hoặc Tam Đảo kéo dài vài tiếng, nên tư thế ngồi quyết định độ mỏi khi tới nơi. Xe số gọn, nhẹ, dễ xoay trở, nhưng yên thường hẹp và cứng hơn; xe ga yên rộng, sàn để chân thoải mái, hợp người ngồi sau hoặc nhóm có bạn nữ đi cùng. Nếu đi hai người, xe ga ngồi sau dễ chịu hơn trên đoạn đường trường.
Hành lý thì ngược lại: xe số có chỗ treo đồ và cốp sau vừa vặn cho một balo, còn xe ga cốp dưới yên sâu nhưng giới hạn hai nửa mũ tròng. Đi ba bốn ngày nên mang balo nhẹ, tránh buộc thùng to phía sau vì gió núi đẩy đuôi xe, khiến tay lái nặng lên hẳn khi vào cua.
Người ngồi sau cũng cần được tính vào tư thế: trên dốc dài, người sau nên ngồi thẳng, ôm nhẹ hông người lái, cùng nghi người theo cua thay vì thả lỏng. Một người sau biết phối hợp giúp xe vào cua gọn hơn hẳn, trong khi người sau ngủ gật giữa đèo là gánh nặng thật sự cho người cầm tay lái.
Chốt theo từng cung
Ba Vì: đường quanh co, cua gắt, mặt đường có đoạn mòn loang lổ, ưu tiên xe số nếu bạn muốn chủ động từng dốc; xe ga vẫn đi được nhưng chọn loại phổ thông, đừng lấy xe quá nặng. Tam Đảo: dốc dài và đều hơn, xe ga giữ ga suốt đoạn lại rất nhàn, hợp nhóm đi nghỉ lại một đêm.
Nếu vẫn phân vân giữa hai loại cho đi phố thường ngày thì bài so sánh xe số hay xe ga cho cung đường phố đã gợi ý theo tần suất di chuyển. Còn nếu cả nhóm cùng đi, cứ để xe số chạy trước làm nhịp, xe ga theo sau giữ ga đều, cả đoàn sẽ lên xuống đèo gọn gàng và an toàn hơn nhiều. Chốt lại: cung đèo chọn xe quen, kiểm tra kỹ trước khi đi, và giữ nhịp ga phanh đều suốt chiều dài, đó mới là thứ quyết định chuyến Ba Vì hay Tam Đảo thành công hay không.