Cuối tuần rảnh nửa ngày, bạn muốn đi thành Cổ Loa bằng xe máy từ nội thành Hà Nội nhưng chưa rõ đường nào nhanh, nên ghé gì và đi trong bao lâu thì vừa sức. Cổ Loa ở huyện Đông Anh, phía bắc thành phố, là cụm di tích thành đất xoắn ba vòng gắn với An Dương Vương và lời nguyền Mỵ Châu, một điểm đến vừa gần vừa lạ: gần vì chỉ mười mấy cây số từ Hồ Gươm, lạ vì giữa lòng đồng ruộng bắc sông Hồng vẫn còn nguyên những vòng đất hàng nghìn năm. Bài viết này xếp chuyến đi từ lúc xuất phát tới lúc về: chọn cung đường, sắp thứ tự các điểm trong khu di tích, và khung thời gian hợp lý cho từng mùa.
Đi thành Cổ Loa bằng xe máy: cung đường từ nội thành
Có ba cung đường chính từ nội thành, và chọn cung nào phụ thuộc điểm xuất phát và sở thích. Cung một, qua cầu Nhật Tân rồi theo trục đường lớn phía Đông Anh về hướng Cổ Loa: nhanh nhất từ khu Hoàn Kiếm, Cầu Giấy, bắc Từ Liêm, mặt đường rộng, ít ổ gà, thích hợp đi buổi chiều nắng gắt vì quãng ngoài đồng ngắn. Cung hai, theo đường đê sông Hồng từ khu cầu Chương Dương ngược lên bắc: đẹp nhất vào sáng sớm, chạy giữa hai hàng cây, có đoạn nhìn sang bãi sông, nhưng đê có khúc hẹp và ổ gà sau mùa mưa, phải về số thấp. Cung ba, từ Long Biên qua cầu Đuống theo quốc lộ hướng Thái Nguyên rồi rẽ vào: hợp với người ở bên Gia Lâm, Bồ Đề.
Với khách thuê xe máy, lời khuyên là đi cung đê lúc lên, về theo trục lớn lúc xuống: đê cho trải nghiệm, trục lớn cho sự chắc chắn khi chiều muộn mệt. Quãng đường một chiều chừng ba mươi đến bốn mươi phút chạy thoải mái, không tính thời gian dừng chụp ảnh, và nếu đi đê thì cộng thêm mười phút vì phải chạy chậm theo mặt đê. Xe tay ga, xe số đều đi được; xe máy điện nên tính pin hai chiều kèm đoạn lượn dốc.
Trước khi lên đường, kiểm tra nhanh lốp và dầu phanh, vì đoạn đê và ngõ làng Cổ Loa có ổ gà nhỏ. Đổ xăng ở khu nội thành trước khi ra, vì quanh Cổ Loa trạm xăng thưa hơn phố. Mang theo mũ che nắng trưa và một bình nước: khu di tích là làng quê, hàng nước có nhưng không dày như phố.
Trong khu di tích nên ghé những điểm nào
Cổ Loa không phải một điểm mà là một cụm, và cách đi hợp lý là đi theo vòng, tránh quay lặp. Điểm mở đầu nên là đền Thượng thờ An Dương Vương, nơi đặt chính của khu di tích: sân rộng, có nhà bia, bạn có thể lấy đây làm chỗ gửi xe và làm quen không gian trước khi đi tiếp. Từ đền Thượng đi bộ hoặc dắt xe sang am Bà Chúa, góc nhỏ thờ Mỵ Châu, câu chuyện nằm ngay trong kiến trúc: am nhỏ, hai bên là ao, và người địa phương hay mua hương ở đây.
Từ cụm đền, hãy chạy chậm theo đường làng vòng ra các đoạn tường thành cũ. Thành Cổ Loa xoắn ba vòng: vòng ngoài nay chủ yếu còn lại dạng gò đất dài, giữa đồng; vòng giữa và vòng trong rõ hơn, có đoạn viền ao Cổ Loa và giếng Ngọc. Đoạn ven giếng Ngọc đẹp nhất vào buổi sáng: mặt nước phẳng, cây soi bóng, là chỗ đứng chụp ảnh nhiều nhất. Người thích đi bộ có thể gửi xe ở một đầu và đi bộ một vòng nhỏ giữa làng, vì ngõ Cổ Loa hẹp, đường đôi, đậu xe tùy tiện dễ cản dân đi lại.
Cuốihành trình nên ghé chùa Cổ Loa cạnh hồ nước: chùa cổ, sân vắng, hợp làm điểm nghỉ trước khi lên đường về. Vào dịp lễ hội Cổ Loa đầu năm, cả khu di tích đông từ sáng sớm, các ngõ tạm thành bãi xe, và khi đó kinh nghiệm là gửi xe ở bãi quy hoạch xa cổng chính rồi đi bộ vào. Ngày thường vắng, bạn có thể dừng từng điểm thoải mái.
Tổng thời gian trong khu: đi kỹ hết các điểm cần khoảng hai đến ba tiếng với tốc độ thong thả, hoặc một tiếng rưỡi nếu chỉ ghé đền Thượng, am Bà Chúa và giếng Ngọc. Xem thêm các gợi ý điểm đến khác trong chuyên mục điểm đến, hoặc trải nghiệm chạy xe dọc bãi sông Hồng quanh cầu Long Biên nếu bạn muốn nối chuyến đi bằng một quãng ven sông chiều.
Khung giờ và mùa đi đẹp
Sáng sớm là khung giờ đẹp nhất cho Cổ Loa: khoảng bảy tới chín giờ, nắng nghiêng chưa gay, sương ao chưa tan hết, và đường đê mát. Mùa đẹp nhất là thu và đông đầu: cuối thu lúa quanh Cổ Loa vàng, đoạn đê lên Đông Anh là khúc đẹp nhất của cung đường; mùa hạ nắng gắt giữa trưa, nên hoặc đi sớm về sớm, hoặc đi chiều muộn đón gió đồng. Mưa phùn tháng hai ba khiến mặt đê và ngõ làng lầy, xe máy trượt, cần chọn cung trục lớn.
Ngày thường, khu di tích gần như thuộc riêng bạn; cuối tuần đông hơn nhưng vẫn thoáng so với các điểm phố. Lễ hội tháng Giêng là dịp đặc biệt nếu bạn thích không khí hội làng: rước kiệu, trò diễn, hàng chè phiên; đổi lại, hãy chấp nhận gửi xe xa và chen chân giữa dòng người, và đừng mang theo hành lý cồng kềnh trên xe.
Về cung đường và bữa trưa
Trưa có thể ăn ngay trong khu Cổ Loa: vài quán ăn gia đình quanh khu di tích phục vụ món đồng quê, giá phải chăng, bàn ghế đơn giản; hoặc nếu về theo trục lớn, dừng ăn ở khu vực cầu Nhật Tân trước khi vào phố. Với chuyến nửa ngày, lịch trình gợi ý là xuất phát bảy giờ sáng, tới Cổ Loa tám giờ, đi bộ và chạy vòng trong khu tới mười một giờ, ăn trưa, về theo trục lớn và về tới nội thành đầu giờ chiều. Chuyến cả ngày có thể ghé thêm vườn quất hoặc vườn cây cảnh quanh Đông Anh theo mùa.
Về nhà trước tối: mặt đê về chiều ngược nắng và xe tải đông, nếu không quen chạy đê thì chọn đường lớn lành hơn. Trước khi về, kiểm tra lại đồ đạc trên xe, vì chặng dừng nhiều điểm dễ bỏ quên mũ, bình nước, hay áo mưa vắt trên yên.
Đi Cổ Loa là kiểu chuyến đi rẻ, ngắn và đậm chất Hà Nội: một buổi sáng, một cây số lời nguyền và ba vòng thành đất nằm giữa đồng lúa. Chọn đúng cung đường, đi đúng khung giờ, và đi theo vòng trong khu di tích, bạn sẽ hiểu vì sao người ta quay lại Cổ Loa nhiều lần dù nó chỉ cách phố một quãng ngắn. Khám phá thêm các hành trình khác trong chuyên mục du lịch để tiếp nối chuyến cuối tuần này bằng những điểm đến tiếp theo quanh Hà Nội.