Chở gốm Bát Tràng bằng xe máy nghe đơn giản nhưng chi tiết mới quyết định đồ về nhà nguyên hay nứt trên đường: gốm sứ nặng, dễ vỡ và hay trượt khi xe rung trên các đoạn đường làng. Từ làng gốm về nội đô qua Long Biên lại có nhiều đoạn ổ gà và cột mố, nên cách đóng gói, chằng buộc và chọn chỗ đặt đồ quan trọng không kém việc mua. Bài viết đi từng bước cho cả mâm chén nhỏ lẫn bình lớn; bối cảnh chung của khu nằm ở chuyên mục Long Biên và chuyên mục du lịch.
Chở gốm Bát Tràng bằng xe máy: đóng gói từ tại quầy
Bước rẻ nhất và hiệu quả nhất là nhờ người bán bọc lại từng món: báo hông, thùng xốp hoặc thùng bìa quấn chặt quanh thân gốm. Các món chén dạ xếp lớp giữa báo, chèn góc để khỏi gõ vào nhau, hai món chạm trực tiếp là hai vết nứt tiềm ẩn ngay khi xe chạy qua ổ gà đầu tiên. Mua nhiều thì nhờ quán đóng thùng xốp nguyên khối, thùng cứng chịu được sức ép của dây buộc trên yên.
Bình lớn, chum hoặc lọ cao cần xử lý riêng: nhồi báo hay rơm quanh thân, miệng bình bọc lớp dày vì đây là điểm mỏng nhất khi bị lay ngang. Nếu có thể, chọn bình đã bọc xốp mềm nguyên của xưởng; các xưởng ở Bát Tràng quen khách mua chở bằng xe nên đa số sẵn sàng bọc kỹ hơn thường lệ khi bạn nhờ. Kiểm tra đáy bình, bởi đáy phẳng dễ xoay khi xe rung, đáy tròn thì phải kê gói chèn theo.
Chọn chỗ đặt đồ trên xe
Nguyên tắc vàng là đặt nặng dưới, nhẹ trên và dọc theo thân xe. Thùng gốm nặng nhất để ở giữa hai chân nếu để chân hốc, hoặc buộc chặt lên bậm chân sau bằng dây chun ghim bốn phía. Không xếp gốm lên giỏ trước kiểu chồng cao: giỏ trước là điểm rung mạnh nhất của xe, mỗi cú phanh lại dồn hết lực vào các lớp gốm.
Với xe có cốp dưới yên, mâm chén nhỏ vừa cốp là chỗ lý tưởng nhất: cốp gần trục bánh, ít rung hơn mọi vị trí khác trên xe. Còn bình cao thì đừng nhét cốp, buộc nằm dọc theo lên yên sau bằng hai vòng dây, chèn gói báo dưới hai đầu để khỏi cạ vào vải yên. Ai hay mua gốm về làm quà thì nên xem trước cách chọn loại xe hợp việc chở nặng ở bài xe số hay xe ga chở nặng phố.
Cân đối tải quan trọng như chỗ đặt: gốm nặng lệch về sau làm bánh trước nổi, tay lái nhẹ tênh khi vào cua; lệch về trước thì bánh sau mất bám, dễ trượt trên vệt cát của đường làng. Kiểm tra áp lốp trước chuyến mua lớn, bánh non chở nặng xuống dốc dẫn cầu rất dễ móp vành. Trước khi ra khỏi làng, dừng một nhịp chạy thử vài chục mét trong hẻm, nghe tiếng thùng và cảm độ nặng của xe, điều chỉnh ngay khi còn ở gần quán còn đỡ việc buộc lại giữa đường.
Buộc và chằng đúng cách
Dây chun ghim tốt hơn dây nilon trơn vì giữ độ căng đều khi xe rung, còn dây nilong siết quá sẽ cạ vỡ lớp báo ngay góc gốm. Buộc theo hình chữ thập, siết hai vòng quanh thùng và yên, thử lắc thùng sau khi buộc: thùng không xê dịch mới đạt. Mỗi điểm buộc nên lót một lớp bìa dưới dây để tránh dây cấn vào men gốm.
Gương gập lại trước khi chở bình cao, vì bình hay va gương khi bẻ lái. Cần sau nếu có thì tận dụng làm điểm treo túi nhẹ, nhưng các túi đựng gốm nhỏ nên để vào một túi vải lớn buộc chung, khỏi lủng củng từng túi rơi rớt giữa đường. Trước khi lên đường, rung thử xe đứng yên một nhịp, nghe xem trong thùng có tiếng gõ giữa các món không, có là phải chèn thêm.
Đường từ Bát Tràng về nội đô: đoạn nào cần chậm
Đoạn đường làng ra từ Bát Tràng ra trục lớn nhiều cát mòn và ổ gà, đây là phần đường nguy hiểm nhất cho gốm, nên giữ đều ga và chọn vệt phẳng sẵn từ xa. Đường đê ven sông Hồng phẳng hơn nhưng gió ngang mạnh, bình cao buộc trên yên dễ bị đung đưa khi vào gió lớn; chạy chậm lại vài nhịp cho chắc. Qua cầu Long Biên về nội đô thì tránh đường ray giữa cầu theo góc vuông, đường ẩm trơn cùng thùng gốm buộc cao là cặp đôi không nên thử.
Nghỉ giữa chặng nếu đường xa: tìm chỗ mát, tránh để thùng gốm phơi nắng vì băng keo và báo bọc giòn nhanh dưới nhiệt, dây chun mất đàn hồi. Ai định kết hợp chuyến làng gốm với quanh khu thì xem lộ trình chi tiết ở bài làng gốm Bát Tràng từ Long Biên, trong đó có cả chỗ gửi xe an toàn cho người mua nhiều.
Về tới nhà: mở đồ và kiểm tra
Mở thùng ngay tại bãi gửi xe trước khi về, đếm món so với hóa đơn, nhờ người bán kẹp hóa đơn vào thùng khi mua nhiều. Nếu món nào nứt nhẹ trên đường, chụp ảnh tại chỗ và báo lại quán trong ngày, đa số người bán Bát Tràng đổi được nếu lỗi rõ từ khâu đóng gói. Gốm về nhà, mở ra nơi sàn phẳng, khỏi kê lên bàn cao ngay, vì lúc này mọi người thường mỏi tay dễ đánh rơi.
Chốt lại, chở gốm Bát Tràng bằng xe máy bền ở ba khâu: bọc kỹ từng món tại quầy, đặt nặng dưới và buộc chữ thập, giữ chậm trên đoạn đường làng và đê. Làm đủ ba thì bộ chén dạ hay bình lớn về tới nội đô vẫn nguyên như lúc rời xưởng, và chuyến đi làng gốm của bạn ở Hà Nội khép lại trọn vẹn.