Chuyến Xuân Sơn Phú Thọ xe máy là kiểu rừng gần Hà Nội dành cho người muốn thay các cung đèo Tây Bắc bằng một vùng rừng núi thấp còn ít khách: vườn quốc gia Xuân Sơn nằm trong huyện Tân Sơn, Phú Thọ, cuối trục quốc lộ 32 sau dãy đồi Thanh Sơn, nơi có rừng già, bản người Mường, người Dao và các suối chảy quanh năm. Đường lên đó đi trong ngày được, nhưng ngủ lại một đêm ở bản ven rừng mới là cách thấy trọn nhịp của vùng này. Bài này đi theo thứ tự thực tế: đường, chỗ ngủ, và những điều cần chuẩn bị trước khi bước chân vào rừng.
Xuân Sơn Phú Thọ xe máy: trục quốc lộ 32 và chặng đồi cuối tuyến
Lộ trình chia hai nửa rõ rệt. Nửa đầu từ Hà Nội theo hướng Sơn Tây lên trục quốc lộ 32 qua vùng đồng bằng ven sông: đường rộng, đông xe, chạy thoải mái, giữ tốc độ đều là được. Nửa sau từ vùng Thanh Sơn trở lên: đường bắt đầu len theo các triền đồi thông và rừng, dốc thoải nối nhau, đoạn có cua và đoạn vá mặt, và càng gần Tân Sơn, càng thưa xóm, thưa trạm. Chính vì thế quy tắc của chuyến này là đổ xăng đầy ở huyện, chạy nửa sau ban ngày, và không để khung xế tối rơi vào phần đường đồi.
Sáng sớm trên các triền đồi ven tuyến, sương dày hơn dưới xuôi khá nhiều, tầm nhìn ngắn, các dấu hiệu chạy xe máy lúc sương buổi sớm miền Bắc đã bàn kỹ trong bài chạy xe máy lúc sương muối buổi sớm, ai đi chuyến sớm nên đọc trước một lần. Chạy đến nơi trưa thì ăn ở thị trấn huyện, nhận phòng, để đồ, rồi dành khung chiều dạo quanh bản và chân rừng, để hôm sau có nguyên buổi sáng cho phần rừng sâu.
Một ngày hay qua đêm: chỗ ngủ quanh Tân Sơn
Đi trong ngày từ Hà Nội lên Xuân Sơn là gắng, vì quãng đường một chiều đã gần trọn một buổi, cộng thời gian trong rừng thì về rất muộn. Phương án tốt là ngủ lại: quanh khu vực Tân Sơn có các homestay, nhà nghỉ của dân trong bản, đa phần là nhà sàn hoặc nhà trình vườn đơn giản, ăn theo suất của nhà, và chính bữa tối cùng chủ nhà là phần đáng nhớ của chuyến. Đặt trước khi đi, hỏi kỹ chuyện giường, bữa ăn, và cả chuyện xe theo bộ câu hỏi mẫu khi hỏi khách sạn hoặc homestay về chỗ để xe: đêm xe dưới nhà sàn hay ngoài sân, có mái che không, sáng sớm lấy xe được không.
Ai nhất định đi trong ngày thì phải đi kiểu chọn điểm: ra khỏi Hà Nội thật sớm, lên tới bản đúng khung giữa sáng, chỉ chơi vùng chân rừng, suối và bản, không tranh vào phần rừng sâu, và rời vùng trước ba giờ chiều để khung đường đồi còn sáng. Cái giá của phương án này là mất phần thước phim đẹp nhất của vùng, vì khung sáng ở rừng thuộc về những người ngủ lại.
Ngủ ở bản thì mang theo ít đồ hơn nhưng chất hơn: áo ấm cho đêm, giày có thể đi đường mòn, đèn pin, và thuốc cá nhân, vì quanh bản tiệm thưa, tối sớm. Bản vùng rừng đêm tĩnh và se lạnh quanh năm, đi ngủ sớm cũng dễ, sáng dậy theo gà gõ chuông, đúng nhịp mà mọi chuyến rừng nên có.
Trong vườn quốc gia: theo đường có người dẫn, chuẩn bị theo thông tin công bố
Vườn quốc gia là khu bảo tồn, không phải khu tham quan mở, nên mọi hoạt động vào rừng nên dựa trên thông tin công bố chính thức của ban quản lý vườn: các tuyến tham quan, quy định hiện hành, và việc liên hệ trước nếu vườn yêu cầu. Nói chung, trong rừng đi theo người quen địa hình là an toàn nhất, nhiều homestay bản có thể giúp kết nối người dẫn đường, và theo homestay đặt trước thì mọi chuyện này xếp ngay từ hôm đầu. Đi bộ trong rừng già đi theo lối mòn, không tự khai đường mới, không bẻ nhựa cây, không vác loa, và giữ rác mang ra.
Phần chuẩn bị cho buổi rừng: nước đầy, đồ ăn nhẹ, điện thoại sạc pin và nói trước cho người ở lại biết hành trình ước lượng, vì vùng rừng có chỗ mất sóng, không nên để cả bản và cả nhà không biết mình đang ở khúc nào. Với nhóm đi xe máy, chia nhau giữ chìa khóa và giấy tờ, đừng để cả ba thứ trong một balo đội trên người một mình.
Trời nắng hay mưa, rừng già đều ẩm, nên áo mưa mỏng gấp gọn và một lớp thay dự phòng là hai thứ đáng mang nhất, còn quần dài áo dài tay vừa giữ ấm vừa tránh côn trùng quanh các khúc suối. Gặp suối thì qua nơi có lối sẵn, đừng thử bắc đường riêng qua đá ẩm, và cất máy ảnh vào túi kín trước khi xuống mép nước, nhiều máy nằm lại rừng vì cầm ảnh trong lúc trượt chân.
Thời điểm nên đi và thời điểm nên tránh
Xuân Sơn đẹp quanh năm theo kiểu vùng rừng núi thấp: đầu năm se, giữa năm xanh, thu lại trong và hanh. Điều cần tra nhất là mưa: sau các đợt mưa lớn, đường đồi cuối tuyến trơn và có chỗ rửa mép, suối dâng làm ướt lối mòn, và nếu trúng đợt mưa lũ kéo dài thì hoãn vài ngày còn hơn cố lên. Nguyên tắc hoãn khi thời tiết xấu vùng cao đã bàn trong nhiều bài trước, còn ở vùng đồi thấp như Xuân Sơn thì chỉ khác ở chỗ: đường hồi phục nhanh hơn, mưa tạnh một hai ngày là chạy được, tra trước hôm đi là đủ.
Tóm lại: một đêm ở bản, một sáng ở rừng
Tóm gọn: chạy trục quốc lộ 32 ban ngày, đổ xăng ở huyện, ngủ homestay bản Tân Sơn, vào rừng theo người dẫn và thông tin của ban quản lý, giữ mọi thứ mang vào cho đến mang ra. Các cung đường vùng phía Bắc khác có trong mục cung đường Phố Bác, còn tổng quan các hành trình nằm trong trang cung đường và hành trình. Xuân Sơn không cần gấp gáp, một đêm bản một sáng rừng là công thức vừa đủ, và thường cũng là công thức khiến người ta muốn quay lại.