Mộc Châu mùa mận chín dâu tây là hai khung hái quả đáng nhớ nhất trong năm của cao nguyên: mận hậu chín đỏ theo mùa hè, còn dâu tây nhà màng cho hái suốt mùa mát từ cuối thu sang đông xuân. Ai thích trải nghiệm vườn quả, chọn đúng tháng lên Mộc Châu quyết định một nửa chuyến đi, còn nửa kia thuộc về cung đường quốc lộ 6. Bài viết xếp lịch tháng của từng loại quả và cách đi; chủ đề quanh Mộc Châu nằm ở chuyên mục cung đường Mộc Châu, tổng quan xem trong chuyên mục cung đường.
Mộc Châu mùa mận chín dâu tây: lịch tháng của từng loại quả
Mận hậu Mộc Châu cho quả từ cuối xuân, nhưng mùa chín rộ nằm khung tháng tư tới tháng sáu, đỉnh nhất quanh tháng năm khi quả vàng vỏ chín kỹ, vị ngọt đậm. Các vườn mận nằm rải quanh các xã của nông trường, tới mùa chủ vườn mở cửa cho hái tận cây, mua theo cân hoặc theo giỏ. Mận chín rộ chỉ giữ được chút xíu tuần, muốn ăn ngon đúng độ cần theo dõi tin vùng trồng trước một tuần.
Dâu tây Mộc Châu trồng trong nhà màng quanh khu nông trường, cho thu quanh năm nhưng vụ ngọt nhất là mùa mát ẩm từ khoảng tháng mười một tới tháng ba sang năm. Hái dâu tại vườn là trải nghiệm riêng: nhà màng sạch, khay dây theo luống, trái đỏ chin sát tay, và dâu chuẩn cắt chứ không giật để khỏi dập cơm quả. Gia đình dẫn trẻ nhỏ đi hái dâu thường ở vườn cả buổi, vì khu nhà màng mát và thoáng trong khi ngoài trời nắng gắt.
Mỗi mùa quả mang một kiểu thời tiết khác nhau nên trang bị cũng khác nhau. Mùa mận tháng tư tháng năm nắng rõ nhưng mưa rào chiều về rất nhanh, áo mưa gọn cất dưới yên và canh khung ra vườn buổi sáng là kinh nghiệm của phần lớn khách hay lên vùng này. Mùa dâu cuối năm ngược lại: rét nền và sương muối sáng sớm, quần áo giữ ấm, găng tay che gió và khăn quàng quan trọng hơn mọi món phụ kiện khác, vì đường lên vườn hở gió nhiều hơn trong nhà màng. Ai hay say xe đèo nên uống đủ nước và ăn nhẹ trước dốc dài, cơ thể đủ ấm và đủ tỉnh trên đèo quan trọng không kém kỹ năng lái.
Chạy xe máy từ Hà Nội lên vườn quả
Cung chính vẫn là quốc lộ 6 qua Hòa Bình, dốc Cun, Mai Châu rồi lên cao nguyên, chừng hai trăm cây số, nên xếp lịch hai ngày: ngày thứ nhất dồn chặng đường, ngày thứ hai thong thả vườn quả rồi về. Cung cơ bản và dòng xe trên tuyến đã mô tả trong bài cung Hà Nội Mộc Châu qua quốc lộ 6. Khung đẹp trong năm để lên cũng đã xếp trong bài tháng mấy chạy xe đi Mộc Châu đẹp nhất, riêng mùa mận tháng năm nắng đã ổn hơn mùa rét cuối năm, còn mùa dâu thì nằm trong khung lạnh cần mặc đủ ấm.
Nghỉ đêm quanh nông trường, sáng sớm ra vườn là khung tốt nhất: quả còn đọng sương, vườn vắng, và chủ vườn thường rảnh tay kể chuyện cây trồng. Buổi trưa nắng cao điểm nên dời lại quán cà phê hoặc khu vườn hoa quanh thị trấn, xem thêm các món ăn đặc sản quanh Mộc Châu Town đã kể trong bài cung đường đi Mộc Châu qua Mộc Châu Town nên ăn gì.
Chọn vườn cũng là một phần của kế hoạch: vườn quanh thị trấn và khu nông trường thuận đường, tiện ghép cùng quán cà phê và chợ nhỏ, phù hợp nhóm chỉ có một ngày; vườn ở các xã xa hơn thường yên và quả để hái còn nhiều hơn vào cuối tuần, đổi lại đường nhựa nhỏ và một vài đoạn dốc đất, xe số va nhẹ dễ chạy hơn xe tay ga. Dịp nghỉ lễ vườn gần trung tâm rất đông, muốn thoải mái nên đi sáng sớm hoặc chọn ngày thường. Chỗ ngủ gần cụm vườn cũng nên đặt trước theo mùa, các lựa chọn nghỉ chân quanh cao nguyên đã kể trong bài chạy xe lên Mộc Châu nên nghỉ ở đâu.
Ở vườn hái: hỏi giá và giữ phép với chủ vườn
Vườn mở cho khách đều niêm yết cách tính: theo cân tại chỗ hoặc theo giỏ gọn, hỏi trước khi hái để khỏi tranh sau, và xin phép quay chụp nhà màng nếu vườn đang trên đợt hoa. Hái theo hướng dẫn của người trông vườn: chọn quả chín độ kỹ, dùng kéo sạch để cắt cuống dâu, mận thì đỡ nhẹ chứ không giật cành. Trẻ nhỏ trong vườn nên có người lớn kèm, luống nhà màng mềm chân dễ lún.
Quả hái xong nên thanh toán luôn tại vườn, đừng để người trông vườn phải chờ đợi, một phần vì khách ra vào liên tục quanh mùa, một phần để có thêm vài phút hỏi han về cách bảo quản quả cho chặng đường xa. Ai định mua số lượng mang về làm quà nên hỏi trước về giỏ hoặc thùng đựng của vườn, đa số vườn có sẵn giỏ nhựa sạch để khách mượn.
Chở quả về bằng xe máy: đóng gói cho chặng hai trăm cây số
Mận chín nên đựng thùng xốp hoặc giỏ cứng có lót lá, chở trên xe máy cần buộc chắc vào giá sau hoặc đặt giữa hai chân người chở, thùng cồng kềnh thì thêm hai vòng dây chữ thập. Mận dập một quả là thấm cả thùng, nên đi chậm trên các đoạn đường đá dăm và ổ gà, dừng kiểm tra dây sau mỗi chặng nghỉ. Dâu tây còn dễ tổn thương hơn: khay dâu xếp nằm trong rổ thưa, giữa các khay lót giấy khô, tuyệt đối không chất đồ nặng lên trên.
Chặng về qua đèo với hàng dễ vỡ nên giữ tốc thấp, tránh phanh gấp, và canh khung ráo đường nếu mùa mưa; kinh nghiệm nghỉ chân và đổ xăng ven tuyến đã gom trong bài điểm xăng và nghỉ chân trên quốc lộ 6. Về tới Hà Nội, mận bảo quản ngăn mát để ăn dần, dâu ăn trong ngày hái là ngon nhất, đó cũng là lý do mà nhiều người chấp nhận chạy chặng xa để ăn dâu tại vườn thay vì mua dập ở phố.
Một chi tiết nhỏ mà người hay chở quả về xa đều biết: đừng hái quả chín quá kỹ. Mận hậu chín mềm chỉ sau vài ngày rời cành, chọn quả chín vừa có độ vàng hồng và quả còn cứng để về tới nhà vừa đạt độ ngọt; dâu nên chọn khay quả đỏ đều, cuống còn xanh, vì quả dâu đã mềm chỉ hợp ăn tại vườn. Hỏi chủ vườn cách chọn theo từng giống cũng là phần thưởng của chuyến đi, đa số vườn mận và dâu đều để khách nếm thử một quả trước khi hái, và độ ngọt tại vườn luôn khác với quả mua tại phố.
Chốt lại, tháng năm nhớ tới mận hậu, khung mười một tới tháng ba nhớ tới dâu nhà màng, lên lịch hai ngày theo quốc lộ 6, hỏi phép và giá trước khi hái, thùng xốp và rổ thưa cho chở về: đó là trọn bộ kinh nghiệm cho chuyến Mộc Châu mùa mận chín dâu tây trọn vẹn.