Xét nghiệm máu nồng độ cồn thường được nhắc tới sau một vụ va chạm hoặc khi người lái bị đưa vào viện, còn ở chốt kiểm tra bên đường thường là máy đo hơi thở. Bài trả lời hẹp: luật hiện hành cho thấy gì về lúc nào lấy máu thay vì thổi máy, chỗ nào đã có căn cứ và chỗ nào nguồn chưa đủ để kết luận. Bài không nêu ngưỡng đo, mức xử phạt hay thời gian đào thải; thông điệp giữ nguyên: đã uống thì đừng lái.
Đây là thông tin tham khảo cho người đi xe máy ở Hà Nội, quy định có thể thay đổi, không thay tư vấn pháp lý riêng. Luật 36/2024/QH15 được đối chiếu qua văn bản hợp nhất; văn bản khác chỉ được nêu tên.
Xét nghiệm máu nồng độ cồn: luật nhắc cả máu lẫn hơi thở
Luật 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, liệt kê hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 9. Khoản 2 ghi nguyên văn:
“Điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.”
Luật đặt “máu” và “hơi thở” ngang nhau, nên kết quả đo có thể đến từ hai nguồn. Đo hơi thở làm được ngay bên đường bằng thiết bị cầm tay; lấy máu cần nhân viên y tế và làm tại cơ sở y tế.
Phần chuyên môn giao cho ngành y: Điều 87 khoản 5 ghi Bộ Y tế “quy định về xác định nồng độ cồn và nồng độ cồn nội sinh trong máu”. Bài chưa tìm thấy văn bản hướng dẫn mới theo khoản này, nên không kết luận cách xác định nồng độ cồn trong máu hiện nay ra sao.
Sau tai nạn giao thông: trường hợp luật nêu rõ việc lấy máu
Đây là trường hợp có căn cứ rõ nhất trong luật. Điều 81 khoản 3 giao cho cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp cứu ban đầu người bị tai nạn giao thông đường bộ trách nhiệm báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất và xét nghiệm nồng độ cồn, chất ma túy hoặc chất kích thích khác trong máu của người điều khiển phương tiện. Cơ sở không đủ điều kiện thì lấy mẫu máu, bảo quản và chuyển mẫu đến nơi xét nghiệm theo quy định.
Điều 83 khoản 2 điểm a, về điều tra tai nạn chưa xác định dấu hiệu tội phạm, nêu nội dung đầu tiên là kiểm tra nồng độ cồn, chất ma túy và chất kích thích khác đối với người điều khiển phương tiện liên quan đến tai nạn.
Như vậy người lái bị thương vẫn có thể được xét nghiệm máu. Cụm “liên quan đến tai nạn” rộng hơn “gây ra tai nạn”, điểm này có trong bài bị xe khác va nhẹ, không có lỗi nhưng đã uống một ly.
Theo các bản tóm tắt, từng có Thông tư liên tịch 26/2014/TTLT-BYT-BCA của Bộ Y tế và Bộ Công an về xét nghiệm nồng độ cồn trong máu của người điều khiển phương tiện cơ giới đường bộ. Bài chưa đối chiếu Công báo và chưa kiểm được văn bản đó còn áp dụng ra sao sau Luật 36/2024, nên không dựa vào chi tiết của nó.
Không thổi được máy hoặc có ý kiến về kết quả: nguồn chưa đủ
Hai tình huống này được hỏi nhiều nhất, và bài nói thẳng: chưa tìm được văn bản, cũng chưa có hai nguồn khớp nhau, nêu rõ điều kiện chuyển từ thổi máy sang lấy máu. Vài bài báo nhắc khả năng lấy máu khi nghi ngờ kết quả máy, nhưng không thống nhất về điều kiện và cũng không phải văn bản gốc.
Vì vậy bài không khẳng định xét nghiệm máu chính xác hơn máy đo hơi thở, không khẳng định đó là hình thức bắt buộc, và không khẳng định người lái có quyền yêu cầu được xét nghiệm máu. Hãy hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc làm theo hướng dẫn tại chỗ.
Điều có căn cứ trong luật là quyền và trách nhiệm ở Điều 72. Khoản 1 điểm b cho người điều khiển phương tiện quyền được thông báo về nội dung, kết quả kiểm tra và biện pháp xử lý; điểm c cho quyền giải trình, khiếu nại, khởi kiện theo quy định. Khoản 2 điểm b yêu cầu chấp hành yêu cầu kiểm tra, và Điều 9 khoản 4 cấm chống đối hoặc không chấp hành yêu cầu đó. Nghĩa là thắc mắc nên nói bình tĩnh tại chỗ, không bằng cách bỏ đi hay cự cãi.
Người có bệnh lý hoặc chấn thương khiến không thổi được nên nói đúng tình trạng thật của bản thân và làm theo hướng dẫn của người kiểm tra; các bước tiếp theo do cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn, bài không mô tả.
Trình tự thực tế: những câu nên hỏi tại chỗ
Ai chỉ định lấy máu, lấy ở đâu, chi phí do ai chịu: chưa có hai nguồn khớp nhau, nên bài không mô tả trình tự. Thay vào đó là các câu nên hỏi người có thẩm quyền hoặc cơ sở y tế, rồi ghi lại câu trả lời:
-
Ai là người yêu cầu lấy máu và dựa trên căn cứ nào.
-
Mẫu máu lấy ở cơ sở y tế nào, do ai lấy.
-
Có phiếu yêu cầu hay biên bản không, và người lái được giữ bản nào.
-
Kết quả khi nào có và nhận bằng cách nào.
-
Chi phí xét nghiệm do ai chịu: hỏi theo hướng dẫn tại chỗ.
Mức xử lý nằm ở Nghị định 168/2024/NĐ-CP, việc lập biên bản theo Luật Xử lý vi phạm hành chính; bài chỉ nêu tên. Khi đã có phiếu kết quả, cách đọc đơn vị đo nằm ở bài đọc phiếu kết quả đo nồng độ cồn.
Đã ăn uống thứ có cồn thì đừng lái
Máy đo hơi thở có thể phát hiện cồn từ một số thực phẩm hoặc thuốc có chứa cồn, và các mẹo “giải rượu” không làm giảm nồng độ cồn trong cơ thể. Bài không khẳng định món nào là “an toàn khi đo”. Đã ăn uống thứ có cồn thì không lái; hãy đi taxi, xe ôm hoặc nhờ người không uống chở về.
Đi xe thuê ở Hà Nội
Sau bữa tối ở phố cổ Hoàn Kiếm hay ven hồ Tây, đã uống thì không lái xe thuê. Chính sách của cửa hàng khi khách đã uống, việc để xe qua đêm hay trả xe thế nào cần hỏi và xác nhận trực tiếp qua số 0942467674. Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên mở 09:00 đến 21:00, không nhận trả xe ngoài giờ. Xem thêm mục thuê xe và trang liên hệ.
Ghi chú về nguồn
Điều luật trích hoặc tóm lược theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 2, 4; Điều 72 khoản 1, 2; Điều 81 khoản 3; Điều 83 khoản 2 điểm a; Điều 87 khoản 5. Chỉ Điều 9 khoản 2 và Điều 87 khoản 5 được trích nguyên văn. Thông tư liên tịch 26/2014/TTLT-BYT-BCA, Nghị định 168/2024/NĐ-CP và Luật Xử lý vi phạm hành chính chỉ được nêu tên, chưa đối chiếu Công báo. Quy định có thể thay đổi.
Tóm lại, luật nêu rõ việc xét nghiệm máu sau tai nạn; các tình huống còn lại cần hỏi cơ quan có thẩm quyền. Các bài khác nằm trong mục nồng độ cồn và chuyên mục an toàn và pháp lý.