Bốn người ngồi một bàn ở quán lẩu phố Trúc Bạch, cùng gọi bia, cùng cụng ly như nhau. Lúc về, anh bạn cao to bảo “tôi vẫn ổn, ông cũng uống bằng tôi thì chắc cũng ổn”. Bài này giải thích vì sao lối nghĩ đó sai, qua những yếu tố ảnh hưởng nồng độ cồn nằm ngay trong cơ thể mỗi người: vóc dáng, tỷ lệ nước, giới tính và việc uống lúc bụng đói.
Bài chỉ giải thích theo hướng định tính, không có con số, không phải lời khuyên y khoa. Kết luận cũng không đổi: đã uống thì không lái, dù người bên cạnh trông tỉnh đến đâu.
Cùng uống như nhau chưa chắc có cồn như nhau
Cồn đi qua dạ dày, xuống ruột rồi vào máu và hòa vào phần nước trong cơ thể. Máy đo ghi nhận nồng độ trong máu hoặc hơi thở, không phải số cốc đã uống.
Hai người cùng uống một lượng cồn vẫn có thể có nồng độ khác nhau, vì:
- Cơ thể mỗi người có lượng nước khác nhau để “pha loãng” cồn.
- Tốc độ cồn đi vào máu khác nhau tùy dạ dày đang đói hay no.
- Cách uống khác nhau: người nhấp từ từ, người uống dồn từng cốc.
Khối lượng cơ thể: người nhỏ con có ít chỗ để pha loãng
Hãy hình dung đổ cùng một thìa nước mắm vào một bát nước nhỏ và một nồi nước to. Bát nhỏ sẽ mặn hơn, dù lượng nước mắm như nhau.
Cồn trong cơ thể cũng tương tự. Người nhỏ con thường có tổng lượng nước trong cơ thể ít hơn người to con. Cùng một lon bia, cùng một chén rượu, cồn được pha vào ít nước hơn, nên nồng độ trong máu và hơi thở có thể cao hơn.
Nhưng chiều ngược lại cũng cần nhớ: người to con không có nghĩa là không có cồn. Cồn vẫn có trong máu, chỉ là có thể được pha loãng hơn. Luật không phân biệt điều đó.
Tỷ lệ nước và vì sao phụ nữ uống rượu nồng độ cồn có thể cao hơn
Tỷ lệ nước trong cơ thể cũng quan trọng. Mô mỡ chứa ít nước hơn mô cơ. Hai người cùng cân nặng nhưng một người nhiều cơ, một người nhiều mỡ hơn thì lượng nước để pha loãng cồn đã khác.
Nói chung, phụ nữ thường có tỷ lệ mỡ cao hơn và tỷ lệ nước thấp hơn nam giới ở cùng vóc dáng. Một số tài liệu y khoa còn nêu khác biệt về cách cơ thể xử lý cồn giữa nam và nữ. Vì thế, phụ nữ uống rượu nồng độ cồn có thể cao hơn so với một người nam uống cùng lượng.
Đây là xu hướng chung, không phải quy luật cho từng người. Điểm cần rút ra là không ai đoán được nồng độ của mình bằng cách so với người khác.
Ở các buổi liên hoan cơ quan quanh Cầu Giấy, chị em hay được mời “nửa cốc thôi”. Nửa cốc vẫn là có cồn.
Uống bia lúc đói, nồng độ cồn lên nhanh hơn
Yếu tố này hay gặp nhất ở Hà Nội: tan làm, vào thẳng quán bia hơi, gọi bia trước rồi mới gọi đồ nhắm.
Khi dạ dày còn thức ăn, cồn được giữ lại lâu hơn trước khi xuống ruột, nơi cồn được hấp thu nhanh. Khi bụng đói, cồn đi xuống gần như ngay, vào máu nhanh hơn. Kết quả là nồng độ có thể tăng nhanh và lên cao hơn so với khi uống sau bữa ăn.
Vì sao điều này quan trọng với người đi xe máy:
- Cảm giác đến muộn hơn nồng độ. Người uống lúc đói có thể chưa thấy gì khi đứng dậy, nhưng trong máu đã có cồn.
- Bữa nhậu ngắn vẫn đủ. Hai cốc “cho đỡ khát” sau giờ làm vẫn đưa cồn vào máu.
- Ăn no không phải mẹo. Ăn trước khi uống chỉ có thể làm cồn vào máu chậm hơn, không làm lượng cồn biến mất. Ăn no rồi uống vẫn là đã uống.
Cùng logic, các mẹo như ngậm kẹo, uống cà phê đặc cũng không làm cơ thể hết cồn nhanh hơn; xem bài kẹo cao su, nước giải rượu và cà phê đặc.
Mệt mỏi, uống dồn: yếu tố ảnh hưởng nồng độ cồn hay bị bỏ qua
Ngoài cơ thể, cách uống và trạng thái lúc uống cũng tạo khác biệt:
Uống dồn trong thời gian ngắn
Cụng ly “trăm phần trăm” liên tục khiến lượng cồn đổ vào cơ thể dồn dập. Cùng một lượng nhưng uống nhanh thì nồng độ có thể lên cao hơn so với uống rải rác.
Mệt mỏi, thiếu ngủ
Sau ca làm dài hay đêm ngủ ít, cồn chồng lên sự mệt mỏi có thể khiến ảnh hưởng tới tay lái nặng hơn, kể cả khi lượng uống không nhiều. Vài ảnh hưởng đó được mô tả trong bài vài ly bia ảnh hưởng đến thăng bằng, phản xạ và tầm nhìn.
Đừng nhìn người cùng bàn để quyết định cầm lái
Từ các yếu tố trên, có ba điều cụ thể:
- Người khác tỉnh không có nghĩa bạn tỉnh. Cơ thể khác, bữa ăn khác, tốc độ uống khác.
- Bạn thấy mình tỉnh cũng không có nghĩa là không có cồn. Cảm giác không phải máy đo.
- Máy đo cá nhân cũng không thay được quyết định. Kết quả của chúng có giới hạn; xem bài máy đo nồng độ cồn cá nhân đáng tin đến đâu.
Cách làm thực tế: trước buổi nhậu, cả nhóm thống nhất ai không uống để chở, hoặc ai cũng về bằng taxi, xe ôm công nghệ. Ai lỡ uống thì gửi xe lại ở bãi có người trông. Nếu bạn cùng bàn đã uống mà vẫn đòi chạy xe về, bài bạn đi cùng đã say nhưng nhất quyết tự chạy xe máy về có gợi ý cách ngăn.
Luật không tính theo vóc dáng
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, quy định tại Điều 9 khoản 2 hành vi bị nghiêm cấm:
“Điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.”
Luật không chia theo cân nặng, giới tính hay ăn no đói. Các yếu tố trong bài chỉ giải thích vì sao kết quả mỗi người khác nhau, không làm ai trong bàn “được phép” cầm lái. Điều 87 khoản 5 giao Bộ Y tế quy định về xác định nồng độ cồn và nồng độ cồn nội sinh trong máu. Mức xử phạt thuộc Nghị định 168/2024/NĐ-CP; bài không nêu ngưỡng đo hay mức phạt.
Nếu bạn đang đi xe thuê và cần để xe lại, gọi cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên qua số 0942467674 trong giờ 09:00 đến 21:00; cách xử lý cụ thể xác nhận trực tiếp.
Ghi chú về thông tin trong bài
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Phần trích luật dẫn theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 2, Điều 87 khoản 5. Phần giải thích cơ thể chỉ mang tính phổ thông, không thay cho tư vấn y khoa.
Tóm lại, cùng uống như nhau mà mỗi người đo ra một khác, nên không thể tự ước lượng, càng không thể nhìn người khác mà đoán. Đọc thêm trong mục nồng độ cồn và chuyên mục an toàn và pháp lý.