Thuật ngữ xe số nghe quen mà nói ra dễ nhầm: người gọi “côn”, người gọi “nhông”, người nói “phanh đùm”, người nói “phanh tang trống”. Khi xe thuê có tiếng lạ giữa đường và bạn phải gọi cho cửa hàng, gọi sai tên bộ phận còn khiến người nghe hiểu lệch hơn là không gọi tên. Bài này giải nghĩa các thuật ngữ hay gặp theo cách dùng thông dụng, rồi chỉ cách mô tả lỗi bằng số đang đi, tốc độ, tiếng kêu và vị trí. Bài không chẩn đoán, không hướng dẫn sửa, và không khẳng định xe thuê của bạn có bộ phận nào: hỏi cửa hàng.
Thuật ngữ xe số về ly hợp và cần số: côn tự động, số mo, số tròn
Côn tự động. “Côn” là cách nói thông dụng của ly hợp, bộ phận nối và ngắt lực từ máy xuống hộp số. Theo thông tin phổ biến về dòng Honda Wave, xe dùng ly hợp tự động kiểu ly tâm hoạt động theo vòng quay của máy, nên không có tay côn ở ghi đông; người lái đổi số bằng cần số ở chân kèm một nhịp nhả ga nhẹ. Vì vậy với Wave đừng nói “bóp côn”, “nhả côn” hay “kéo côn”: các cụm đó thuộc về xe côn tay. Cấu tạo từng đời có thể khác, hãy hỏi cửa hàng.
Trượt côn là cách nhiều người chỉ cảm giác máy rú mà xe không tăng tốc tương xứng, không phải kết luận nguyên nhân; xem bài xe số rú máy nhưng tốc độ tăng chậm.
Cần số là cần ở chân, thường bên trái, để đổi số. Câu báo hữu ích: “cần số lỏng”, “đạp xong cần không về giữa”. Cách nhìn nhanh bằng mắt và tay có trong bài cần số xe số bị lỏng, rơ hoặc không tự bật về.
Số mo (số N, số 0) là vị trí hộp số không truyền lực ra bánh sau, nên máy nổ mà xe đứng yên. Nhiều xe có đèn báo số mo trên đồng hồ; xe của bạn có hay không thì nhìn lúc nhận xe.
Số tròn. Thông số của một số mẫu Wave ghi hộp số là “cơ khí, 4 số tròn”. Theo cách giải thích thông dụng, “tròn” là kiểu hộp số có thể đảo số theo vòng, khác kiểu 1-N-2-3-4 của nhiều xe côn tay. Các nguồn không thống nhất cách viết thứ tự số (có bài ghi 1N234, có bài ghi N1234), và cách ấn cần ở số cao nhất tùy đời xe. Vì thế khi báo lỗi, hãy nói bạn đang ở số mấy và động tác nào gặp lỗi.
Nhông xích đĩa và phanh đùm: truyền lực ra bánh sau và phanh
Nhông xích đĩa (cũng gọi nhông sên dĩa) là bộ truyền lực bằng xích: bánh răng nhỏ phía máy, sợi xích và bánh răng lớn ở bánh sau. Chỗ dễ lẫn là tên gọi: có nguồn gọi bánh răng ở máy là “dĩa” và bánh răng ở bánh sau là “líp”, nguồn khác lại gọi bánh răng sau là “đĩa”. Vì thế đừng dựa vào tên; hãy nói “tiếng ở chỗ xích gần bánh sau” hoặc “xích trông có vẻ khô”. Với xe thuê, bạn chỉ nhìn và nghe, không tự chỉnh hay tra dầu xích.
Phanh đùm (còn gọi phanh tang trống, phanh guốc) là kiểu phanh trong đó má phanh ép vào mặt trong của một cái trống gắn với bánh; kiểu thường được so sánh với nó là phanh đĩa. Theo thông tin phổ biến, cùng dòng Wave có bản dùng phanh đùm và bản dùng phanh đĩa tùy phiên bản, nên hãy hỏi cửa hàng xe của bạn thuộc loại nào. Khi báo: “phanh kêu kít”, “phanh yếu hơn lúc nhận xe”, “bóp hoặc đạp phanh sâu hơn mọi khi”. Phanh yếu hay kêu to bất thường thì ngừng đi tiếp xa và gọi cửa hàng.
Cần đạp, đề và vài cách nói triệu chứng
Cần đạp (cần đạp nổ, cần khởi động bằng chân) là cần gập ở bên hông máy, đạp xuống để quay máy bằng sức chân. Nhiều xe hiện nay có đề điện, tức bấm nút để máy tự quay, và cần đạp chỉ là phương án dự phòng; có xe không có. Đạp sai cách có thể bị cần bật ngược vào chân, nên hãy hỏi cửa hàng trước khi thử. Khi xe không nổ, hãy kể: bấm đề nghe tiếng gì hay im lặng, đèn đồng hồ sáng hay mờ, xe đã về số mo chưa.
Vài cách nói triệu chứng hay gặp, theo cách người lái hiểu. Người và thợ có thể hiểu hơi khác nhau, nên hãy kể cảm giác cụ thể:
- Xe ì: vặn ga mà xe không lên tốc tương xứng; nhiều nguyên nhân có thể cho cảm giác này.
- Nhảy số: cảm giác xe tự ra khỏi số hoặc đổi số ngoài ý muốn khi đang chạy.
- Giật: xe chồm hoặc giật cục lúc vào số hay lúc vào ga.
- Kêu: ghi lại thời điểm kêu: khi nhả ga, khi đạp số, khi phanh, hay kêu đều theo tốc độ. Tiếng lạ ở bánh có vành nan, xem bài nan hoa xe số bị lỏng hoặc gãy.
Mô tả lỗi qua điện thoại: số đang đi, tốc độ, tiếng kêu, vị trí
Chỉ gọi sau khi đã dừng ở nơi được phép. Luật cấm dùng tay cầm và sử dụng điện thoại khi điều khiển phương tiện đang di chuyển (Điều 9 khoản 6), cấm dừng, đỗ trên cầu trừ nơi tổ chức giao thông cho phép (Điều 18 khoản 4 điểm c), và quy định vỉa hè dành cho người đi bộ (Điều 77 khoản 1). Khi đã dừng, nói theo năm ý:
- Xe và chỗ đang đứng: biển số, tên đường, gần cầu hay cây xăng nào.
- Số đang đi và tốc độ: số mấy hoặc số mo, đi chậm hay nhanh, đường bằng hay dốc, chở mấy người.
- Tiếng hoặc cảm giác: lạch cạch, két két, rít, ù, giật, ì; tả bằng từ quen thuộc, không cần đúng tên bộ phận.
- Vị trí: bánh trước hay bánh sau, bên trái hay bên phải, dưới chân, gần ghi đông.
- Thời điểm và việc đã làm: xảy ra khi nào, bạn đã dừng chưa, và bạn không tháo hay chỉnh gì.
Một câu mẫu: “Tôi đang thuê xe số, dừng sát lề đường Nguyễn Văn Cừ, đi số hai thì nghe tiếng két két ở bánh sau mỗi lần phanh, phanh vẫn ăn.” Nếu bạn là khách nước ngoài, hãy nói chậm, dùng từ đơn giản như vậy, và hỏi cửa hàng có nhận ảnh hoặc đoạn quay ngắn không. Cửa hàng có hỗ trợ ngoại ngữ hay không là điều xác nhận trực tiếp.
Nếu tiếng lạ liên quan phanh, lái, bánh, ga hoặc đèn, hãy dừng đi tiếp và hỏi trước: Điều 9 khoản 8 cấm đưa xe cơ giới không bảo đảm quy định về an toàn kỹ thuật tham gia giao thông. Gọi 0942467674 trong giờ 09:00–21:00; hỗ trợ ngoài giờ, cứu hộ hay đổi xe là điều xác nhận trực tiếp, bài này không hứa thay cửa hàng.
Đây là thông tin chung, không thay hướng dẫn của hãng và thợ. Phần trích luật dẫn theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15.
Tóm lại
Gọi đúng tên thì tốt, nhưng tả đúng số đang đi, tốc độ, tiếng kêu và vị trí còn hữu ích hơn. Chưa chắc tên bộ phận thì cứ kể cảm giác. Các bài khác về loại xe này nằm ở mục xe số và chuyên mục xe máy.