Xe số về nhầm số 1 khi đang chạy nhanh là tình huống người mới, nhất là người quen xe tay ga, dễ gặp: chân đạp cần số quá tay hoặc đạp liền mấy nấc, bánh sau như bị kéo ghì lại, máy gào lên. Bài này nói thẳng một điều: cách phòng tránh có nhiều nguồn thống nhất, còn bước xử lý khi lỡ xảy ra thì không có nguồn riêng cho xe côn tự động như Honda Wave. Vì vậy bài chỉ ghi những gì các nguồn khớp nhau và nói rõ chỗ chưa rõ.
Xe số về nhầm số 1 khi chạy nhanh: bánh sau ghì và máy gào ra sao
Hình dung bạn đang chạy khá nhanh trên đường lớn như Nguyễn Trãi hay Giải Phóng, thấy xe phía trước phanh gấp, chân trái đạp liền mấy nấc và xe tụt xuống số 1. Bánh sau như bị ai kéo lại, máy rú lên cao, xe chậm đột ngột, đuôi xe rung hoặc lắc, đôi khi có tiếng lốp rít.
Theo mô tả chung về xe mô tô, khi về số quá thấp so với tốc độ, bánh sau kéo máy quay nhanh hơn mức máy đang chạy. Lực hãm ấy truyền ngược xuống bánh sau và lốp có thể mất bám. Một mục từ Wikipedia về các kiểu ngã khi bánh sau mất bám cũng liệt kê cách về số sai gây phanh động cơ quá mạnh là một nguyên nhân.
Xe số phổ thông như Wave không có tay côn ở ghi đông. Trên xe côn tay, tay côn là thứ người lái dùng để tách máy khỏi bánh sau khi cần, còn Wave không có chi tiết đó. Vì vậy lời khuyên viết cho xe côn tay không áp dụng được nguyên xi.
Phòng tránh: nhìn xa, giảm tốc trước, về từng nấc
Phần này có nhiều nguồn khớp nhau, gồm hướng dẫn sang số bằng tiếng Việt và trang của một nhà sản xuất xe mô tô nước ngoài.
- Nhìn xa, quyết định sớm. Thấy đèn vàng hay dòng xe chậm lại thì xử lý từ xa, đừng đợi đến lúc phải đạp số hoảng.
- Nhả ga, giảm tốc bằng phanh. Các hướng dẫn thường khuyên dồn phần lớn lực vào phanh trước, bóp nhẹ rồi tăng dần, phanh sau nhẹ hơn để tránh bó bánh.
- Xe chậm bớt rồi mới về số. Về số không phải cách để dừng xe nhanh.
- Về từng nấc một, chờ xe ổn rồi mới sang nấc tiếp. Nhiều nguồn nhắc nhảy cóc nhiều số lúc xe còn nhanh có thể làm bánh sau trượt.
- Số 1 để dành cho lúc gần dừng. Máy gào, xe giật khi vừa về số nghĩa là bạn về quá sớm so với tốc độ.
Không có mốc tốc độ chung cho từng số vì mỗi xe mỗi khác. Cách giảm tốc bằng số trong phố có trong bài phanh động cơ trên xe số.
Khi lỡ xảy ra: những bước các nguồn khớp nhau
Đây là tổng hợp từ hướng dẫn cho xe mô tô nói chung, không phải hướng dẫn của hãng cho Wave.
- Giữ thẳng lái, nhìn xa về hướng bạn muốn đi, đừng nhìn xuống bánh sau. Hai tay giữ ghi đông, hai chân để trên gác chân.
- Bình tĩnh, đừng phản ứng quá tay. Đừng đạp thêm nấc xuống nào nữa.
- Không bóp phanh sau gấp. Một cơ quan cấp bằng lái nước ngoài nêu bánh sau trượt thường do dồn quá nhiều lực lên phanh sau, và các hướng dẫn tiếng Việt cũng khuyên phanh sau nhẹ.
- Giảm tốc bằng phanh trước nhẹ, tăng dần, không giật.
- Khi xe đã ổn, tấp vào chỗ an toàn và dừng. Chọn nơi có lề rộng hoặc khu đất ngoài phần đường xe chạy (Điều 18 khoản 5). Không dừng trên cầu, trừ nơi tổ chức giao thông cho phép (khoản 4 điểm c), và không dắt xe lên vỉa hè vì vỉa hè dành cho người đi bộ (Điều 77 khoản 1).
Nếu xe đổ hoặc va chạm, hãy làm theo luật. Điều 80 khoản 1 điểm a nêu người điều khiển phương tiện liên quan đến tai nạn có trách nhiệm dừng ngay phương tiện, cảnh báo nguy hiểm, giữ nguyên hiện trường, trợ giúp người bị nạn và báo tin cho cơ quan Công an, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất. Có người bị thương thì gọi cấp cứu 115 và công an 113.
Những điểm nguồn chưa thống nhất, nên bài không khuyên
- Tay ga lúc bánh đang ghì. Một số trao đổi tiếng Việt khuyên tăng ga cho khớp tốc độ, còn các hướng dẫn giảm tốc thông thường nói nhả ga trước rồi mới về số. Cả hai đều không viết cho xe côn tự động.
- Đạp lên lại số. Một bài nước ngoài cho xe côn tay khuyên lên một nấc nếu lỡ về quá thấp. Chưa thấy nguồn nào khẳng định với xe côn tự động, nên bài không khuyên đạp thêm cần số khi bánh đang ghì.
- Nhả hay giữ phanh sau khi bánh đã khóa. Nguồn nói khác nhau, nhả nhẹ khi xe còn thẳng hay giữ tới khi dừng, và đó là khóa do phanh sau, chưa rõ có áp dụng cho ghì do về số không.
- Tách máy khỏi bánh sau. Xe côn tay dùng tay côn, Wave không có, và không nguồn nào nêu thao tác thay thế.
Vì vậy câu “xử lý ngay trong vài giây” không có công thức chắc chắn. Điều chắc nhất vẫn là phòng tránh.
Sau sự cố: kiểm xe và báo cửa hàng
Khi đã dừng ở chỗ an toàn, chỉ nhìn và nghe: cần số có vào nấc rõ không, tiếng máy lạ không, có mùi khét hay rung không, lốp sau có vết trượt không. Không tháo, không chỉnh gì trên xe thuê. Luật cấm đưa xe cơ giới không bảo đảm quy định về an toàn kỹ thuật tham gia giao thông (Điều 9 khoản 8), nên hãy hỏi cửa hàng có nên đi tiếp không.
Gọi 0942467674 trong giờ mở cửa 09:00 đến 21:00 và kể: đạp mấy nấc, xe lúc đó nhanh hay chậm, bánh sau ghì bao lâu, có trượt hay ngã không, ở đoạn đường nào. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên. Hỗ trợ ngoài giờ, cứu hộ hay đổi xe cần xác nhận trực tiếp, đừng mặc định là có. Ai chịu chi phí nếu xe hỏng do hai bên trao đổi, bài này không kết luận thay. Nếu sau đó máy rú mà xe tăng tốc chậm, xem bài xe số rú máy nhưng tốc độ tăng chậm.
Tập thói quen về từng số ở đoạn vắng
Buổi đầu nhận xe, chọn đoạn đường vắng, phẳng, ít xe ra vào, ví dụ khu Bồ Đề, Long Biên lúc vắng người. Tập nhịp: nhả ga, phanh nhẹ, xe chậm bớt, về một nấc, chờ máy dịu rồi mới tính nấc tiếp. Đội mũ bảo hiểm cài quai (Điều 33 khoản 2) và mang giày kín mũi.
Tóm lại
Lỡ về số 1 khi xe còn nhanh, điều các nguồn nhất trí nhất là giữ thẳng lái, bình tĩnh, không phanh sau gấp, giảm tốc nhẹ rồi tấp vào nơi an toàn. Thao tác với ga và cần số lúc đó thì nguồn chưa rõ cho xe côn tự động. Hãy phòng tránh bằng cách giảm tốc trước và về từng nấc. Xem thêm chuyên mục xe số, trang xe máy và mục sự cố khi thuê xe.
Nguồn điều luật: Luật số 36/2024/QH15 theo văn bản hợp nhất, thông tin chung, quy định có thể thay đổi. Nội dung kỹ thuật tổng hợp từ nguồn tham khảo, không thay hướng dẫn của hãng và huấn luyện lái xe.