Ở nhiều chung cư Hà Nội, cảnh quen thuộc mỗi tối là người đi bộ bên cạnh chiếc xe số, máy vẫn nổ, cần số đạp vào số 1, tay phải nhích ga cho xe tự bò lên dốc hầm. Dắt xe số nổ máy kiểu này nhìn thì nhàn, đỡ phải gồng sức đẩy, nhưng đây lại là một trong những thao tác dễ gây ngã, dễ bị xe kéo đi và dễ va vào người khác nhất trong cả ngày dùng xe. Bài này giải thích vì sao xe hay chồm lên bất ngờ, và hai cách làm an toàn hơn cho người đang thuê xe số ở chung cư hay nhà có lối dắt xe cao.
Dắt xe số nổ máy ở số 1: thói quen tiện tay nhưng nhiều rủi ro
Thói quen này thường đến từ dốc hầm dài, vỉa hè cao, và việc thấy hàng xóm làm hằng ngày mà không sao. Vấn đề là xe đã ăn số, máy đang chạy, còn người điều khiển lại đứng dưới đất. Bạn không có hai chân chống, không có trọng lượng cơ thể giữ giữa xe, chỉ còn hai bàn tay nắm ghi đông từ một bên. Xe bò đều thì ổn, nhưng một nhịp ga lỡ tay là đủ để xe vọt khỏi tầm kiểm soát.
Vì sao xe số chồm lên dù bạn chỉ chạm ga rất nhẹ
Côn tự động ăn theo vòng tua máy
Xe số phổ thông như Honda Wave hay Yamaha Sirius dùng côn tự động. Máy chạy không tải thì côn gần như nhả, nhưng vòng tua tăng một chút là côn ăn, lực xuống bánh sau đến khá đột ngột. Cơ chế này được giải thích kỹ trong bài côn tự động trên xe số. Ngồi trên xe thì bạn cảm nhận được và kịp điều chỉnh; đứng bên cạnh thì cú giật đó thường đến trước khi bạn kịp phản ứng.
Lúc máy còn nguội, vòng tua không tải thường cao hơn, xe có thể tự nhích ngay khi vào số dù chưa đụng tới ga.
Tay phải phải làm ba việc cùng lúc
Đi bộ bên trái xe, tay phải vừa giữ ghi đông, vừa vặn ga, vừa là tay bóp phanh trước. Ba việc này đá nhau. Khi xe nghiêng, bàn tay có xu hướng ghì chặt và kéo về phía mình, mà động tác kéo đó chính là vặn ga thêm.
Dốc và gờ vỉa hè đòi thêm ga đúng lúc khó giữ nhất
Bánh trước chạm gờ vỉa hè hoặc chân dốc hầm thì khựng lại, phản xạ tự nhiên là cho thêm ga. Ngay khi bánh vượt gờ, hoặc khi lên tới đỉnh dốc, sức cản mất đột ngột trong lúc ga vẫn mở, xe lao lên. Người đi bộ cạnh xe bị kéo theo vài bước, vấp chân, và lúc ngã thì tay vẫn nắm ga.
Những tình huống hay gặp ở hầm chung cư và vỉa hè Hà Nội
Dốc hầm chung cư ở Long Biên, Hoàng Mai hay Cầu Giấy thường hẹp, có cua ở chân hoặc đỉnh dốc, mặt sơn nhẵn và luôn có xe lên xuống. Xe vọt lên ở đây dễ đâm vào xe đi xuống, vào tường hoặc người đứng chờ ở barie.
Vỉa hè trước nhà dân trên phố Nguyễn Văn Cừ hay quanh chợ Long Biên thường cao, nhiều nhà kê thêm tấm dốc ngắn và gắt, ngay sau là cửa nhà hoặc hàng xe xếp sẵn. Xe chồm ở đây sẽ đâm thẳng vào xe khác, cửa cuốn hoặc trẻ nhỏ chơi trước nhà.
Một tình huống ít người để ý: đứng cạnh xe, máy đang nổ, dùng chân đạp cần vào số 1. Nếu tay vô tình chạm ga, hoặc máy vừa nổ còn vòng tua cao, xe có thể giật ngay khi số ăn. Vì vậy đừng bao giờ đứng cạnh xe vừa nổ máy vừa vào số.
Cách an toàn hơn thứ nhất: ngồi hẳn lên xe và chạy chậm số 1
Nếu nội quy tòa nhà cho phép chạy xe trên dốc hầm, cách an toàn nhất là ngồi hẳn lên yên và lái bình thường: hai chân sẵn sàng chống đất, cơ thể giữ xe vững, tay phải chỉ lo ga và phanh.
Vài điểm nên làm:
- Dừng hẳn ở chân dốc, nhìn lên đỉnh xem có xe đi xuống không rồi mới bắt đầu.
- Vào số 1, nhả ga đều, giữ một mức ga vừa đủ để xe đi lên mà không phải dừng giữa dốc.
- Ngồi hơi dồn người về phía trước để bánh trước không bị nhẹ.
- Gần đỉnh dốc thì nhả bớt ga sớm, sẵn sàng phanh vì đỉnh dốc thường là chỗ có barie hoặc khúc cua.
Chiều đi xuống hầm, cách dùng số thấp và phanh được nói trong bài đưa Honda Wave xuống hầm gửi xe chung cư.
Với vỉa hè thì khác: đừng ngồi lên xe phóng qua tấm dốc vào nhà, hãy dùng cách thứ hai.
Cách an toàn hơn thứ hai: tắt máy, về số mo rồi mới dắt
Đây là cách nên dùng ở mọi chỗ cấm chạy xe, mọi tấm dốc vỉa hè và mọi lối dắt có người đi bộ. Trình tự đơn giản:
- Dừng xe ở chỗ phẳng trước chân dốc.
- Về số mo, nhìn đèn N trên đồng hồ sáng rồi mới tắt khóa.
- Xuống xe, đứng bên trái, tay trái giữ đầu ghi đông, tay phải đặt sẵn lên cần phanh trước.
- Đẩy xe lên theo nhịp bước chân, không vội.
Xe về số mo thì bánh lăn nhẹ hẳn, đẩy đỡ mệt hơn nhiều người nghĩ. Nếu xe vẫn nặng, rất có thể bạn chưa về đúng N; bài dắt và lùi xe số khi đã tắt máy chỉ cách kiểm tra và về số mo khi đã lỡ tắt khóa.
Dốc hầm quá dài, sức không đủ thì đừng quay lại nổ máy rồi đi bộ cạnh xe. Nhờ bảo vệ hoặc người đi cùng đẩy phụ, hoặc nghỉ một nhịp, tay phải giữ phanh trước cho xe khỏi tụt. Với tấm dốc vỉa hè, đẩy xe lên theo góc hơi xiên thay vì thẳng vuông góc với gờ, cách này được hướng dẫn trong bài dắt xe Sirius vào ngõ hẹp, lên vỉa hè.
Nếu xe đã chồm khi bạn đang đứng cạnh
Đôi khi bạn vẫn rơi vào tình huống này, ví dụ khi nhận xe từ tay người khác đang dắt dở. Nếu xe đột ngột vọt lên:
- Lăn cổ tay phải về phía trước để đóng ga ngay. Đừng ghì ghi đông về phía mình, vì động tác đó thường vặn ga thêm.
- Bóp phanh trước dứt khoát khi tay đã rời khỏi ga.
- Đừng cố chạy theo xe. Nếu không giữ được, buông xe ra còn hơn bị kéo ngã và cuốn theo trên dốc.
- Tắt máy ngay khi xe dừng, về số mo rồi mới xử lý tiếp.
Với xe thuê, nếu xe bị đổ hay méo cần số, hãy chụp ảnh và báo tiệm sớm để kiểm tra phanh, cần số trước khi chạy tiếp.
Tóm lại
Dắt xe số nổ máy ở số 1 tiện thật, nhưng côn tự động có thể ăn bất cứ lúc nào bạn chạm ga, và người đứng cạnh xe gần như không còn cách giữ nó lại. Chỗ được phép chạy thì ngồi hẳn lên xe đi chậm số 1. Chỗ cần dắt thì tắt máy, về số mo rồi đẩy, tay phải luôn trên phanh. Các bài khác về cách dùng xe số nằm trong chuyên mục xe số, còn kinh nghiệm chọn và dùng xe nói chung có ở mục xe máy.