Bạn đang xuống dốc cầu vượt hay lăn bánh giữa dòng xe đông trên phố, bóp tay phanh như mọi lần nhưng tay phanh chạm sát tay nắm mà xe không chậm lại. Cảm giác tay phanh bóp trống đứt dây phanh như vậy chỉ kéo dài vài giây, nhưng đủ để nhiều người hoảng và làm sai. Tin tốt là xe máy có hai hệ thống phanh độc lập, và gần như luôn còn một phanh hoạt động. Bài này nói cách dùng phanh còn lại để dừng xe thuê an toàn, rồi xử lý tiếp thế nào cho đúng.
Nhận biết tay phanh bóp trống đứt dây phanh
Không phải lúc nào phanh cũng mất đột ngột. Có mấy kiểu hay gặp:
- Tay phanh bóp sâu dần, xe ăn phanh yếu dần. Thường là má phanh mòn hoặc dây phanh giãn. Đây là cảnh báo sớm, nên dừng lại và báo cửa hàng ngay khi thấy.
- Tay phanh bỗng nhẹ bẫng, không còn lực cản. Với phanh cơ dùng dây, đây có thể là dây phanh đứt hoặc tuột khỏi ngàm.
- Tay phanh bóp xuống mềm, như bóp vào bọt biển. Với phanh đĩa dùng dầu, thường do thiếu dầu phanh hoặc có khí lọt vào đường dầu.
Trên nhiều mẫu xe ga phổ thông, tay phanh phải điều khiển phanh trước, tay phanh trái điều khiển phanh sau, một số mẫu có hệ thống phanh kết hợp ở tay trái. Xe số như Wave thì tay phải là phanh trước, phanh sau nằm ở bàn đạp chân phải. Vì vậy khi một tay phanh mất tác dụng, bạn vẫn còn phanh kia, chỉ cần biết dùng nó cho đúng. Nếu chưa quen phân biệt, hãy đọc thêm phanh trước, phanh sau dùng thế nào.
Ba giây đầu: nhả ga và giữ thẳng tay lái
Phản xạ sai phổ biến nhất là bóp liên tục vào tay phanh đã hỏng, trong khi tay kia vẫn vô tình giữ ga. Thứ tự đúng:
- Nhả ga hoàn toàn. Xe ga khi nhả ga sẽ tự giảm tốc nhẹ, xe số cũng có lực hãm từ động cơ.
- Giữ tay lái thẳng, mắt nhìn xa về phía trước. Không ngoái lại xem dây phanh, không cúi nhìn bánh xe.
- Chuyển ngay sang phanh còn lại, bóp hoặc đạp từ nhẹ tới mạnh dần, không giật một phát.
Hít một hơi rồi mới nghĩ tới chuyện tiếp theo. Xe vẫn đang chạy thẳng nghĩa là bạn vẫn kiểm soát được.
Xe máy mất phanh trước: dùng phanh sau thế nào
Phanh trước gánh phần lớn lực hãm, nên khi mất phanh trước, quãng đường dừng sẽ dài hơn hẳn bình thường. Cách làm:
- Bóp hoặc đạp phanh sau đều tay, tăng dần. Nếu bóp quá mạnh, bánh sau có thể bị bó cứng và trượt, nhất là trên mặt đường ướt hay vạch sơn.
- Xe số: về số thấp từng nấc. Nhả ga, về từ số ba xuống số hai, rồi số một khi tốc độ đã đủ chậm. Lực hãm động cơ giúp phanh sau đỡ phải làm một mình.
- Tính trước khoảng cách dừng. Bắt đầu giảm tốc sớm hơn nhiều so với thói quen, coi như phía trước luôn có đèn đỏ.
Trên những dốc như dốc cầu Chương Dương phía Long Biên, dốc cầu Vĩnh Tuy hay lối xuống cầu vượt Ngã Tư Sở, đừng cố chạy hết dốc rồi mới dừng. Giữ tốc độ chậm nhất có thể bằng phanh sau, xi nhan phải từ sớm và tấp vào lề ngay khi dốc thoải ra.
Dừng xe khi đứt dây phanh sau
Mất phanh sau ít đáng sợ hơn vì phanh trước vẫn còn và mạnh. Nhưng phanh trước cũng dễ gây ngã nếu dùng sai:
- Chỉ bóp phanh trước khi xe đang thẳng. Đang ôm cua mà bóp mạnh phanh trước có thể làm bánh trước trượt.
- Bóp từ từ, tăng dần lực. Cảm nhận xe chúi đầu nhẹ là đúng, đừng để xe chúi mạnh.
- Cẩn thận trên mặt đường ướt, có cát hoặc lá. Lúc này giảm tốc bằng nhả ga và về số là chính, phanh trước chỉ hỗ trợ nhẹ nhàng.
Nếu xe có hệ thống phanh kết hợp ở tay trái mà tay trái bóp trống, hãy coi như chỉ còn phanh trước ở tay phải và làm theo các bước trên.
Tấp vào lề an toàn rồi mới kiểm tra
Khi tốc độ đã chậm, bật xi nhan phải, quan sát gương và nhập dần vào làn sát lề. Giờ cao điểm trên các trục như Nguyễn Trãi, Giải Phóng hay Phạm Văn Đồng, xe sau thường bám rất sát, nên đừng tạt ngang đột ngột. Dừng ở chỗ phẳng, rộng, tránh miệng ngõ, tránh đầu cầu.
Dựng xe xong, tắt máy, rồi mới nhìn xem chuyện gì xảy ra. Bạn có thể quan sát nhanh:
- Dây phanh có bị tuột, bị đứt, đầu dây có lủng lẳng không.
- Có vệt dầu ướt quanh bình dầu phanh, cùm phanh hay đĩa phanh không.
- Tay phanh bóp lại có còn lực nào không.
Chụp vài tấm ảnh tay phanh, chỗ dây đứt hoặc vết dầu. Đừng tự nối dây, chỉnh ốc hay đổ thêm dầu phanh, vì làm sai có thể khiến phanh hỏng nặng hơn ở lần bóp tiếp theo.
Không chạy tiếp, báo cửa hàng ngay
Nhiều người thấy xe vẫn còn một phanh nên định chạy chậm về tận chỗ ở. Đó là rủi ro không đáng: chỉ cần một xe phía trước phanh gấp hay một người sang đường bất ngờ, một phanh không đủ để dừng kịp. Với xe thuê, hãy nhắn hoặc gọi cho cửa hàng, gửi định vị và ảnh vừa chụp, nói rõ tay phanh nào mất tác dụng và xe đang đứng ở đâu. Trong giờ làm việc từ 09:00 đến 21:00, cửa hàng sẽ hướng dẫn bạn chờ, dắt xe tới tiệm gần đó hay đổi xe.
Nếu gần đó có tiệm sửa, có thể dắt bộ xe tới, nhưng hãy hỏi cửa hàng trước khi cho thợ thay dây hay má phanh. Bài báo cửa hàng ngay khi nào trong lúc thuê xe liệt kê những lỗi nên báo ngay.
Phòng trước từ lúc nhận xe
Phần lớn sự cố phanh có dấu hiệu từ trước. Khi nhận xe và mỗi sáng trước khi đi, hãy bóp thử từng tay phanh khi xe đứng yên: tay phanh phải dừng ở một điểm chắc, không chạm sát tay nắm. Dắt xe đi vài bước rồi bóp từng phanh, bánh phải dừng ngay. Thấy tay phanh bóp sâu hơn hôm trước, có tiếng rít lạ hay xe ăn phanh lệch, báo cửa hàng luôn chứ đừng chờ hỏng hẳn. Các dấu hiệu phanh yếu được nói kỹ trong bài phanh xe thuê yếu và có tiếng kêu.
Khi tay phanh bóp trống giữa đường, hãy nhớ ba việc: nhả ga, chuyển sang phanh còn lại tăng dần, tấp vào lề rồi báo cửa hàng thay vì chạy tiếp. Các tình huống khác được gom trong mục xử lý sự cố xe, còn kinh nghiệm dùng xe máy thuê nói chung nằm ở chuyên mục xe máy.