Bạn chạy qua cầu Nhật Tân về phía Đông Anh, vặn ga như mọi khi mà xe cứ ì ì, nhả ga là xe khựng lại gần như ngay, không trôi được bao xa. Đó có thể là dấu hiệu xe máy bị bó phanh: má phanh không nhả hẳn, cọ liên tục vào đĩa hoặc tang trống. Bài này giúp bạn nhận ra hiện tượng sớm, hiểu vì sao không nên cố chạy tiếp, và biết cách dừng, để nguội, báo cửa hàng sao cho an toàn.
Xe máy bị bó phanh là gì và vì sao nguy hiểm
Bình thường, khi bạn buông tay phanh, má phanh tách khỏi đĩa hoặc trống, bánh xe quay tự do. Bó phanh là khi má phanh vẫn bám một phần dù bạn không bóp. Xe giống như đang chạy với phanh kéo nhẹ suốt quãng đường.
Hậu quả không chỉ là tốn ga. Ma sát liên tục làm đĩa, má phanh và cả vành bánh nóng lên. Phanh quá nóng sẽ ăn kém đi đúng lúc bạn cần dừng gấp. Trường hợp nặng hơn, bánh có thể bị khóa đột ngột, đặc biệt là bánh trước, khiến xe mất thăng bằng. Vì vậy bó phanh khác hẳn chuyện phanh yếu hay phanh kêu: bạn không nên “chạy thêm chút nữa xem sao”.
Dấu hiệu nhận biết khi đang chạy
Hãy để ý những cảm giác sau, nhất là khi đi tuyến dài hoặc vừa xuống dốc:
- Xe chạy nặng không có đà. Phải vặn ga nhiều hơn bình thường để giữ cùng một tốc độ, máy gằn mà xe không lên.
- Nhả ga là xe chững lại ngay. Trên đoạn bằng như đường Phạm Văn Đồng, xe không còn trôi êm mà như bị ai níu phía sau.
- Tiếng rít nhẹ hoặc tiếng sột soạt đều theo vòng bánh, kể cả khi tay không đặt lên phanh.
- Mùi khét nhẹ sau một quãng chạy, giống mùi má phanh bị nung.
- Xe dắt bộ thấy nặng tay dù đã về số mo hoặc tắt máy.
Một dấu hiệu chưa đủ để kết luận, nhưng từ hai dấu hiệu trở lên thì nên dừng kiểm tra.
Bánh xe nóng bất thường: kiểm tra mà không bị bỏng
Khi đã dừng hẳn, bạn có thể xác nhận bằng nhiệt độ. Làm đúng cách để không tự gây thương tích:
- Tấp vào chỗ an toàn, ví dụ vỉa hè rộng hoặc khoảng lùi trước cửa hàng, không dừng trên mặt cầu hay giữa dốc cầu vượt.
- Tắt máy, dựng chân chống giữa nếu xe có, để bánh sau nhấc khỏi mặt đường.
- Không chạm tay trực tiếp vào đĩa phanh hoặc tang trống. Chúng có thể rất nóng. Chỉ đưa mu bàn tay lại gần, cách một khoảng, để cảm nhận hơi nóng tỏa ra.
- So sánh hai bánh. Bánh nào nóng bất thường so với bánh còn lại thì nhiều khả năng phanh bên đó đang bó.
- Thử lăn bánh. Với bánh sau đã nhấc lên, xoay nhẹ bằng tay qua lốp. Bánh tốt quay được vài vòng, bánh bó phanh dừng gần như ngay.
Tuyệt đối không dội nước lạnh lên đĩa phanh đang nóng để “làm mát cho nhanh”. Thay đổi nhiệt đột ngột có thể làm đĩa cong vênh, sự cố nhỏ thành hỏng hóc lớn hơn.
Dừng, để nguội và báo cửa hàng
Sau khi xác nhận bánh xe nóng bất thường, hãy để xe nghỉ. Thời gian nguội phụ thuộc thời tiết và quãng đã chạy, nên đừng ước chừng; chỉ chạy tiếp khi có hướng dẫn của cửa hàng.
Trong lúc chờ, liên hệ cửa hàng qua các kênh trên trang liên hệ và cung cấp:
- Vị trí: tên đường hoặc mốc rõ, ví dụ “chân cầu Nhật Tân phía Đông Anh” hay “đường đê Âu Cơ, đoạn gần Tây Hồ”.
- Hiện tượng: xe nặng từ khi nào, bánh trước hay bánh sau nóng, có tiếng rít hay mùi khét không.
- Hoàn cảnh: vừa xuống dốc dài, vừa chạy đường ngập, hay xe vừa được dựng nghiêng, va quẹt.
- Loại phanh: phanh đĩa hay phanh cơ (tang trống), nếu bạn nhìn ra được.
Cửa hàng sẽ quyết định bạn chờ kỹ thuật, đổi xe hay được hướng dẫn chạy chậm tới điểm gần nhất. Bài nên báo cửa hàng ngay khi nào trong lúc thuê xe có thêm gợi ý báo sự cố ngắn gọn.
Những việc không nên tự làm
Phanh là bộ phận an toàn số một, và sửa sai còn nguy hiểm hơn không sửa. Với xe thuê, bạn không nên:
- Vặn ốc chỉnh phanh sau ở xe số hay xe tay ga phanh cơ để “nới cho nhẹ”. Nới quá tay có thể khiến phanh mất tác dụng.
- Tháo kẹp phanh, cạy má phanh hoặc bơm, xả dầu phanh ở phanh đĩa.
- Xịt dầu bôi trơn vào đĩa hay má phanh cho đỡ rít. Dầu dính lên bề mặt phanh khiến phanh trơn, gần như không ăn.
- Cố chạy về tiệm khi xe vẫn nặng, bánh vẫn nóng và còn mùi khét.
Nếu xe đồng thời cho cảm giác tay phanh mềm, phanh kém ăn hay có tiếng kêu khi bóp, đó là nhóm sự cố khác, bạn xem thêm bài phanh xe thuê yếu và có tiếng kêu.
Vì sao hay gặp sau dốc dài và cách phòng tránh
Người thuê xe đi Tam Đảo, Ba Vì hoặc các tuyến đèo thường gặp bó phanh sau những đoạn xuống dốc kéo dài. Bóp phanh liên tục làm phanh nóng, các chi tiết giãn nở, má phanh khó nhả hẳn. Đường bụi bẩn, bùn đất sau mưa bám vào cơ cấu phanh cũng góp phần làm phanh rít, nhả chậm.
Vài thói quen giúp giảm nguy cơ:
- Xuống dốc dài thì giảm tốc sớm, phanh nhịp thay vì đè phanh liên tục. Với xe số, về số thấp để máy hỗ trợ ghìm tốc. Chi tiết có trong bài xuống dốc dài bằng xe máy.
- Không gác tay hờ lên tay phanh khi chạy đường bằng; nhiều người vô tình bóp nhẹ suốt quãng.
- Nghỉ giữa chặng sau đoạn đổ dốc dài để phanh có thời gian nguội.
- Thử lăn xe trước khi đi. Lúc nhận xe hoặc mỗi sáng, dắt xe vài mét, nếu thấy nặng tay bất thường thì báo ngay.
Kết lại
Xe chạy nặng không có đà, bánh nóng bất thường, có tiếng rít nhẹ: khi các dấu hiệu này đi cùng nhau, hãy dừng, để nguội và báo cửa hàng thay vì cố chạy. Đừng tự chỉnh hay tháo phanh. Các sự cố khác có trong mục xử lý sự cố xe máy thuê, kiến thức chung về xe nằm ở chuyên mục xe máy.