Chuyện xe tay ga leo đèo dài thường chỉ được nhớ tới khi đã đứng giữa cung đường lên Tam Đảo: xe ì dần, máy gào mà tốc độ không tăng, đâu đó thoang thoảng mùi khét. Xe ga không có cần số để bạn chủ động về số thấp, nên mọi việc nằm ở cách đặt tay ga và chọn lúc dừng. Bài này đi theo thứ tự một chuyến đi thật: bộ truyền động phải gánh gì, giữ ga ra sao, nghỉ ở đâu và dấu hiệu nào cho biết xe đã quá sức.
Xe tay ga leo đèo dài: bộ truyền động phải gánh gì
Xe tay ga truyền lực qua dây curoa nối hai bộ puly, cùng bộ bi nồi và nồi ly tâm tự điều chỉnh theo vòng tua. Đi phố bạn không phải để ý tới chúng, nhưng lên dốc dài thì cả cụm này làm việc nặng và liên tục. Ma sát sinh nhiệt, nhiệt tích dần, và chỗ nóng nhất thường là hộp truyền động cùng khối máy.
Ở Hà Nội, dốc cầu vượt ngắn nên gió thổi qua là nhiệt kịp tản. Đèo thì dốc nối dốc, tốc độ thấp làm luồng gió mát yếu đi, còn bạn giữ ga lớn trong thời gian dài. Xe làm mát bằng gió càng cần để ý; xe làm mát bằng nước dễ chịu hơn nhưng cũng không phải vô hạn. Các bài khác về dòng xe này được gom trong chuyên mục xe tay ga.
Giữ ga đều, không dồn ga gắt
Nhiều người lên dốc theo kiểu hụt thì vặn thêm, vặn hết rồi nhả, rồi lại vặn. Cách này làm bộ ly hợp và dây curoa bị giật, dễ trượt và nóng nhanh hơn so với một mức ga ổn định. Hãy coi tay ga như đang bưng bát canh đầy: nhẹ, đều và không giật.
- Vào chân dốc với tốc độ vừa phải. Đừng chờ xe ì hẳn mới vặn ga. Tăng ga từ từ khi dốc bắt đầu để xe lên đà, rồi giữ mức đó.
- Tăng ga từng chút khi xe chậm dần. Nếu tốc độ tụt dù ga không đổi, cộng thêm một chút nhẹ nhàng thay vì vặn gần hết hành trình.
- Chọn ga trước khi vào cua gấp. Vặn ga mạnh giữa cua vừa mất lực bám vừa khiến xe vọt ra ngoài.
- Chấp nhận đi chậm. Xe chạy đều thường tốt hơn xe lao lên rồi hụt hơi giữa dốc. Có xe nhanh hơn phía sau thì cứ để họ vượt.
Vặn ga kịch hết cỡ liên tục chỉ vì thấy xe chậm cũng không hay: vòng tua cao mà xe chưa chắc nhanh hơn, bộ truyền động lại nóng thêm. Nếu tay bạn quen nhạy, bài về phản xạ khi xe ga vọt lên lúc vặn quá tay cũng hữu ích cho những khúc cua trên đèo.
Xe ga lên dốc bị mất lực: vì sao và xử lý ra sao
Cảm giác xe ga lên dốc bị mất lực không phải lúc nào cũng do xe hỏng. Thường đó là nhiều chuyện nhỏ cộng lại:
- Chở hai người cùng ba lô, túi đồ nặng dồn hết phía sau.
- Lốp hơi non khiến xe nặng nề hơn hẳn.
- Phanh bị lết nhẹ mà người lái không để ý.
- Dây curoa, bi nồi hoặc nồi đã mòn sau nhiều năm chạy phố.
- Máy và hộp truyền động đã nóng sau nhiều phút leo liên tục.
Cách phân biệt là nhìn diễn biến. Xe yếu ngay từ chân dốc thường do tải nặng hoặc cần kiểm tra. Xe khỏe lúc đầu rồi yếu dần ở cùng một mức ga thì nhiều khả năng là nóng, và đó là lúc nên tìm chỗ dừng thay vì cố thêm. Còn nếu xe vẫn nổ nhưng vặn ga hầu như không đi nữa, hãy xem kỹ dấu hiệu hỏng bộ truyền động trước khi quyết định đi tiếp.
Nghỉ giữa đèo cho xe ga nguội
Nghỉ giữa đèo cho xe ga nguội không phải cứ thấy chỗ trống là tấp vào. Điểm nghỉ tốt là đoạn đường rộng, tầm nhìn thoáng, nền cứng và cách xa khúc cua khuất. Tránh dừng giữa cua, sát mép vực hay nơi xe cộ phải né bạn.
Hình dung một buổi sáng cuối tuần, hai xe ga chở đôi xuất phát từ Long Biên lên Tam Đảo. Một xe cố leo một mạch vì sợ mất đà, đến đoạn dốc nhất thì ì hẳn và nồng mùi nóng. Xe còn lại dừng ở một khoảng đường rộng từ sớm, nghỉ ngắn rồi đi tiếp, và leo nhẹ nhàng hơn hẳn. Một lần nghỉ đúng lúc rẻ hơn rất nhiều so với một lần cố quá.
Khi đã dừng:
- Dựng xe thẳng, chân chống vững, không đặt xe nghiêng trên mặt dốc.
- Thường nên để máy nổ cầm chừng ít phút rồi tắt, thay vì tắt ngay lúc nóng nhất.
- Không nên tạt nước lạnh lên máy hay ốp xe; làm nguội đột ngột không an toàn, còn phần máy nóng có thể gây bỏng.
- Uống nước, giãn bàn tay vặn ga và vai; tay mỏi cũng làm ga kém đều.
- Chỉ đi tiếp khi mùi nóng đã tan hẳn. Trời nắng thì nên nghỉ lâu hơn.
Nhịp nghỉ cho cả hành trình còn liên quan tới cách bạn chạy trước và sau đèo, bài về giữ máy và nghỉ đúng nhịp khi chạy chặng dài về quê bổ sung phần này.
Dấu hiệu xe ga đang quá tải trên đèo
Xe thường báo trước khi sắp quá sức, chỉ cần bạn chịu nghe:
- Mùi khét như cao su hoặc nhựa nóng, thường bốc lên chỗ để chân.
- Vặn ga mà xe không tăng tốc tương ứng, vòng tua lên nhưng xe vẫn ì.
- Xe giật cục hoặc rung bất thường khi ga ở mức đều.
- Tiếng rít hoặc kêu lạ từ vùng hộp truyền động.
- Đèn hoặc kim báo nhiệt tăng cao, với những dòng xe có trang bị này.
Gặp một trong các dấu hiệu đó, hãy nhả ga từ từ, bật xi nhan và tìm chỗ dừng an toàn, không phanh gấp giữa dốc. Tắt máy, để xe nguội rồi mới quyết định đi tiếp hay không. Nếu nghỉ xong xe vẫn ì như cũ, đừng ép lên đỉnh cho bằng được; quay xuống hoặc nhờ thợ kiểm tra bộ truyền động sẽ an toàn hơn.
Xuống đèo và chuẩn bị trước khi rời Hà Nội
Phanh động cơ của xe ga yếu hơn xe số, nên xe dễ trôi nhanh hơn bạn tưởng. Hãy giữ tốc độ thấp ngay từ đầu dốc, bóp cả phanh trước lẫn phanh sau theo từng nhịp ngắn thay vì rà phanh liên tục, vì má phanh nóng thì hiệu quả giảm đúng lúc bạn cần nhất. Nếu phải dừng rồi đi lại giữa dốc, cách làm giống dốc cầu vượt quen thuộc: xem lại cách giữ phanh và ga để không tụt lùi, chỉ khác là đèo dài hơn và có xe sau nên cần xi nhan, gương cẩn thận hơn.
Phần lớn chuyện khó chịu giữa đèo có thể giảm từ hôm trước. Kiểm tra lốp, phanh trước và sau, đèn, xăng đủ cho cả chặng lên lẫn chặng về, và mức nước làm mát nếu xe dùng làm mát bằng nước. Xuất phát sớm để tránh nắng gắt khi leo. Nếu thuê xe, hãy nói rõ ý định lên Tam Đảo hay Ba Vì khi hỏi Nguyễn Tú (112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên) để trao đổi trước về dòng xe phù hợp.
Trước chuyến đèo đầu tiên, hãy chạy thử một đoạn dốc dài gần nhà, tập giữ ga đều thật êm và nhớ cảm giác của xe. Muốn đọc rộng hơn về kinh nghiệm đi xe, bạn có thể ghé chuyên mục xe máy.