Cuối năm, đường về quê đông hơn mọi ngày trong tuần, và phần lớn người Hà Nội đi trên chiếc xe tay ga thuê hoặc nhà để. Nhiều người vẫn nghĩ xe ga chỉ hợp phố, nhưng xe ga chạy chặng dài hoàn toàn ổn nếu bạn biết giữ máy và chia nhịp nghỉ. Bài này dành cho người đi quê bằng xe tay ga: chọn giờ lên đường, giữ tốc độ bao nhiêu, nghỉ ở đâu và kiểm tra gì tại mỗi trạm dừng, để chiếc ga vừa tới nơi vừa khỏe trở lại. Các bài tổng quan về xe tay ga được gom trong nhóm xe tay ga.
Xe ga chạy chặng dài có khỏe không
Xe ga hiện đại có máy bền và làm mát tốt hơn xe ga đời cũ, nên chạy trăm hai trăm cây số một ngày không phải vấn đề. Điểm khác biệt với xe số là xe ga dùng hộp số tự động và ly hợp khô nếu là dòng phổ thông, nên nhiệt độ vùng hộp số tăng khi đi đường dài liên tục. Vì thế, yếu tố quyết định không phải xe mà là nhịp: đi một mạch để máy nóng dồn, hay đi chừng một tiếng rồi nghỉ cho máy và người đều hạ nhiệt.
Trên thực tế, người mới hay phạm hai lỗi ngược chiều nhau: một là chạy quá chậm vì sợ máy nóng, khiến gió làm mát không đủ và máy vẫn nóng; hai là giữ ga gần hết tay liên tục chặng dài. Cả hai đều mệt máy. Vùng ga khỏe nhất của xe ga phổ thông nằm ở khoảng một nửa vặn tay ga, tốc độ thực khoảng bốn mươi tới sáu mươi cây số một giờ tùy dòng.
Chọn giờ lên đường và chia chặng
Đi quê bằng xe tay ga từ Hà Nội, khung giờ đẹp là rời phố trước sáu rưỡi sáng để tránh dòng xe tải và tiết kiệm được vài chục phút ở vành đai. Chặng đầu đi chậm rãi bốn mươi cây số một giờ trong nửa tiếng cho máy vào nhịp, sau đó mới giữ tốc độ đều. Cách chia chặng chuẩn cho người lái: mỗi một tiếng tới một tiếng rưỡi nên có trạm nghỉ, tức khoảng tám mươi tới một trăm hai mươi cây số với xe ga. Nghỉ ở đâu quan trọng như nghỉ bao lâu: chọn quán có mái che, mặt bằng rộng để xe không chiếm lối đi, và nhìn được ra đường.
Mỗi lần nghỉ nên kéo dài mười lăm tới hai mươi phút. Ngắn quá máy chưa hạ hết nhiệt, người chưa kịp giãn tay lưng; dài quá dễ mất đà và mệt hơn khi lên đường lại. Trong lúc nghỉ, đừng tắt máy ngay khi vừa dừng; để máy nổ không tải chừng nửa phút cho dầu tuần hoàn đều rồi tắt.
Kiểm tra gì ở mỗi trạm dừng
Ba việc mỗi trạm: nhìn mặt đất dưới xe xem có giọt nhớt hay nước làm mát không; thử phanh bằng cách đẩy nhẹ xe khi ngồi lên; và sờ vành bánh sau sau chặng dài, nóng nhẹ là bình thường, nóng rát là dấu hiệu căng xích quá hoặc phanh cấn. Với xe ga đời mới có làm mát nước, mở nắp checking nước làm mát chỉ khi máy đã nguội, tuyệt đối không mở nắp khi máy vừa dừng.
Nếu xe là xe thuê, chụp vài tấm mặt đồng hồ ở mỗi trạm: báo nhớt, báo nhiệt độ, kim xăng. Chuỗi ảnh này là bằng chứng trạng thái xe trong chuyến, hữu ích khi trao đổi với chủ xe sau chuyến đi, các gói thuê đường dài được điểm qua trong nhóm thuê xe, và cũng giúp bạn nhớ lại đúng mốc cây số đã đi để canh giờ nghỉ tiếp theo.
Chở đồ và tư thế người trên chặng dài
Xe ga có cốp rộng nhưng chặng dài cần xếp đồ khác ngày phố: đồ nặng đặt dưới sâu cốp, đồ nhẹ phía trên, không kẹp chén trên sàn xe vì cản chân chống khi phanh gấp. Túi nilon bịch kín từng nhóm đồ, vừa chống bụi đường trường vừa dễ lấy. Tư thế người: gối khép nhẹ vào hai bên yên, vai thả, khuỷu tay hơi cong, mười phút đầu mỗi chặng là lúc chỉnh lại tư thế nếu thấy tê bẹn.
Trời cuối năm ở miền Bắc hay có mưa phùn và sương, áo mưa hai mảnh nên để ở ngăn dễ lấy, mũ kính chống sương là món đáng đầu tư nhất của chuyến. Khi trời tối giữa chặng, dừng sớm hơn dự kiến vì đường quê thiếu đèn và mắt người đã mệt sau nhiều tiếng lái.
Nếu chở thêm người ngồi sau, nhắc trước ba quy ước nhỏ của chuyến: xuống xe khi người lái lùi hay đẩy xe lên dốc nhỏ, hai tay bám chắc nách sau hoặc hông người lái, và nghiêng người theo chiều xe vào khúc cua thay vì chống ngược. Người ngồi sau chính là phần đuôi của xe ga, phối hợp tốt thì xe vào cua êm còn khi phanh gấp ai cũng vững. Chặng dài với hai người nên rút tốc độ xuống thấp hơn khi đi một mình, và trạm nghỉ dày hơn một chút.
Về tới nơi và ngày hôm sau
Về tới quê, dành hai phút cho xe trước khi vào việc: lau bụi quanh khe làm mát, kiểm tra xích, và để xe nơi khô ráo qua đêm. Ngày hôm sau nếu tiếp tục đi, nổ máy chờ chút cho máy đều rồi đi, không cần kéo gió như xe số. Trước hôm trở lại Hà Nội, kiểm tra xăng và nhớt một lần ở trạm quen, để chặng về không phải dừng gấp giữa quốc lộ vắng. Nếu chiều về rơi vào khung cao điểm cuối tuần, canh trước giờ rời quê và chọn lối vòng qua đường tránh thay vì cuốn theo dòng xe nối đuôi qua thị trấn, chặng về bớt một tiếng chính là phần nghỉ quý nhất của cả chuyến.
Cuối cùng, ghi lại nhật ký chuyến: giờ đi, các trạm nghỉ, và bất thường nhỏ của xe nếu có. Ai đi quê bằng xe tay ga vài chuyến sẽ có bộ nhịp riêng của mình, và nhóm xe máy có thêm bài về bảo dưỡng sau chuyến dài để chiếc xe luôn sẵn sàng cho chuyến quê kế tiếp quanh Hà Nội.