Xích xe số rơ dần, lạch cạch mỗi lần nhả ga rồi vặn ga lại, và người thuê xe chạy nhiều thường chỉ nghĩ tới chuyện nhờ thợ căng xích. Căng xong êm được vài hôm lại rơ như cũ, đôi khi xe còn ì hơn trước. Thực ra có lúc bạn phải thay nhông xích đĩa xe số cả bộ, vì ba món này đã mòn theo nhau và căng lại chỉ che được phần nổi. Bài này giúp bạn nhìn ra răng mòn bằng mắt thường, hiểu vì sao nên thay cả bộ và biết nên nói gì với cửa hàng khi đang thuê xe.
Nhông, xích, đĩa là một cặp truyền lực, mòn đâu kéo theo đó
Trên xe số như Honda Wave, sức máy đi ra bánh sau qua ba món. Nhông là bánh răng nhỏ ở đầu trục ra của hộp số, đĩa (nhiều người gọi là dĩa) là bánh răng lớn gắn ở bánh sau, còn xích (miền Nam quen gọi là sên) vòng qua cả hai. Mỗi nơi gọi một kiểu, nhưng ba món này làm chung một việc.
Mỗi mắt xích khớp vào một rãnh giữa hai răng. Mỗi lần vặn ga, mắt xích bị kéo căng và miết vào răng, mỗi lần nhả ga thì lực dội ngược lại. Qua vô số lần khớp như vậy, các chốt bên trong xích mòn dần, răng cũng bị mài mỏng đi. Khi một món xuống cấp, hai món còn lại phải làm việc lệch nhịp, nên chúng mòn cùng nhau chứ hiếm khi mòn riêng lẻ.
Xích rơ mãi dù đã căng: căng chỉ bù được độ chùng
Xích mòn không chỉ ở bề mặt. Chốt và ống lót bên trong mòn làm mỗi mắt xích dài ra một chút, cộng dồn cả sợi thành đoạn dài hơn ban đầu. Người ta hay nói xích bị “giãn”, dù kim loại không co giãn như dây chun.
Căng xích thực chất là đẩy bánh sau lùi ra để thu bớt độ chùng. Nó không làm bước xích ngắn lại, nên mắt xích vẫn khớp lệch so với bước răng. Nếu phần điều chỉnh ở trục bánh sau đã gần hết đường trượt mà xích vẫn chùng, đó là tín hiệu rõ nhất rằng sợi xích đã quá dài. Căng thêm lúc này dễ làm bánh sau lệch hàng, kéo theo mòn nhanh hơn.
Căng xích vẫn là việc đúng khi xích còn tốt. Muốn hiểu mức chùng vừa phải ra sao, bạn xem thêm cách căng xích đúng kỹ thuật trong bài riêng về chủ đề này.
Khi nào thay nhông xích đĩa xe số: ba dấu hiệu răng mòn dễ nhận
Dựng xe bằng chân chống, tắt máy, nhìn vào đĩa sau trước vì nó lộ rõ. Nhông trước thường nằm sau nắp che, nếu cần xem thì để thợ mở, bạn không nên tự tháo. Có ba dấu hiệu dễ thấy:
- Răng nhọn, cong như móc câu hoặc vây cá mập. Răng khỏe có hình cân đối hai bên. Răng mòn thường bị mài lệch một phía thành mỏ nhọn.
- Răng mỏng, đỉnh tròn bầu, rãnh giữa hai răng rộng ra. Lúc này mắt xích không còn nằm khít mà lỏng lẻo trong rãnh.
- Mòn lệch một bên. Mặt răng bị mài chéo thường do bánh sau lệch hàng, hoặc xích căng không đều hai bên.
Với xích, hãy để ý màu gỉ nâu, mắt xích cứng không gập mềm, hoặc chỗ chặt chỗ lỏng khi bánh sau quay chậm. Gặp một vài dấu hiệu này cùng lúc, nhiều khả năng cả bộ đã tới lúc cần nhờ thợ đánh giá.
Tai nghe, tay cảm: kêu, ì và giật khi vào ga
Không phải lúc nào bạn cũng cúi xuống nhìn được, nhưng xe thường báo trước bằng cảm giác. Xích kêu lạch cạch khi nhả ga rồi vặn lại, hoặc rít khô khi chạy đều, là kiểu tiếng quen thuộc của bộ truyền động đã rơ.
Xe ì là dấu hiệu thứ hai. Vặn ga mà đà tăng lề mề, lên dốc lên cầu Chương Dương với hai người chở đồ thấy hụt hơi hơn hôm đầu, trong khi máy vẫn nổ đều. Một phần sức đã thất thoát ở chỗ xích khớp không trọn vào răng. Tuy nhiên xe ì còn do nhiều nguyên nhân khác như bugi hay lọc gió, nên đừng kết luận chỉ qua một triệu chứng. Nếu ì đi kèm xích rơ và kêu, hãy nhìn bộ truyền động trước.
Dấu hiệu thứ ba là giật. Mỗi lần nhả ga rồi vào ga lại, thân xe giật “cục” một nhịp, hoặc lúc đổi số nghe tiếng khựng ở phía bánh sau. Cảm giác này thường rõ hơn khi đi trong phố cổ, nơi bạn liên tục ga, nhả, dừng, đi.
Vì sao thay cả bộ, không thay lẻ từng món
Xích mới có bước đều và chính xác. Đặt nó lên đĩa đã mòn, mắt xích khớp lệch, bị mài nhanh hơn bình thường. Ngược lại, nhông và đĩa mới mà giữ xích cũ đã dài thì xích kéo lệch, mài mòn bộ răng mới ngay từ những ngày đầu.
Chỉ thay mỗi xích hay mỗi đĩa để tiết kiệm thường dẫn tới cảnh vài tuần sau xích lại rơ, bạn lại phải đi lần nữa. Thay cả bộ thì ba món vào cùng một nhịp, thợ chỉnh một lần và mức căng sau đó ổn định hơn.
Đây là nguyên tắc phổ thông. Tùy dòng xe và tình trạng thực tế, thợ quen xe sẽ nhìn từng món để quyết định. Nếu thợ đề nghị thay cả bộ, thường họ có lý do chính đáng, bạn cứ hỏi họ chỉ chỗ răng mòn cho mình xem.
Đường Hà Nội làm bộ truyền động xuống nhanh thế nào
Xe số chạy nhiều ở Hà Nội chịu vài điều kiện khá khắc nghiệt. Đoạn đê ven sông Hồng bụi cát bay mù, bám vào xích như giấy nhám. Sau cơn mưa, phố ngập rồi nắng lên, xích dính bùn khô cứng, rất nhanh sinh gỉ. Chạy chuyến dài như đi Ba Vì cuối tuần hay lên Hà Giang, xích lại phải kéo tải liên tục suốt nhiều giờ.
Xích khô, thiếu dầu mỡ hoặc bám đầy cát bụi sẽ mòn nhanh hơn xích sạch, được chăm đúng cách. Rửa xe sau những chặng bùn cát cũng giúp bộ truyền động đỡ bị mài, bạn có thể xem cách làm hợp lý ở bài rửa xe thuê đúng lúc, đúng cách. Vài lần xích kêu mà bỏ qua thường đủ để một bộ nhông xích còn dùng được thành bộ phải thay.
Đang thuê xe số mà thấy dấu hiệu, nên làm gì
Nếu xích kêu to, rơ rõ rệt hoặc có tiếng như xích nảy trên răng, bạn nên tấp vào chỗ an toàn thay vì cố chạy tiếp. Xích tuột khỏi răng hoặc đứt giữa đường có thể làm xe mất lực kéo đột ngột, hoặc quật vào chân và vỏ máy, rất dễ gây nguy hiểm trên đường đông.
Đừng tự căng, tự tháo hay nhờ tiệm lạ làm giúp khi xe chưa phải của mình. Hãy báo cửa hàng cho thuê trước, mô tả tiếng kêu, độ rơ và quãng đường vừa đi, đúng như cách bạn nên báo cửa hàng khi thấy lốp mòn. Nếu thuê xe ở Nguyễn Tú tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Long Biên, bạn cứ gọi 0942 467 674 trong giờ 09:00–21:00 để được hướng dẫn nên xử lý thế nào trước khi bỏ tiền sửa.
Làm gì trước chuyến đi tiếp theo
Lần tới nhận xe số, hãy dành vài phút nhìn đĩa sau, khi đã tắt máy, xoay nhẹ bánh sau bằng tay xem xích có chỗ chặt chỗ lỏng không, rồi chạy thử một đoạn ngắn để nghe tiếng xích. Thấy bất thường, báo ngay khi nhận xe thay vì đợi tới lúc đã ở xa thành phố. Để đọc thêm các hướng dẫn tương tự, bạn ghé chuyên mục bảo dưỡng xe máy và trang tổng hợp xe máy.