Giữa trưa tháng bảy, đứng chờ đèn đỏ ở một ngã tư Hà Nội, bạn có thể thấy hơi nóng hắt lên từ mặt nhựa đường qua cả đế giày. Người chịu nóng không chỉ có bạn, chiếc xe dưới yên cũng vậy. Chăm xe máy mùa nắng nóng không cần đồ nghề hay kiến thức thợ, chỉ cần hiểu lốp, nhớt, phanh và ắc quy phản ứng với nhiệt thế nào, rồi dành vài phút kiểm tra bằng mắt và tay mỗi ngày. Bài này viết cho người thuê xe chạy hằng ngày, nên chỉ nói những việc bạn tự làm được mà không cần mở nắp hay tháo gì.
Chăm xe máy mùa nắng nóng: nhiệt đến từ đâu
Nhiệt đánh vào xe từ ba phía cùng lúc: nắng trên đầu, mặt đường hấp nóng phía dưới và hơi nóng của chính động cơ. Thêm vào đó là kiểu chạy rất Hà Nội, dừng rồi đi qua hết ngã tư này tới ngã tư khác, nên xe hiếm khi được gió thổi đủ lâu để hạ nhiệt. Một chuyến chạy dọc đường Láng lúc tan tầm hay qua cầu Chương Dương giữa trưa là đủ để mọi bộ phận nóng dần mà không có lúc nghỉ.
Hậu quả không nổ ra ngay. Người đi hằng ngày thường chỉ nhận ra khi lốp đã mềm, tay phanh đã xa hoặc xe đề không nổi đúng buổi trưa đang vội. Muốn đọc rộng hơn, chuyên mục bảo dưỡng xe máy gom các bài kiểm tra theo từng mùa và từng bộ phận.
Lốp xe máy bị nóng: hơi nở ra, cao su mềm đi
Không khí trong lốp nở ra khi nóng, nên áp suất tăng sau vài chục phút chạy trên mặt đường nóng. Nhiều người thấy lốp căng cứng liền tưởng đủ hơi, trong khi lốp non hơi mới sinh nhiệt nhiều nhất, vì thành lốp bị uốn liên tục mỗi vòng bánh. Lốp non, đường nóng, chở nặng là tổ hợp làm cao su xuống cấp rất nhanh.
Hãy kiểm tra hơi khi lốp còn nguội: buổi sáng trước khi chạy, hoặc sau khi xe đỗ trong bóng râm một lúc. Đừng xả hơi lúc lốp đang nóng chỉ vì thấy căng, vì nguội rồi lốp sẽ thiếu hơi. Mức hơi tùy dòng xe và tải, hãy xem tem trên xe, sách hướng dẫn hoặc hỏi thợ. Cách đo từng bước có trong bài kiểm tra áp suất lốp xe máy.
Ngoài hơi, nhìn thành lốp xem có vết nứt chân chim, chỗ phồng hay đinh ghim vào gai. Sau chuyến chạy dài, sờ lốp bằng mu bàn tay: ấm là bình thường, còn nóng đến mức khó giữ tay lâu thì nên dừng nghỉ ở chỗ mát rồi kiểm tra lại.
Nhớt xe máy mùa nóng: loãng nhanh, làm việc vất vả hơn
Nhớt vừa bôi trơn vừa mang bớt nhiệt khỏi động cơ. Khi trời nóng và xe chạy dày, nhớt loãng đi và xuống cấp nhanh hơn so với những tháng mát. Loại nhớt và độ đặc phù hợp tùy dòng xe, hãy xem sách hướng dẫn hoặc hỏi thợ, đừng chọn theo lời đồn trong nhóm chạy xe.
Việc người thuê xe làm được là kiểm tra mức nhớt khi xe đứng trên nền phẳng, máy đã nguội bớt, theo cách của từng dòng xe: có xe dùng que thăm, có xe có cửa sổ nhỏ để nhìn. Bạn cần để ý ba điều:
- Mức nhớt thấp hơn vạch tối thiểu.
- Nhớt đen đặc, có cặn hoặc có mùi khét.
- Vết nhớt loang dưới gầm hoặc quanh nắp máy.
Nếu tiếng máy to và khô hơn thường lệ, máy nóng bất thường hoặc xe bốc kém, đừng cố chạy thêm. Không tự châm hay xả nhớt, hãy báo cửa hàng cho thuê trước khi tự xử lý.
Phanh trong dòng xe đông và những dốc cầu
Mỗi lần bóp phanh là một lần sinh nhiệt. Trong phố đông, bóp nhả liên tục khiến má phanh và đĩa nóng dần. Khi xuống dốc cầu vượt hoặc dốc cầu dài mà giữ tay phanh liên tục, cảm giác phanh có thể mềm đi, tay phải bóp sâu hơn mới ăn.
Cách dùng phanh khi trời nóng khá đơn giản: giữ khoảng cách với xe trước rộng hơn, dùng cả phanh trước lẫn phanh sau, nhả phanh từng nhịp thay vì kéo giữ. Với xe số, bạn có thể về số thấp hơn khi xuống dốc để động cơ giữ bớt tốc độ.
Hãy dừng lại kiểm tra nếu tay phanh mềm hoặc xa hơn thường lệ, có tiếng rít khi bóp nhẹ hoặc mùi khét sau đoạn xuống dốc. Phanh là hệ thống an toàn chính nên đừng tự tháo hay tự chỉnh. Muốn hiểu má phanh và đĩa khác nhau thế nào, đọc thêm bài kiểm tra phanh đĩa và bố phanh.
Ắc quy cũng mệt vì nóng, không chỉ vì lạnh
Nhiều người nghĩ ắc quy chỉ yếu vào mùa đông. Thực tế nhiệt độ cao cũng làm ắc quy già nhanh hơn, nhất là khi xe nằm ngoài nắng nhiều giờ rồi lại phải đề nhiều lần. Nếu bạn đã đọc cách chăm ắc quy xe máy vào mùa đông Hà Nội, mùa nóng là chiều ngược lại của cùng câu chuyện.
Dấu hiệu thường gặp là tiếng đề uể oải, đèn pha tối đi lúc nổ máy hoặc còi yếu. Khi đề chưa nổ, đừng bấm liên tục, hãy nghỉ vài giây rồi thử lại. Với phần điện, giới hạn rất rõ: không tháo ắc quy, không mở nắp, không tự đấu thêm đèn hay sạc điện thoại vào dây xe. Thấy ắc quy yếu, hãy báo nơi cho thuê hoặc thợ điện xe máy.
Xe máy mùa hè cần kiểm tra gì: bộ kiểm tra năm phút
Hai mốc đáng nhớ là buổi sáng trước khi chạy và buổi chiều khi ra lấy xe sau một ngày gửi ngoài trời. Bộ kiểm tra gọn như sau:
- Lốp: nhìn thành lốp và gai, kiểm tra hơi lúc lốp còn nguội.
- Nhớt: xem mức nhớt và vết loang dưới gầm xe.
- Phanh: bóp tay phanh, đạp phanh chân khi xe đứng yên, rồi thử phanh nhẹ khi mới lăn bánh.
- Ắc quy: nghe tiếng đề lần đầu, bật đèn pha và thử còi.
- Chỗ đỗ: nếu gửi xe ngoài trời, ví dụ ở bãi gửi dọc phố cổ, hãy dắt xe vào bóng râm vài phút cho lốp và yên bớt nóng rồi mới chạy.
Khi xe có dấu hiệu lạ giữa trời nắng
Giả sử bạn đang chạy trên đoạn đê ven sông Hồng vắng bóng râm mà xe có mùi khét hoặc tay phanh bỗng mềm. Hãy giảm tốc từ từ, tìm chỗ dừng an toàn, tốt nhất có bóng râm và ngoài làn xe chạy. Tắt máy, chống xe chắc chắn và để xe nguội. Tránh dội nước lạnh lên máy hay đĩa phanh đang nóng.
Đừng cố chạy tiếp khi chưa rõ nguyên nhân. Gọi thợ hoặc nơi cho thuê, mô tả đúng dấu hiệu bạn thấy. Nếu đang thuê xe của Nguyễn Tú, hãy gọi 0942 467 674 trong giờ 09:00–21:00 trước khi tự xử lý. Bạn có thể bắt đầu từ hôm nay bằng bộ năm bước ở trên, và đọc thêm các hướng dẫn về xe máy cho những chuyến đi sau.