Đi xe đạp điện trời mưa phùn ở Hà Nội thường khiến người mới bất ngờ: mưa chưa đủ nặng để bạn mặc áo mưa, nhưng mặt đường đã bóng lên và kính mũ mờ đi chỉ sau vài phút. Bánh xe trượt nhẹ ở chỗ rẽ, hoặc vũng nước hiện ra quá gần mới kịp thấy, là những lần đầu rất dễ gặp. Bài này giải thích vì sao đường trơn, khó nhìn, rồi hướng dẫn chỉnh tốc độ, khoảng cách và đường vào cua.
Xe đạp điện đường trơn: vì sao mưa phùn đáng ngại hơn bạn nghĩ
Mưa rào đủ lớn sẽ cuốn bụi và dầu mỡ trên mặt đường xuống cống. Mưa phùn thì không. Những hạt nước li ti chỉ làm ướt mỏng, trộn với bụi đường, cặn cao su và dầu nhỏ từ xe cộ thành một lớp màng trơn mà mắt thường khó nhận ra. Vì vậy, sau vài ngày hanh khô, những phút đầu trời phùn thường là lúc đường trơn nhất.
Xe đạp điện lại càng nhạy với lớp màng này: lốp thường mảnh, vệt tiếp xúc nhỏ, còn động cơ trợ lực có thể đẩy xe vọt lên nếu bạn vặn ga hay đạp mạnh bất ngờ. Phanh lúc ướt cũng thường ăn chậm hơn, mức độ tùy loại phanh và tùy xe.
Những chỗ trơn hay gặp ở Hà Nội gồm vạch sơn ngã tư, nắp cống, tấm thép che đoạn đường thi công, đường ray tàu cắt ngang và vệt đất cát từ xe tải công trường. Lớp nước mỏng còn che mất ổ gà; bài về xe đạp điện và những đoạn đường ổ gà ven đô nói kỹ cách né.
Tầm nhìn kém: bạn khó thấy đường, người khác cũng khó thấy bạn
Hơi nước bám lên kính mũ và kính cận làm cảnh vật nhòe đi, còn đèn xe ngược chiều phản chiếu trên mặt ướt thành vệt sáng chói, làm vạch kẻ mờ hẳn. Sáng sớm ở đoạn đê ven sông Hồng, sương trộn mưa phùn khiến lề đường khó phân biệt. Hãy mở hé kính mũ cho bớt đọng hơi, và nhìn về mép đường bên phải thay vì thẳng vào đèn xe ngược chiều.
Ngược lại, bạn cũng khó được người khác nhìn thấy. Xe đạp điện chạy êm, nên người cầm ô hay người trùm kín áo mưa khó nghe thấy bạn tới gần. Mũ trùm áo mưa cũng thu hẹp tầm nhìn của chính bạn, nên hãy quay đầu hẳn thay vì liếc mắt. Hãy giả định người khác chưa thấy mình: bật đèn nếu xe có, bóp chuông sớm và nhẹ, chọn áo mưa màu sáng hoặc có dải phản quang.
Một thói quen nên bỏ ngay là vừa đi vừa cầm ô: một tay cầm ô là một tay thiếu phanh, lại dễ làm bạn chao đảo khi gió lùa. Nếu ngại ướt, hãy dùng áo mưa bộ hai mảnh thay vì áo choàng rộng, vì vạt áo choàng dễ vướng vào bàn đạp và bánh xe.
Trước khi lăn bánh: kiểm tra xe và chuẩn bị đồ
Trước khi đi, hãy dành vài phút cho bốn việc:
- Bóp thử cả hai phanh khi xe còn đứng yên; tay phanh quá lỏng hay phanh kêu lạ thì đừng đi.
- Bật đèn trước, đèn sau và thử chuông hoặc còi.
- Nhìn bề mặt lốp, vì lốp mòn nhẵn bám đường ướt kém hơn.
- Đi giày có đế bám, vì bàn đạp ướt rất dễ trượt chân.
Đạp xe điện mùa đông Hà Nội còn có chuyện tay lạnh, cứng làm phản xạ chậm đi, nên hãy mang găng mỏng mà vẫn cảm được tay phanh. Xe thuê có điều gì khiến bạn bất an thì hãy báo cửa hàng cho thuê trước khi đi, đừng tự chỉnh phanh hay đèn. Nếu mới cầm xe lần đầu, hãy dành một buổi khô ráo để làm quen với chiếc xe đạp điện thuê trước khi gặp mưa phùn.
Hãy xuất phát sớm hơn thường lệ một chút, vì vội là lúc người ta bóp phanh gấp và vào cua quá nhanh. Quãng đầu tiên coi như bài kiểm tra: đạp nhẹ, tăng tốc từ từ (xe có nhiều mức trợ lực thì chọn mức nhẹ, tùy xe) và bóp phanh nhẹ vài lần để biết xe dừng ra sao. Ngõ nhỏ khu phố cổ thường lộ độ trơn đầu tiên, vì nền xi măng mài nhẵn hay gạch lát dễ bóng nước.
Đi xe đạp điện trời mưa phùn: chậm một nhịp, xa thêm một đoạn
Quy tắc dễ nhớ nhất là chỉ chạy nhanh đến mức bạn còn dừng được trong quãng đường mình nhìn rõ. Tầm nhìn ngắn lại, phanh ăn chậm hơn, nên tốc độ phải hạ xuống tương ứng. Phanh sớm và nhẹ, dùng đều cả hai phanh, tránh bóp gấp phanh trước, và tăng ga hay lực đạp từ từ khi xuất phát từ đèn đỏ.
Khoảng cách với xe phía trước nên dài hơn thường lệ, có thể gần gấp đôi, và đừng bám sát xe buýt hay xe tải vì chúng bắn nước, che tầm nhìn. Hình dung chiều tan tầm ở đoạn phố đông xe: chiếc ô tô phía trước bất ngờ phanh gấp. Bám sát thì bạn phải bóp phanh hết cỡ ngay lúc bánh xe trơn nhất; chừa một khoảng thì chỉ cần giảm tốc và bóp nhẹ là đủ dừng.
Vào cua và qua ngã tư: giảm tốc trước, giữ xe thẳng, đừng phanh giữa chừng
Ở cua, lốp vừa phải giữ xe không văng ra ngoài vừa chịu lực phanh, nên mặt đường trơn lộ điểm yếu nhanh nhất. Hãy giảm tốc xong khi xe còn thẳng, rồi mới nghiêng nhẹ vào cua và giữ ga hoặc nhịp đạp đều. Nhìn ra phía thoát cua thay vì nhìn xuống bánh trước, và chọn đường vòng thoải thay vì cắt sát.
Hình dung bạn rẽ phải từ đường lớn vào phố nhỏ giờ đi làm, phía sau có xe bấm còi giục. Hãy kệ tiếng còi: giảm tốc từ xa, rẽ chậm, giữ xe ngay ngắn, vì vạch đi bộ và vạch sơn ướt ở góc rẽ trơn như xà phòng. Nếu phải dừng, hãy dừng trước vạch dừng và đặt chân xuống nhựa đường, đừng đặt lên vạch sơn ướt. Với đường ray tàu, giảm tốc từ xa, cắt qua gần vuông góc và không bẻ lái hay phanh khi bánh đang đè lên ray.
Khi nào nên dừng, và việc cần làm khi về đến nơi
Nếu mưa phùn chuyển thành mưa nặng hạt, hoặc bánh xe trượt nhiều lần, hãy tấp vào chỗ an toàn: ngoài luồng xe, có mái che, không khuất tầm nhìn. Dắt xe đi bộ qua một đoạn khó còn hơn trượt ngã.
Xe có biểu hiện lạ cũng cần dừng: trợ lực mất đột ngột, mùi khét, phần pin nóng bất thường hay phanh yếu. Đừng cố đi tiếp cho kịp giờ. Hãy đỗ ở nơi thoáng, tắt xe, không tự mở pin hay tháo bộ phận điện, rồi báo cửa hàng cho thuê và hỏi hướng xử lý trước khi làm gì khác. Nếu thấy khói hoặc lửa, hãy tránh xa và gọi số khẩn cấp.
Về tới nơi, lau khô thân xe bằng khăn sạch, nhất là tay phanh và vành bánh, rồi để xe ở chỗ khô ráo; đừng xịt nước vào pin hay ổ cắm sạc. Việc sạc pin sau chuyến đi ẩm tùy xe, tùy hãng, nên hãy hỏi cửa hàng cho thuê thay vì tự suy đoán.
Nếu đang tìm xe cho những ngày lạnh ẩm, hãy hỏi Nguyễn Tú để xác nhận tình trạng và giá xe đạp điện hiện tại, rồi đọc thêm những lưu ý khi thuê xe đạp điện ở Hà Nội. Các bài khác nằm trong mục xe đạp điện, còn kinh nghiệm chung cho xe hai bánh ở chuyên mục xe máy.