Xe đạp điện đường ổ gà là cặp đôi gắn với nhau chặt hơn nhiều người nghĩ: chiếc xe nhẹ, bánh nhỏ, người thuê thường đi chặng ngắn ven đô, mà đường ven lại là nơi mặt đường hư nhiều nhất quanh Hà Nội. Bài này nói về cách giữ xe và giữ người qua từng vệt ổ gà, từ lúc nhìn thấy ở xa tới lúc bánh đã qua rồi mới thở phào. Xe đạp điện thuê đi mỗi ngày thì đây là kỹ năng đáng luyện trước mọi kỹ năng khác.
Nhận đường ổ gà ven đô từ xa và chọn vệt đi
Ổ gà ven đô có dấu hiệu nhận biết từ xa: mặt đường loang lổ như thưa đốm, các ô tô phía trước lượn trái lượn phải tránh, và nước đọng thành vũng nhỏ không khô dù trời nắng mấy ngày. Thấy ba dấu hiệu đó thì chuẩn bị giảm tốc ngay, đừng đợi tới sát mép ổ gà mới phanh, vì xe đạp điện nhẹ nên phanh gấp dễ trượt bánh trước trên mặt đường sứt mẻ.
Khoảng cách hai chục mét là đủ để chọn vệt: nhìn xem hàng xe đi trước để lại hai vệt bánh nào ít gờ nhất, rồi bám theo vệt đó. Vệt bánh xe hơi và xe máy đã nén chặt mặt đất qua lại nhiều lần thường phẳng hơn phần còn lại của lòng đường, và đây là chi tiết mà dân đi đường ven thuộc rất rõ. Nếu hai vệt đều xấu, chọn đi lệch hẳn ra mép trong của làn, chỗ ít xe chạy qua nhưng nhớ quan sát kỹ phía sau trước khi lệch làn.
Còn một quy tắc vàng cho khúc cua có ổ gà: chậm trước khi vào cua, tuyệt đối không phanh trong khi bánh đang lún qua hố. Phanh khi bánh trước đang lún là cách ngã kinh điển của xe đạp điện, vì bánh bị ghim mà bánh sau vẫn đà đẩy sẽ lật người ra trước. Vào cua chậm, qua được nửa vệt rồi mới đạp phanh dịu, thế là an toàn kể cả đoạn ven xã đường cũ.
Tư thế khi qua hố và xử lý theo kiểu xe đạp điện
Khi bánh đã vào vệt ổ gà thật, tư thế quyết định mọi thứ: nhấc mông khỏi yên, đứng trên hai bàn đạp, khuỷu gối hơi chùng, và cho xe tự bồng qua hố thay vì ngồi phịch đè toàn bộ trọng lượng xuống yên. Người ngồi đè mà bánh lún hố sâu là cú sốc truyền thẳng qua khung xe vào lưng và cổ, còn người đứng thì chân chính là hai cặp giảm xóc tự nhiên của thân mình. Xe đạp điện thuê thường yên cứng nên tư thế đứng này càng đáng giá.
Tay lái giữ lỏng mà chắc, không túm chặt cứng vì rung từ mặt đường sẽ truyền dồn hết vào cổ tay, dễ tê và mỏi trên chặng dài. Nhìn thẳng về điểm ra khỏi vệt ổ gà chứ đừng nhìn xuống hố ngay trước bánh, vì xe đi theo hướng mắt nhìn, và nhìn xuống là xe theo đó mà chúi xuống. Đây là nguyên tắc cũ của cả xe đạp thường nhưng trên xe điện có trợ lực nó càng đúng, vì đà xe lớn hơn khiến mọi chỉnh tay đều khó hồi phục hơn.
Sau mỗi chuyến đi qua nhiều ổ gà, nên lăn xe chậm quanh nhà và nghe: có tiếng lục cục ở phuộc trước không, săng làm le lép không, có điểm nào đĩa phanh chạm mép kêu tiếng rè rè không. Những tiếng này hôm nay nhỏ nhưng tuần sau thành hỏng thật, và với xe thuê thì báo sớm cho chủ xe vừa đỡ phí sửa cho mình lại giữ được tình trạng xe cho người sau mượn.
Bảo trì quanh chuyến đi và khi trả xe
Lốp là thứ chịu đòn nhiều nhất trên đường ổ gà ven đô, nên đầu tiên là bấm lốp mỗi tuần: lốp mềm làm vành mép và hớt ruột săm, còn lốp căng vừa thì bánh đàn hồi và giữ vành khỏi chạm mép hố. Lấy tay xoay bánh xem lốp có điểm phồng cục không, và sờ mép vành có gờ sứt nào không, vì hai dấu hiệu đó là tin nhắn của xe rằng nó đã đi qua một ổ gà quá sâu.
Sau đường ẩm ướt có nhiều ổ gà ngập, lau khô dây phanh và bôi chút dầu vào xích, vì bùn đất theo nước vào hai chỗ này và làm mòn nhanh gấp đôi bình thường. Người thuê xe đi vài tuần thì mỗi cuối tuần dành mười phút làm hai việc này, và cảm giác xe luôn ở trạng thái như ngày đầu nhận, ngoài ra còn hạn chế những hỏng nhỏ phát sinh giữa đường.
Một thói quen nữa của dân đi ven đô hay xóm Gia Lâm, Long Biên là chèn sẵn một cuộn băng keo nhỏ và bộ dụng cụ siết lắc nhanh trong cốp sau: ốc giữ mái che hay giỏ xe là những chi tiết đầu tiên bị rung lỏng sau vài chuyến ổ gà. Siết lại một phút mỗi tối giúp giỏ không kêu và mái che không lệch, và hai chi tiết đó chính là thứ khiến xe thuê trông cũ nhanh hơn tuổi thực của nó.
Khi trả xe cho chủ, dẫn chủ ra xem lại hai bánh và thử phanh trước mặt, rồi nói rõ chuyến đi chủ yếu qua đường xã hư nhiều. Chủ xe cần thông tin đó để canh vành và săm sớm hơn, vì xe đạp điện cho thuê đi vòng ven ngày nào cũng gặp ổ gà, và thông tin từ người đi là kênh kiểm tra sớm nhất. Người mới chuyển từ xe đạp thường sang xe đạp điện có trợ lực cũng nên nhớ một điều cuối: đường quen thuộc ngày xưa đi được không có nghĩa là nay vẫn êm, vì xe điện nặng hơn và nhanh hơn, nên ổ gà cũ xưa nay tác động mạnh lên xe gấp đôi. Chậm lại so với thói quen cũ là cách đơn giản nhất để chiếc xe thuê bền và người đi không ngã.
Ai muốn hiểu về dòng xe đạp điện nói chung có thể xem xe đạp điện, kinh nghiệm đi đường ẩm xấu nằm ở thời tiết và đường sá, và các dòng xe đang cho thuê nằm ở mục xe máy.