Cách Hà Nội gần bốn mươi lăm cây số về phía tây, làng cổ Đường Lâm ở thị xã Sơn Tây là chuyến đi một ngày đúng nghĩa cho khách muốn thấy làng quê Bắc Bộ cổ kính: ngõ laterit, tường đất, giếng nước và chùa già. Nếu bạn định đi Đường Lâm bằng xe máy thuê, kế hoạch cẩn thận hơn một chuyến Bát Tràng hay Hồ Tây, vì cung đường dài hơn và phần lớn chạy trên đại lộ tốc độ cao. Bài viết này gợi ý giờ xuất phát, hai hướng đi để chọn, điểm nghỉ giữa đường, và cách dạo làng cổ trong khung chiều thanh lịch.
Đi Đường Lâm bằng xe máy: xuất phát giờ nào là đẹp
Một ngày khép kín nên bắt đầu từ bảy giờ sáng ở nội đô: như thế bạn có mặt ở Đường Lâm trước chín giờ, kịp dạo lúc làng còn vắng và nắng chưa gắt, và vẫn về tới phố trước khi trời tối hẳn. Xuất phát trước tám giờ cũng giúp bạn đi qua các trục nội đô trước giờ cao điểm, đoạn tốn thời gian nhất của hành trình.
Lịch trình mẫu cho một ngày: bảy giờ lên đường, tám rưỡi tới tạm nghỉ điểm ngã tư Sơn Tây hoặc các quán quanh khu chợ, chín giờ tới làng và dạo đến mười một rưỡi, ăn trưa trong làng hoặc quanh phố Sơn Tây, nghỉ đến một rưỡi, rồi đi thăm thêm đình và miếu quanh khu vực nếu còn sức, và hai rưỡi chiều lên đường về, về phố trước năm giờ tối. Mùa hè nên dịch sớm hơn nửa tiếng để tránh nắng trưa; mùa đông nên về trước khi sương chiều buông.
Trước khi đi, hai việc đáng làm với xe thuê: kiểm tra lốp, đèn, phanh và xăng đủ cho chặng khoảng trăm cây số khứ hồi, và hỏi chủ xe địa chỉ sửa uy tín dọc đại lộ nếu lỡ gặp trục trặc. Cầm theo giấy tờ và số hỗ trợ của cửa hàng cũng là thói quen nên có khi đi xa khỏi nội đô.
Hai hướng đi: Đại lộ Thăng Long hay đường 32
Hướng thứ nhất là theo Đại lộ Thăng Long chạy thẳng về hướng Sơn Tây: mặt đường rộng và phẳng, nhưng xe hơi chạy nhanh và gió lớn, nên giữ làn phải, đi cách lề đường đủ và tuyệt đối không đi sát dải phân cách giữa. Cuối đại lộ, theo biển chỉ dẫn rẽ vào khu phố Sơn Tây rồi đến Đường Lâm.
Hướng thứ hai là theo đường 32 qua các vùng đồng ruộng, đông đúc hơn ở đầu tuyến và có nhiều đoạn qua khu dân cư, nhưng lại là chọn lựa dễ đi cho người mới vì tốc độ chung thấp hơn. Cả hai hướng đều có trụ đá đầu đường chỉ dẫn, và nếu bạn lần đầu tự lái xa, nên đi hướng 32 lúc lên và đại lộ lúc về, để trải nghiệm cả hai kiểu đường mà không bị áp lực chạy nhanh.
Một lưu ý chung cho cả hai tuyến: tránh chạy bám cụm xe máy hoặc xe tải với tốc độ cao; người mới tự lái nên giữ tốc độ vừa phải ở làn phải, cứ để xe khác vượt. Trên đại lộ, khoảng cách với xe phía trước phải lớn hơn trong phố vì tốc độ chung cao hơn nhiều.
Nghỉ giữa đường và ghé thăm quanh Sơn Tây
Cung khoảng một giờ rưỡi đến hai giờ đồng hồ, một điểm nghỉ ngắn gần giữa chặng giúp tay lái đỡ mỏi và người khỏi tụt nhiệt. Các quán nước và quán ăn quanh khu phố Sơn Tây, hoặc quán ven đường ở đoạn cuối đại lộ, đều là chỗ dừng hợp lý: xuống xe, đi bộ vài phút, uống nước, và kiểm tra nhanh xe trước khi lướt tiếp.
Nếu đến sớm, hai điểm đáng ghé gần Đường Lâm: khu phố cổ Sơn Tây với thành cổ bằng đất còn sót tường thành, và các đình làng quanh vùng với kiến trúc gỗ cổ. Cả hai đều có chỗ gửi xe quanh khu tham quan; cách tốt vẫn là hỏi giá gửi trước và giữ vé.
Buổi trưa, các quán trong làng bán món dân dã như cơm thịt, canh cua và các món rán dân quê; ăn nhẹ và nghỉ nửa tiếng dưới bóng cây là đủ để tiếp tục buổi chiều. Với ngày nắng gắt, chuyển lịch dạo làng sang đầu giờ chiều khi bóng đổ dịu cũng là cách chụp ảnh đẹp hơn.
Trong làng cổ: dạo thế nào cho đúng nhịp
Đường Lâm nhỏ và chủ yếu đi bộ: các ngõ laterit hẹp chỉ vừa một xe máy, nên cách phổ biến là gửi xe tại bãi đầu làng rồi đi bộ. Vòng dạo hợp lý bắt đầu từ cổng làng, qua giếng nước và tán đa cổ, men theo các nhà tường đất rêu phong, ghé thăm nhà thờ họ và đình làng, rồi kết thúc ở khu chợ nhỏ trong làng.
Khi đi bộ trong ngõ, lưu ý ba điều: giữ bên phải theo hướng đi, nhường người dân gánh hàng và trẻ con chạy chơi, và không tự ý vào nhà cổ trừ khi có biển mời vào xem. Một số nhà cổ có chủ nhân mở cửa cho khách tham quan và giới thiệu về kiến trúc; tặng phí xem nhỏ trước khi vào là thói quen lịch sự.
Với khách quốc tế, làng cổ là dịp tốt để chụp ảnh kiến trúc, nhưng nên hỏi phép khi chụp cận người dân, nhất là các cụ già ngồi đầu ngõ. Cuối buổi, các gánh hàng nhỏ bán tương, cà pháo và bánh gai là quà nhẹ dễ chở: gói kín, để trong cốp, tránh lắc mạnh trên đường về.
Về Hà Nội: giờ và đường
Khung hai rưỡi đến bốn giờ chiều là giờ về lý tưởng: nắng xế, đại lộ thoáng và bạn về tới nội đô trước giờ tan tầm bắt đầu. Đi về theo đại lộ thì giữ làn phải suốt tuyến; theo đường 32 thì để ý các đoạn qua chợ và trường học giờ tan học vùng ven.
Về tới nội đô, ba việc đáng làm với xe thuê trước khi trả hoặc gửi đêm: rửa nhẹ hoặc lau bụi nếu ngày đi qua đường đất, tự kiểm tra đèn và phanh sau chặng dài, và báo chủ xe nếu có bất thường nhỏ nhất phát sinh giữa đường. Khách quốc tế nên xem trước phần thuê xe máy cho khách quốc tế về quy định đi xa và giấy tờ; tổng quan về các dòng xe cho hành trình dài nằm trong trang chủ đề thuê xe máy, còn gợi ý các tuyến quanh Hà Nội khác nằm trong mục du lịch, và các tình huống trục trặc ngoài đường đã có sẵn hướng dẫn trong phần sự cố khi thuê xe.
Chốt lại: một ngày vừa đủ, về trước tối
Một ngày ở Đường Lâm là nhịp đi đúng với làng cổ: đi sớm, nghỉ giữa chừng, dạo chậm bằng chân, và về trước khi sương lạnh gió chiều nổi lên trên đại lộ. Chọn hướng đi hợp trình độ tự lái, giữ làn phải và tốc độ vừa phải, gửi xe ở bãi đầu làng, và bạn sẽ mang về từ chuyến đi này nhiều hơn vài tấm ảnh: đó là cảm giác về một làng quê Bắc Bộ còn nguyên mái ngói và tường đất, cách trung tâm Hà Nội chỉ một giờ đồng hồ xe máy.