Ba cái lốp kém là nguyên nhân hay gặp nhất của những sự cố giữa đường: vẹo vành vì lốp non, tụt hơi bất chợt vì mòn hết hoa, hoặc nổ bên vì hông lốp đã nứt từ trước. Vì vậy kiểm tra lốp xe máy thuê ngay khi nhận xe là việc đáng làm nhất trong vài phút cuối ở cửa hàng, khi bạn còn toàn quyền đề nghị đổi con xe khác hoặc bơm thêm hơi. Bài viết này hướng dẫn người lần đầu thuê xe máy ở Hà Nội tự soi lốp bằng mắt và tay, không cần dụng cụ, theo đúng bốn điểm: hoa lốp, hông lốp, đinh găm và độ căng.
Kiểm tra lốp xe máy thuê: bốn điểm soi trong hai phút
Đứng bên cạnh xe, bạn có thể quan sát gần hết vòng lốp bằng cách xoay bánh: kéo nhẹ xe tới hoặc xoay tay lái để bánh trước quay, còn bánh sau thì đẩy xe tiến từng đoạn. Với mỗi bánh, làm bốn lượt kiểm tra theo cùng một trình tự để không bỏ sót góc nào.
Hoa lốp mòn đến đâu là cần đổi
Hoa lốp là các rãnh sâu chạy xen kẽ trên mặt lốp, có nhiệm vụ thoát nước và bám đường. Soi ngang mặt lốp ở chỗ sáng: nếu các rãnh còn sâu rõ, màu đen đồng đều và mép các khối hoa còn sắc, lốp vẫn dùng tốt. Nếu mặt lốp đã nhẵn bóng như gan, hoặc chỉ còn mỏng dải hoa ở giữa trong khi hai vai lốp vẫn còn, nghĩa là lốp đã mòn lệch và độ bám sẽ kém khi đường ướt. Loại này nên đề nghị cửa hàng cho xe khác, vì lốp mòn không phải thứ sửa được tại chỗ.
Một mẹo cho người không rành kỹ thuật: dùng rãnh hoa làm thước. Với đa số xe phổ thông, hoa còn sâu hơn đầu ngón tay út nằm ngang là chấp nhận được; hoa nông hơn nửa lóng tay là báo hiệu mòn rõ. Không cần nhớ con số chính xác, chỉ cần so hai bánh: một bánh mòn hơn hẳn bánh kia cũng là điều đáng báo, vì nó cho thấy bánh kia có thể đã bị thay hoặc vá nhiều.
Nứt hông lốp: vết thời gian không nhìn kỹ sẽ bỏ sót
Hông lốp là dải cao su dọc bên mép bánh, nơi chịu lực gập mỗi khi xe qua ổ gà hoặc lên vỉa hè. Lốp cũ bị khô cao su sẽ hiện các vết nứt nhỏ li ti chạy ngang hông, nhìn như vết rạn trên da. Nếu chỉ là một hai vết mảnh ở lớp ngoài, chưa nguy hiểm; nhưng khi các vết nứt sâu thấy rõ lớp vải bên trong, hoặc mép lốp phình thành bướu, bánh này tiềm ẩn nguy cơ nổ khi chạy nhanh hoặc chở nặng. Dùng ngón tay ấn nhẹ dọc hông lốp, chỗ nào mềm bất thường hoặc phồng lên, nên đổi xe.
Cả phần tiếp giáp giữa lốp và vành cũng đáng nhìn một vòng: nếu mép lốp tách khỏi vành, thấy kẽ hở hoặc dây thép lộ ra, đừng nhận xe đó. Đây là hư hỏng chỉ thợ mới xử lý được, không phải thứ bơm hơi sẽ chữa.
Đinh găm và vết vá: soát cả vai lốp và mặt lốp
Viên đinh, vít hay dằm thủy tinh cắm vào lốp thường không làm xe tụt hơi ngay, nhưng vài giờ sau thì hết. Vì vậy khi nhận xe, hãy quay chậm cả vòng bánh và dừng ở bất kỳ chấm côn trùng nào dính trên mặt lốp. Một vệt vá chín tròn nhỏ ở giữa mặt lốp là dấu xe từng bị đinh và đã được vá đúng kỹ thuật, chấp nhận được. Ngược lại, nhiều điểm vá trên cùng một bánh, hoặc vá lệch lên hông lốp, là lý do nên xin xe khác, vì vá hông lốp rất dễ bung khi gập bánh.
Cũng lượm gọn sỏn nhỏ kẹt trong rãnh hoa rồi móc ra: phần lớn là đá sỏi vô hại, nhưng nếu thấy đầu kim loại ló ra giữa các khối hoa, đừng rút ngay mà gọi chủ xe qua xem, vì rút một chiếc đinh còn non hơi sẽ làm bánh xẹp tại chỗ.
Độ căng bánh xe: bấm bằng tay và nhìn dáng lốp
Bánh non có thể nhận ra không cần đồng hồ đo. Bóp mạnh mép trên của lốp bằng ngón cái: cứng chắc, chỉ lún rất ít, là hơi đủ; lún sâu và mềm như bóp bánh mì là bánh non, nên yêu cầu bơm ngay trước khi rời cửa hàng. Nhìn thẳng bánh xe đứng dựng: bánh đủ hơi giữ dáng tròn đều, bánh non xẹp trễ xuống phần sát mặt đường và vành gần chạm đất hơn. Bánh căng quá cũng có hại: lốp căng phồng nhọn ở giữa mặt lốp làm giảm độ bám, và xe sẽ nảy mạnh khi qua ổ gà, nên đừng để chủ xe bơm căng lê tê chỉ để “cho chắc”.
Sau khi bơm, quay bánh thêm một vòng để xem lốp có bị lệch vành, lắc lư rung nhẹ thì có thể vì bánh đặt lệch tâm, cần thợ chỉnh lại. Hai phút này đáng giá hơn nhiều so với việc phát hiện bánh non giữa đoạn đường vắng ở ngoại thành.
Khi nào nên đề nghị đổi xe thay vì bơm thêm
Ba dấu hiệu đáng lên tiếng yêu cầu đổi xe ngay tại cửa hàng: hoa lốp mòn nhẵn hoặc mòn lệch rõ, hông lốp nứt sâu hoặc phồng bướu, và nhiều điểm vá hoặc vá ở hông lốp. Đề nghị thay bằng con xe khác thường nhanh hơn đề nghị thay lốp tại chỗ, vì cửa hàng luôn có xe dự phòng. Khi nói, cứ nêu rõ điều bạn thấy: “bánh sau mòn hết hoa” hay “hông lốp trước có vết nứt sâu” là cách diễn đạt đủ để nhân viên hiểu ngay mà không cần tranh cãi kỹ thuật.
Nếu cửa hàng chỉ bơm thêm thay vì xử lý hư hỏng thật, đó là tín hiệu nên cân nhắc chọn nơi khác vào lần thuê sau. Tự ngừng thuê một xe kém an toàn không làm bạn mất gì, trong khi chạy xe lốp hỏng thì rủi ro thuộc về bạn.
Sau khi nhận xe: giữ thói quen suốt kỳ thuê
Lốp đủ hơi lúc nhận không có nghĩa là đủ hơi suốt tuần sau. Với kỳ thuê dài, bóp thử lốp mỗi sáng trước khi lên đường, đặc biệt sau những ngày mưa. Ghé trạm xăng thì nhờ đo và bơm lại theo đúng mức khuyến cáo in trên hông lốp; đo định kỳ còn giúp phát hiện bánh bị rò rỉ chậm, thường do đinh găm li ti đã có từ trước.
Trên đường, nếu cảm thấy xe lệch về một bên, tay lái rung nhẹ ở tốc độ cao hoặc bánh kêu thụp thùa khi qua gờ giảm tốc, đó là lúc nên dừng kiểm tra, đừng cố chạy tiếp vì kẹt lịch trình. Trường hợp gặp sự cố thật sự giữa chừng, các tình huống hay gặp và cách xử lý đã có sẵn trong phần sự cố khi thuê xe. Quy trình nhận xe và trả xe chuẩn, kèm các điểm nên ghi trong biên bản để tránh tranh chấp khi trả xe, nằm trong trang nhận xe & trả xe, còn tổng quan các dòng xe và thủ tục thuê nằm trong trang chủ đề thuê xe máy của chúng tôi.
Chốt lại: hai phút ở cửa hàng, cả chuyến đi an toàn
Bốn điểm soi hoa lốp, hông lốp, đinh găm và độ căng chỉ mất khoảng hai phút mỗi xe, hoàn toàn làm được bằng mắt và tay không cần dụng cụ. Làm đều đặn ở cả khâu nhận xe lẫn mỗi sáng trong kỳ thuê, bạn không chỉ tránh được phần lớn sự cố dọc đường mà còn có bằng chứng rõ ràng về tình trạng xe ngay từ đầu, thứ quý giá nhất mỗi khi có bất đồng về hư hỏng tại thời điểm trả xe.