Một tiếng còi hơi của xe tải vang lên ngay sau lưng, hay một tiếng nổ lốp đanh như pháo sát bên: gần như ai cũng giật mình. Vấn đề là giật mình khi đang đi xe máy không chỉ là cảm giác; nó kéo theo cả một loạt cử động tay chân mà bạn không kịp kiểm soát. Bài này giải thích phản xạ giật mình ảnh hưởng tới việc lái ra sao, và cách luyện thói quen giữ tay lái thẳng, nhìn rõ rồi mới xử lý.
Phản xạ giật mình làm gì với tay lái
Giật mình là phản xạ tự nhiên của cơ thể trước âm thanh lớn, đột ngột: mắt nhắm lại trong tích tắc, vai co lên, các cơ ở tay và cổ căng cứng. Tất cả xảy ra trước khi bạn kịp nghĩ. Trên xe máy, chuỗi phản xạ này có thể dẫn tới:
- Tay siết chặt tay lái và giật sang một bên. Chỉ một lực nhỏ không chủ ý lên tay nắm cũng đủ làm xe lệch hướng, nhất là khi đang chạy nhanh.
- Bóp phanh gấp, có khi chỉ một phanh, làm xe khựng hoặc trượt.
- Vặn nhầm tay ga. Khi bàn tay phải co cứng, một số người vô tình vặn thêm ga, đặc biệt trên xe tay ga như Honda Vision, Air Blade, Click, nơi tay ga rất nhạy ở tốc độ thấp.
- Quay đầu nhìn về phía tiếng động, và tay lái thường đi theo hướng mắt nhìn.
Nhiều nghiên cứu về hiệu ứng giật mình ở người điều khiển phương tiện, như phi công hay lái xe, cho thấy ngay sau khi bị giật mình, khả năng ra quyết định giảm đi trong một khoảng ngắn. Nói cách khác, phản ứng đầu tiên thường không phải phản ứng tốt nhất.
Âm thanh lớn thường đến từ đâu
Trên đường Hà Nội và các quốc lộ ra ngoại thành, những nguồn hay làm người đi xe máy giật mình là:
- Còi xe tải, xe khách bấm sát phía sau khi xin vượt.
- Tiếng nổ lốp của xe lớn, tiếng xả hơi phanh của xe tải.
- Tiếng pô nổ của xe máy độ, tiếng còi xe cứu thương, cứu hỏa.
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Điều 21, chỉ cho dùng còi khi báo hiệu tình huống có thể mất an toàn hoặc báo hiệu chuẩn bị vượt xe; cấm bấm còi liên tục, cấm dùng còi có âm lượng không đúng quy định, và cấm dùng còi từ 22 giờ tới 5 giờ sáng trong khu đông dân cư, khu vực cơ sở khám chữa bệnh, trừ xe ưu tiên. Dù vậy, trên đường bạn vẫn sẽ gặp những tiếng còi to bất ngờ, nên cách phản ứng của chính mình mới là thứ kiểm soát được.
Giật mình khi đang đi xe máy: giữ tay lái thẳng
Khi nghe tiếng động lớn, mục tiêu trong một hai giây đầu chỉ là giữ xe đi thẳng theo hướng cũ:
- Thả lỏng tay. Nắm tay lái vừa đủ chắc, khuỷu tay hơi chùng. Tay càng cứng, xe càng dễ bị giật lệch.
- Giữ mắt nhìn phía trước, không quay đầu về phía tiếng động. Xe có xu hướng đi về nơi mắt bạn nhìn.
- Không bóp phanh ngay. Trước hết nhìn rõ: có thật sự nguy hiểm ở phía trước không, hay chỉ là âm thanh?
- Rồi mới quyết định: nếu xe phía sau xin vượt, giữ làn và để xe đó qua; nếu có nguy hiểm thật phía trước, phanh bằng cả hai phanh khi xe đang thẳng.
Trong nhiều trường hợp, giữ nguyên làn và tốc độ là cách an toàn nhất, vì người bấm còi phía sau đang dự tính đường đi theo vị trí hiện tại của bạn. Cú đánh lái bất ngờ của bạn mới là thứ khó lường với họ.
Luyện thói quen để phản xạ nhẹ hơn
Không ai bỏ được hẳn phản xạ giật mình, nhưng có thể làm nó bớt ảnh hưởng tới tay lái:
- Tư thế lái thả lỏng thường xuyên. Người hay gồng tay khi lái sẽ giật mạnh hơn. Tập nhận ra lúc vai, cổ tay đang căng và chủ động thả lỏng, nhất là khi đi đường dài.
- Đặt sẵn ngón tay lên phanh ở chỗ đông, để khi cần phanh thì bóp từ từ thay vì chộp vội cả nắm tay.
Thêm vào đó, giảm bớt những tình huống dễ bị bất ngờ:
- Liếc gương thường xuyên. Biết trước có xe tải đang tiến sát phía sau, tiếng còi sẽ bớt bất ngờ.
- Giữ khoảng cách với xe tải, xe khách. Ở xa, tiếng nổ lốp hay xả hơi phanh bớt chói, và nếu có chuyện bạn cũng có chỗ xử lý; cách làm có ở bài giữ khoảng cách an toàn khi đi xe máy.
- Không đeo tai nghe bật to, vì tiếng động bên ngoài lọt vào đột ngột sẽ càng làm bạn giật mình hơn.
Khi xe lớn chuyển làn ngay trước mặt kèm tiếng còi, xem thêm bài xe tải chiếu đèn chuyển làn ngay trước mặt: phản xạ. Nếu cần phanh gấp sau khi đã nhìn rõ nguy hiểm, cách phối hợp có ở bài phanh trước và phanh sau: phối hợp thế nào cho an toàn.
Sau một lần giật mình
Nếu tim vẫn đập nhanh, tay run sau một lần giật mình mạnh, hãy giảm tốc, tấp vào lề an toàn và nghỉ vài phút trước khi đi tiếp. Cơ thể cần chút thời gian để bình tĩnh lại, và lái trong trạng thái run tay dễ dẫn tới lỗi tiếp theo.
Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674. Trên bảng giá, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng, Honda Vision và Honda Air Blade có giá ngày 200.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt.
Các bài khác về kỹ năng lái có ở mục kỹ năng lái cơ bản, còn mẹo đi đường nói chung ở chuyên mục kỹ năng.