Mỗi mùa mưa bão, tiệm tôi hay nhận câu hỏi kiểu: cuối tuần về quê ở Chương Mỹ, Quốc Oai thì có chạy xe vào được không. Chuyện Chương Mỹ ngập lụt đi xe máy ra sao khác hẳn nội thành: nước không rút sau vài giờ mà có thể nằm trên đường làng nhiều ngày, chừng nào sông Bùi, sông Tích còn cao. Bài này giải thích vì sao vùng trũng phía tây Hà Nội ngập lâu, cần hỏi những gì trước khi đi, chọn đường thế nào và lúc nào nên hoãn hẳn chuyến.
Vì sao vùng ven sông Bùi, sông Tích ngập lâu
Sông Tích chảy qua vùng Thạch Thất, Quốc Oai; sông Bùi đi qua nhiều xã của Chương Mỹ. Cả hai đều đổ nước về sông Đáy. Khi mưa lớn kéo dài, nước từ vùng đồi phía tây dồn xuống hai con sông này rất nhanh, trong khi sông Đáy phía dưới cũng đang lên nên nước thoát chậm. Báo chí vẫn gọi vùng ven sông Bùi là “rốn lũ” của Hà Nội.
Đất ở đây trũng, nhiều thôn nằm thấp, đường làng chạy giữa ruộng và ao. Khi nước sông tràn đê hoặc nước trong đồng không tiêu được ra sông, cả cánh đồng lẫn đường bê tông nhỏ chìm chung một mặt nước. Năm 2024 là ví dụ gần: sau các đợt mưa lớn mùa hè và sau bão Yagi, nhiều thôn ven sông Bùi bị nước bao quanh nhiều ngày, có nơi người dân phải đi lại bằng thuyền.
Trời tạnh chưa chắc đường đã khô
Ở Cầu Giấy hay Thanh Xuân, mưa tạnh vài tiếng là đường ráo. Ở vùng trũng ven sông, nước ngập theo mực sông chứ không theo cơn mưa, nên có khi trời nắng hai ba hôm mà đường vào thôn vẫn ngập. Vì vậy đừng nhìn bầu trời ở nội thành rồi đoán tình hình đường làng ở Chương Mỹ hay Quốc Oai.
Chương Mỹ ngập lụt đi xe máy: hỏi gì trước khi rời Hà Nội
Mười phút hỏi thông tin trước khi đi đỡ hơn mất cả buổi quay đầu giữa đường. Tôi thường khuyên khách làm theo thứ tự này:
- Xem tin cảnh báo lũ trên sông Bùi, sông Tích của cơ quan khí tượng thủy văn và thông báo của chính quyền địa phương. Nếu đang có cảnh báo hoặc báo động lũ, coi như đường làng ven sông có thể ngập.
- Gọi người nhà hoặc người quen ở thôn. Hỏi cụ thể: từ trục đường chính vào thôn còn đi xe máy được không, đoạn nào ngập, nước sâu tới đâu so với bánh xe, đã có ai chặn đường chưa.
- Hỏi luôn xu hướng nước: đang lên, đứng yên hay đang rút. Nước đang lên thì tình hình buổi chiều có thể khác hẳn buổi sáng.
- Hỏi đường vòng mà người trong thôn đang dùng, kèm mốc dễ nhận như cổng làng, trường học, đình hoặc chợ.
Từ giữa năm 2025, Hà Nội đã sắp xếp lại đơn vị hành chính, nhiều xã cũ được nhập lại và mang tên mới. Khi hỏi đường, nên nói cả tên thôn lẫn tên xã cũ cho người địa phương dễ hình dung, vì bản đồ trên điện thoại có thể chưa cập nhật kịp.
Ví dụ, chị khách làm ở Cầu Giấy định chiều thứ Sáu chạy xe về Chương Mỹ thăm bố mẹ. Gọi về nhà, bố bảo đường chính vẫn khô nhưng đoạn bê tông từ chân đê vào xóm ngập ngang đầu gối và nước đang lên. Hợp lý nhất là gửi xe ở nhà người quen trên trục đường cao rồi nhờ người nhà ra đón, hoặc hoãn tới khi nước rút, chứ đừng cố lội vào lúc trời sắp tối.
Chọn đường cao, tránh đường làng sát đê
Ở vùng này, các trục đường lớn thường được đắp cao hơn đường làng, ví dụ Quốc lộ 6 qua Chương Mỹ, Đại lộ Thăng Long qua Quốc Oai, Thạch Thất hay đường Hồ Chí Minh đoạn Xuân Mai đi Hòa Lạc. Thường cao hơn không có nghĩa là đoạn nào cũng khô, nên vẫn phải hỏi trước. Nguyên tắc chung là đi trên trục lớn càng lâu càng tốt, chỉ rẽ vào đường nhỏ ở điểm gần nhà nhất.
Đường hay ngập đầu tiên là đường bê tông nhỏ chạy giữa đồng, đường sát chân đê và các đoạn trũng gần cống, trạm bơm. Loại đường này hẹp, hai bên là ruộng hoặc mương, khi nước phủ kín thì không còn thấy mép. Chỉ cần lệch bánh một chút là xe tụt xuống ruộng; cách xử lý khi bánh trượt khỏi mép bê tông có trong bài bánh xe tụt khỏi mép đường bê tông hẹp ở ngoại thành, nhưng tốt nhất đừng đặt mình vào tình huống đó.
Chấp nhận đi vòng xa hơn vài cây số để ở trên đường cao. Thêm mười lăm phút chạy xe vẫn hơn một chiếc xe chết máy giữa đồng nước.
Dấu hiệu đoạn ngập không nên lội
- Nước chảy ngang mặt đường, thấy rác, bèo hoặc cành cây trôi theo một hướng.
- Không còn nhìn thấy mép đường, cọc tiêu hay hàng cây hai bên.
- Có người địa phương đứng chặn, cắm biển hoặc đã chuyển sang đi thuyền.
- Đoạn ngập dài, nhìn không thấy điểm nước kết thúc.
- Nước ngập quá nửa bánh xe, hoặc trời đã chạng vạng.
Gặp một trong các dấu hiệu trên thì quay lại, đừng nghe ai đó hô “đi được, cứ bám theo tôi”.
Nếu buộc phải qua một đoạn ngập ngắn
Nếu chỉ còn một đoạn ngắn, nước nông, người trong thôn vẫn đi lại bình thường, hãy đứng ở mép nước quan sát xe khác qua trước, đi đúng vệt họ đi, giữ ga đều, không phanh gấp và không dừng giữa chừng. Trình tự chi tiết từng bước có trong bài đi xe máy qua đoạn đường ngập nước.
Nước lũ ở vùng ven sông khác nước mưa đọng trong phố: nó đục, mang bùn và có thể đã làm xói mặt đường bên dưới. Bên dưới có thể là chỗ bê tông bị khoét hổng mà nhìn từ trên không thấy. Nếu không chắc, xuống dắt xe đi sát phía mép cao, có người đi kèm thì càng tốt.
Sau khi qua vùng ngập: bùn, phanh và xe thuê
Ra khỏi vùng ngập, mặt đường thường phủ một lớp bùn non rất trơn. Giảm tốc, phanh sớm và nhẹ, đặc biệt ở khúc cua và dốc lên đê; bài đường phủ bụi đất sau mưa nói kỹ hơn cách chạy trên lớp đất này. Bóp thử phanh vài nhịp ở đoạn vắng cho má phanh khô dần trước khi tăng tốc trở lại.
Nếu đang đi xe thuê, hãy báo cửa hàng ngay khi xe đã lội nước sâu hoặc chết máy, đừng day đề liên tục. Với tiệm tôi ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, bạn gọi 0942 467 674 trong giờ mở cửa 09:00–21:00 để được hướng dẫn, thông tin khác có ở trang liên hệ. Chi phí sửa chữa, nếu phát sinh, cần xác nhận trực tiếp với cửa hàng; hãy chụp ảnh tình trạng xe và kể rõ đoạn đường đã đi.
Khi nào nên hoãn hẳn chuyến xe máy
Tôi thường nói thẳng với khách: có những ngày không nên đi. Nên hoãn khi:
- Cảnh báo lũ trên sông Bùi, sông Tích còn hiệu lực và nước đang lên.
- Người ở quê xác nhận đường vào thôn ngập, chưa có lối vòng khô.
- Lịch trình buộc phải qua đoạn ngập lúc tối, khi không nhìn rõ mặt nước.
- Bạn đi một mình, chở trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi.
- Bạn chưa quen chiếc xe đang đi, nhất là xe vừa nhận sáng hôm đó.
Hoãn một hai ngày, chờ nước rút rồi về, gần như lúc nào cũng là lựa chọn đúng. Nếu việc gấp, đi phương tiện khác tới điểm cao gần nhất rồi nhờ người nhà đón.
Khi đường đã khô, xem thêm kinh nghiệm chạy xe theo thời tiết trong nhóm thời tiết và đường sá, hoặc về mục kỹ năng lái xe để chuẩn bị kỹ cho chuyến về quê tiếp theo.