Xe máy bị trượt bánh sau là cảm giác mà người mới lái ở Hà Nội thường gặp lần đầu trong một cú phanh hoảng: đèn vàng bật bất ngờ, xe phía trước dừng gấp, bạn đạp hoặc bóp mạnh phanh sau, và đuôi xe bỗng lết đi, lạng sang một bên, tiếng lốp rít trên mặt đường. Vài giây đó quyết định bạn đứng vững hay ngã. Bài này giải thích vì sao bánh sau bị khóa, phản xạ đúng trong lúc đang trượt, và cách phanh để không rơi vào tình huống ấy lần nữa.
Vì sao xe máy bị trượt bánh sau khi phanh mạnh
Khi phanh, trọng lượng của xe và người dồn về phía trước. Bánh trước bị ép xuống mặt đường chặt hơn, còn bánh sau nhẹ hẳn đi. Bánh sau lúc này bám đường kém, nên chỉ cần lực phanh sau quá tay là bánh ngừng quay trong khi xe vẫn lao tới. Bánh không lăn nữa mà kéo lê, và một bánh đang lết thì gần như không còn giữ được hướng.
Đuôi xe lạng sang một bên vì hai lý do. Thứ nhất, mặt đường hiếm khi phẳng đều: một bên có vạch sơn, nắp cống, vệt dầu hay cát, bên kia khô ráo, nên bánh lết bị kéo về phía bám kém hơn. Thứ hai, người lái hoảng thường vô tình đánh lái hoặc nghiêng người, làm đuôi xe văng theo.
Những tình huống hay gây trượt bánh sau trong phố:
- Phanh gấp khi đang chạy nhanh hơn dòng xe, ví dụ trên đường Võ Chí Công hay đoạn thoáng của Nguyễn Văn Cừ hướng cầu Chương Dương.
- Chỉ dùng một phanh sau, thói quen hay gặp ở người quen xe số đạp phanh chân.
- Mặt đường ướt hoặc có cát, như đường đê ven sông Hồng phía Long Biên, Gia Lâm sau khi xe tải chở vật liệu đi qua.
- Xuống dốc cầu mà vẫn giữ tốc độ, đến chân dốc mới bóp phanh dồn dập.
Lạng đuôi xe máy khi phanh: phản xạ đúng trong vài giây đầu
Khi cảm thấy đuôi xe lết hoặc lắc, đừng cố làm nhiều thứ cùng lúc. Có bốn việc, theo thứ tự ưu tiên:
Giữ lái thẳng, không bẻ ghi đông
Hai tay giữ ghi đông chắc nhưng không gồng cứng, mũi xe hướng thẳng về phía trước. Đừng đánh lái theo hướng đuôi xe đang văng. Với xe máy, chỉ cần bánh trước còn lăn thẳng là xe vẫn có một điểm tựa để tự trở lại hàng.
Nhả bớt phanh sau để bánh lăn lại
Đây là bước nhiều người ngược phản xạ. Khi bánh sau đã khóa, càng bóp hay đạp mạnh thêm, bánh càng lết. Hãy nới lực phanh sau ra một chút, vừa đủ để bánh quay lại. Ngay khi bánh lăn, độ bám quay về và đuôi xe thường tự thẳng hàng. Sau đó mới phanh lại, nhẹ hơn và đều hơn.
Lưu ý: nhả bớt khi xe còn gần như thẳng. Nếu đuôi xe đã văng ra một góc lớn, buông phanh đột ngột có thể làm xe giật trở lại mạnh. Lúc đó nới từ từ, không thả cái một.
Không bóp phanh trước gấp lúc đang trượt
Phản xạ hoảng hay là bóp thêm phanh trước thật mạnh. Khi đuôi xe đang lệch, một cú phanh trước gắt dễ khóa nốt bánh trước, và khi cả hai bánh cùng lết thì gần như chắc chắn đổ xe. Nếu cần giảm tốc thêm, tăng phanh trước từ từ, chỉ khi xe đã thẳng lại.
Nhìn về hướng muốn đi
Mắt dẫn tay. Nếu bạn nhìn chằm chằm vào chiếc xe phía trước hay vào lề đường, tay sẽ vô thức lái về phía đó. Hãy nhìn vào khoảng trống mà bạn muốn xe dừng lại, đầu và vai giữ thẳng, hai đầu gối kẹp nhẹ thân xe để cơ thể không đổ theo đuôi xe.
Xe ga có CBS, xe số phanh chân: khác nhau thế nào
Nhiều xe ga phổ thông có hệ thống phanh kết hợp CBS: bóp tay phanh trái thì phanh sau làm việc chính, đồng thời chia một phần lực sang phanh trước. Hệ thống này giúp giảm nguy cơ khóa bánh sau, nhưng không loại bỏ hoàn toàn, nhất là trên mặt đường trơn. Bóp tay trái hết cỡ trong một cú hoảng vẫn có thể làm bánh sau lết.
Xe số như Wave, Sirius dùng phanh chân cho bánh sau. Bàn chân có lực mạnh hơn ngón tay, và người mới hay dồn cả sức nặng lên bàn đạp. Vì vậy trên xe số, cảm giác trượt bánh sau xuất hiện thường xuyên hơn. Tập đặt mũi giày lên bàn đạp và ấn dần, không dậm cả gót.
Xe có ABS thì bánh ít bị khóa hẳn, nhưng không phải xe thuê nào cũng có. Hỏi tiệm khi nhận xe để biết chiếc mình đi dùng loại phanh gì.
Sau cú trượt: dừng lại kiểm tra
Lấy lại thăng bằng rồi thì tấp vào lề, ở chỗ không chắn lối xe sau, đứng nghỉ vài phút cho tay chân hết run. Nghĩ lại vì sao mình phải phanh gấp: chạy nhanh quá, theo sát quá hay mặt đường bất ngờ trơn. Nếu xe chạy lại có tiếng lạ, phanh hẫng hoặc lốp sau có vệt mòn bất thường, dừng hẳn và báo tiệm thay vì cố đi tiếp.
Phòng ngừa: phanh sớm và phối hợp hai phanh
Cách tốt nhất để xử lý trượt bánh xe máy là không phải xử lý. Ba thói quen dưới đây làm giảm phần lớn nguy cơ:
- Phanh sớm, phanh nhẹ và dài. Nhìn xa để thấy đèn đỏ, đoạn ùn tắc hay ngã tư từ sớm, nhả ga trước rồi mới bóp phanh nhẹ. Đi trong phố như Xã Đàn, Tây Sơn hay Cầu Giấy giờ cao điểm, khoảng cách với xe trước là thứ cho bạn thời gian phanh êm.
- Phối hợp hai phanh. Trên mặt đường khô, phanh trước gánh phần lớn việc giảm tốc, phanh sau giữ thăng bằng. Bóp cả hai cùng lúc, tăng dần lực, không dồn hết vào một bên. Bài phanh trước phanh sau dùng thế nào giải thích rõ tỷ lệ theo từng tình huống.
- Phanh xong rồi mới nghiêng xe. Phanh mạnh giữa khúc cua là con đường ngắn nhất tới trượt bánh. Xem thêm vì sao nên phanh xong rồi mới nghiêng xe.
Đường ướt, vạch sơn và cát: chỗ bánh sau dễ lết nhất
Có những mặt đường mà ngay cả cú phanh vừa phải cũng đủ làm bánh sau lết:
- Vạch sơn kẻ đường, nắp cống, tấm thép phủ hố công trình khi trời mưa. Phanh trước khi tới, đi thẳng qua, không phanh ngay trên đó. Chi tiết trong bài đi trên vạch sơn đường ướt tránh trượt bánh.
- Cát, đất, sỏi rơi vãi gần công trình và các tuyến đê có xe tải. Giảm tốc từ xa, giữ khoảng cách để kịp phanh nhẹ. Bài đường phủ bụi đất sau mưa: giảm tốc và phanh sớm mô tả kỹ các đoạn hay gặp.
- Cơn mưa đầu mùa sau nhiều ngày nắng, khi bụi và dầu nổi lên mặt nhựa, ví dụ quanh hồ Tây.
Trên những mặt đường này, hãy chạy chậm hơn bình thường và giảm lực phanh sau, để bánh sau luôn còn lăn.
Tóm lại
Khi bánh sau trượt: giữ lái thẳng, nhả bớt phanh sau cho bánh lăn lại, không bóp phanh trước gấp, nhìn về hướng muốn đi. Để không phải gặp lại: phanh sớm, phối hợp hai phanh và cẩn trọng trên đường ướt, có cát. Xem thêm các bài trong mục kỹ năng lái cơ bản và chuyên mục kỹ năng đi xe máy.