Không ai muốn học cách ngã xe máy an toàn, nhưng người mới lái và người tập lại sau nhiều năm không cầm lái gần như chắc chắn sẽ có lúc xe nghiêng quá đà khi đang bò chậm: quay đầu trong ngõ hẹp, dắt xe ra khỏi bãi gửi chật, hay chống chân hụt trên mép vỉa hè. Chấn thương thường đến từ phản xạ sai của người lái: cố ghì chiếc xe nặng hơn mình nhiều lần, chống thẳng cánh tay xuống đất, hoặc để chân kẹt giữa thân xe và mặt đường. Bài này đi theo đúng trình tự vài giây đó: nhận ra lúc không cứu được nữa, buông xe, đưa tay và chân ra đúng chỗ, rồi xử lý sau khi xe đã nằm xuống.
Vì sao xe đổ ở tốc độ chậm lại hay gây chấn thương
Khi xe chạy đều, bánh xe quay tạo ra độ ổn định, người lái chỉ cần giữ hướng. Khi xe gần như đứng yên, sự ổn định đó biến mất, toàn bộ sức nặng của chiếc xe dồn vào tay lái và đôi chân. Một chiếc xe tay ga phổ thông cũng nặng hơn hẳn người lái, nên một khi trọng tâm đã nghiêng qua điểm cân bằng, sức người gần như không kéo lại được.
Ở Hà Nội, những tình huống điển hình là:
- Quay đầu trong ngõ nhỏ ở Đống Đa hay Hai Bà Trưng, bánh trước chạm bậc cửa nhà dân, tay lái bẻ hết cỡ.
- Dắt xe lùi khỏi hàng xe dày đặc trong bãi gửi quanh chợ Long Biên hay các tòa nhà ở Cầu Giấy, chân chống chưa gạt hẳn.
- Dừng đèn đỏ trên mặt đường lồi lõm, chân chống xuống đúng chỗ trũng hoặc vũng dầu.
Nhận ra lúc không cứu được xe nữa
Không phải mọi lần chao nghiêng đều phải buông. Nếu xe mới hơi lệch, bạn vẫn có thể chống chân bên đó, đứng vững và đẩy xe về thế thẳng. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy cuộc giằng co đã thua:
- Bàn chân chống đã trượt hoặc không chạm được mặt đất chắc chắn.
- Thân xe nghiêng đến mức bạn phải gồng cả lưng và vai mà nó vẫn tiếp tục ngả.
- Tay lái đã bị bẻ quặt, bánh trước gập về phía xe đang đổ.
Khi một trong ba điều này xảy ra, cố giữ xe chỉ làm bạn bị kéo theo trong tư thế xấu nhất. Một chiếc xe trầy yếm có thể sửa, còn cổ tay hay đầu gối bị vặn thì mất nhiều tuần mới lành.
Cách ngã xe máy an toàn: buông xe và đưa tay ra đúng cách
Phản xạ tự nhiên của con người khi ngã là duỗi thẳng tay ra đỡ. Với xe máy, phản xạ này đặc biệt dễ gây hại: cả trọng lượng cơ thể cộng một phần sức đè của xe dồn vào cổ tay đang khóa thẳng, đúng tư thế dễ khiến xương cổ tay và khuỷu tay bị tổn thương.
Thay vào đó:
- Buông tay lái chủ động. Nhả cả hai tay khỏi tay nắm, đừng níu lấy tay lái khi xe đã ngả. Níu lại chỉ khiến bạn bị kéo đổ cùng chiều với xe và rơi xuống ngay cạnh thân xe.
- Thu tay vào gần người. Co khuỷu tay, áp cánh tay sát thân như ôm lấy ngực. Nếu tay có chạm đất, để phần cẳng tay và vai tiếp đất chứ không phải lòng bàn tay với khuỷu khóa cứng.
- Cúi cằm, tránh đập đầu. Hơi gập cổ về trước để đầu không bật ngửa xuống mặt đường.
- Để thân người lăn theo. Đừng cố đứng bật dậy giữa chừng.
Kéo chân ra khỏi thân xe trước khi xe chạm đất
Chân là bộ phận dễ bị kẹt nhất. Khi xe đổ về phía bên trái chẳng hạn, chân trái thường đang chống ngay dưới thân xe, đúng chỗ phần sàn để chân, ống xả bên phải hay cần số sẽ đè lên.
Cách xử lý:
- Rút chân phía xe đổ ra xa, hướng ra ngoài và lùi về sau. Bước hẳn một bước ra khỏi vùng xe sẽ nằm xuống thay vì giữ chân tại chỗ cố chống.
- Không đặt chân dưới sàn xe tay ga. Sàn để chân thấp, khi xe nằm xuống mép sàn có thể đè ngang cổ chân.
- Với xe số, để ý cần số và gác chân. Đây là những phần nhô ra, dễ móc vào ống quần hay mũi giày.
- Tránh ống xả. Ngay cả khi xe chỉ chạy một quãng ngắn, ống xả đã nóng. Hãy bước ra phía không có ống xả nếu còn chọn được.
Nếu xe đã đổ xuống và chân bị đè, đừng giật mạnh. Cách thoát ra từng bước và dựng xe lên bằng lực đùi được nói kỹ trong bài xe đổ nghiêng đè lên chân: thoát ra và dựng xe lên an toàn.
Sau khi xe đổ: tắt máy rồi mới tính chuyện dựng xe
Khi cả người và xe đã nằm yên, việc đầu tiên là tắt máy. Xe tay ga còn nổ máy mà người ta vô tình chạm vào tay ga lúc dựng dậy có thể bất ngờ lao đi. Với xe số, xe vẫn còn vào số cũng dễ giật khi dựng. Vặn khóa về vị trí tắt, hoặc bấm công tắc ngắt máy ở tay lái phải nếu xe có.
Tiếp theo:
- Tự kiểm tra cơ thể trước, xe sau. Cử động thử ngón tay, cổ tay, mắt cá. Nếu đau nhói, sưng nhanh, chóng mặt hay có dấu hiệu bất thường, đừng cố đứng lên đi tiếp. Hãy nhờ người xung quanh hỗ trợ và gọi cấp cứu 115.
- Đưa xe khỏi làn đường. Trên đường đông như Nguyễn Văn Cừ hay các phố ở Hoàn Kiếm, xin người đi đường giúp dựng xe rồi dắt sát vào lề trước khi xem xét.
- Kiểm tra nhanh phanh, tay lái, đèn. Bóp thử hai phanh, xem tay lái có bị lệch, gương có gãy, có rỉ dầu hay xăng không. Có gì bất thường thì không nên chạy tiếp.
Nếu đang đi xe thuê, đừng tự sửa hay mang ra tiệm lạ. Hãy chụp ảnh chỗ trầy hoặc hỏng và báo cửa hàng qua số 0942467674, chi phí sửa chữa nếu có sẽ được xác nhận trực tiếp sau khi xem xe.
Tập trước để phản xạ đúng khi cần
Phản xạ buông xe và rút chân không tự nhiên mà có. Người mới hoặc người lâu ngày không lái có thể tập dần:
- Tập dắt xe và quay đầu ở bãi rộng. Một khoảng sân vắng ven đê Long Biên hay bãi trống ở Gia Lâm vào sáng sớm là chỗ tốt để làm quen với sức nặng của xe khi nó nghiêng.
- Chọn chỗ chống chân trước khi dừng. Nhìn mặt đường từ xa, tránh chỗ trũng, nắp cống, vũng dầu. Chân chống cũng cần mặt nền chắc, như phân tích trong bài chân chống bị lún trên nhựa nóng, đất ẩm và gạch lát.
- Mặc đồ phù hợp. Giày kín mũi, quần dài và găng tay mỏng giúp giảm trầy xước rất nhiều trong những cú đổ nhẹ.
Tóm lại
Khi xe chắc chắn sẽ đổ ở tốc độ chậm, hãy buông tay lái, thu tay sát người thay vì chống thẳng, bước chân ra khỏi vùng thân xe, rồi tắt máy trước khi làm gì khác. Xem thêm các bài nền tảng trong mục kỹ năng lái cơ bản và toàn bộ chuyên mục kỹ năng lái xe máy.