Quen ngồi sau nay tự lái xe máy là một bước đổi vai lớn hơn nhiều người nghĩ. Qua vai người chở, bạn đã thuộc phố Hà Nội: đoạn nào hay kẹt, chỗ nào xe hay tạt ngang, ngã tư nào đèn chờ lâu. Nhưng tay ga, tay phanh, thăng bằng của xe và từng quyết định ngay tại chỗ thì chưa bao giờ nằm trong tay bạn. Bài này tách hai phần đó ra, rồi gợi ý một lộ trình tập tăng dần từ bãi vắng tới phố quen.
Quen ngồi sau nay tự lái xe máy: cái mắt đã biết và cái tay chân chưa biết
Nhiều năm ngồi sau cho bạn một kho hiểu biết thật: nhịp đèn, hướng dòng xe, chỗ hay có người băng ngang, cả cảm giác xe nghiêng khi vào cua. Đó là hiểu biết của người quan sát. Người lái phải làm thêm một việc mà người ngồi sau chưa từng làm: biến điều nhìn thấy thành thao tác, đúng lúc, bằng hai tay và hai chân.
Khoảng cách ấy bình thường, và rút ngắn được bằng việc tập có thứ tự thay vì tự trách bản thân.
Thăng bằng và tay ga: việc cơ thể chưa từng tự làm
Khi ngồi sau, thân người chỉ cần nương theo người chở. Khi tự lái, thăng bằng thuộc về bạn, rõ nhất lúc xe chạy chậm, lúc nhích ra khỏi chỗ đỗ và lúc dừng. Hai điều dễ làm người mới bất ngờ:
-
Xe nặng hơn lúc nhìn. Dắt, quay đầu hay dựng xe cần thế chân và sức.
-
Tay ga rất nhạy. Vặn thêm một chút là xe vọt, nhả đột ngột là xe giật. Người ngồi sau từng chịu những cú giật ấy mà không biết chính tay ga gây ra chúng.
Buổi tập đầu chưa cần đường. Hãy tìm một bãi rộng, vắng, bằng phẳng, được phép dùng và nằm ngoài làn xe chạy. Khởi hành, chạy chậm theo vòng rộng, dừng, đặt chân, lặp lại cho tới khi tay vặn ga nhẹ và đều. Xe tay ga không có cần số và tay côn; xe số có thêm thao tác ở chân, nên hãy hỏi lúc nhận xe. Khi vòng rộng đã êm, hãy thu nhỏ dần vòng chạy trước khi sang đường vắng.
Tay phanh: học cách dừng chứ không chỉ biết xe sẽ dừng
Ngồi sau, bạn cảm nhận phanh qua cú dồn người về phía trước. Tự lái, bạn phải quyết định bóp lúc nào và mạnh nhẹ ra sao. Bố trí phổ biến là tay phải phanh trước, còn phanh sau nằm ở tay trái trên xe tay ga hoặc ở bàn đạp chân phải trên xe số; hãy kiểm lại trên chính chiếc xe bạn cầm.
Cách tập an toàn là đi từng nấc: nhả ga hẳn, bóp nhẹ rồi tăng dần, nhìn xem xe dừng ở đâu với mỗi mức lực. Quen một mức mới chạy nhanh hơn một nấc nhỏ. Đừng bóp giật, vì xe sẽ chúi hoặc trượt.
Với xe thuê, nếu tay phanh, tay ga hay gương lệch, lỏng hoặc rơ, hãy dừng ở nơi an toàn, không tự vặn chỉnh và gọi cửa hàng theo số 0942467674 trong giờ 09:00 đến 21:00. Hỗ trợ ngoài giờ hay đổi xe giữa chừng cần hỏi và xác nhận trực tiếp trước khi thuê.
Mắt quen nhìn phố, chưa quen nhìn để quyết định
Từ yên sau, mắt được tự do ngắm phố; từ yên trước, mắt có việc phải làm. Ba việc nên tập trước: nhìn xa hơn đuôi chiếc xe ngay phía trước, liếc gương theo nhịp đều, và đọc ý định của xe xung quanh, như xe sắp rẽ hay người sắp bước xuống đường.
Luật 36/2024 không dạy từng thao tác ấy, nhưng nêu nguyên tắc. Điều 13 khoản 1 viết phương tiện “di chuyển với tốc độ thấp hơn phải đi về bên phải theo chiều đi”. Người mới thường chạy chậm hơn dòng xe, nên đi bên phải là nếp đúng ngay từ đầu.
Còn một việc người ngồi sau chưa bao giờ phải nhớ: tín hiệu. Điều 15 khoản 2 viết tín hiệu báo hướng rẽ “phải sử dụng liên tục trong quá trình chuyển hướng”. Hãy tập bật xi nhan sớm, giữ đến hết khúc rẽ rồi tắt, vì người phía sau chỉ biết ý định của bạn qua tín hiệu.
Lộ trình tập ngắn từ bãi vắng tới phố quen
Tập theo bốn chặng, chặng sau chỉ bắt đầu khi chặng trước đã nhàn:
-
Bãi vắng. Khởi hành, vòng rộng, dừng, bóp phanh từng nấc. Nhờ một người có kinh nghiệm đứng ở rìa bãi, ngoài vùng tập, để theo dõi và nhắc.
-
Đường nội khu hoặc đường vắng. Đi bên phải, bật và tắt xi nhan, liếc gương, dừng gọn.
-
Tuyến quen vào giờ ít xe. Chọn đoạn bạn đã ngồi sau nhiều lần. Mắt đã thuộc đường nên sự chú ý dành cho tay chân. Đó là lợi thế thật của người ngồi sau lâu năm: bạn biết trước chỗ miệng ngõ hay có xe ló ra, chỗ ngã tư phải nhìn kỹ.
-
Phố đông. Các phố quanh Hoàn Kiếm hay những trục lớn trong nội thành Hà Nội nên để sau cùng. Cách quan sát ở ngã tư có trong mục tình huống giao thông.
Hai nếp đi kèm cả lộ trình. Một là mũ bảo hiểm: Điều 33 khoản 2 yêu cầu người lái và người được chở “phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách”. Hai là chưa chở ai khi còn tập: Điều 33 khoản 1 viết người lái “chỉ được chở một người, trừ những trường hợp sau thì được chở tối đa hai người”, còn việc chưa chở ai khi tay chân còn lạ là khuyến nghị của bài, kể cả với người thân từng chở bạn.
Giấy tờ và thuê xe: đọc trước, hỏi trước
Điều 56 khoản 1 điểm b nêu “Giấy phép lái xe phù hợp với loại xe đang điều khiển”. Điều 57 khoản 1 điểm a viết hạng A1 “cấp cho người lái xe mô tô hai bánh có dung tích xi-lanh đến 125 cm3 hoặc có công suất động cơ điện đến 11 kW”. Điều 59 khoản 1 điểm a viết “Người đủ 16 tuổi trở lên được điều khiển xe gắn máy”, điểm b viết “Người đủ 18 tuổi trở lên được cấp giấy phép lái xe hạng A1, A, B1, B, C1”.
Hai mốc tuổi gắn với hai nhóm khác nhau. Xe bạn định thuê thuộc nhóm nào và cần giấy tờ gì, hãy hỏi và xác nhận trực tiếp thay vì tự suy ra. Cửa hàng Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 đến 21:00, có xe tay ga và xe số. Người mới lái có thuê được không, nên chọn xe nào: gọi 0942467674 và xác nhận trước khi đến; xem thêm trang liên hệ.
Khi tay chân bớt lạ
Khi tay ga đã đều và phanh đã nhịp, kho hiểu biết từ yên sau sẽ thành lợi thế thật. Muốn đọc nối tiếp, hãy xem nhóm kỹ năng lái cơ bản hoặc trang tổng hợp kỹ năng; cần xe để tập thì xem mục thuê xe.
Nguồn: Luật số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH, các điều trích nguyên văn gồm 13, 15, 33, 56, 57 và 59.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi, không thay thế huấn luyện hoặc tư vấn chuyên môn.