Người lái là người cảm nhận đầu tiên mỗi khi người phía sau động đậy. Ngồi sau xe 50cc vì thế khác với ngồi sau một chiếc xe lớn: xe nhẹ thường nhạy hơn, nên một cú quay người chụp ảnh hay một lần nghiêng ngược chiều cũng đủ làm tay lái chao đi. Bài này viết cho người được chở, và cho cả người lái đọc cùng, theo thứ tự một chuyến đi ở Hà Nội: trước khi lên xe, lúc ngồi, khi vào cua, rồi lúc xuống.
Ngồi sau xe 50cc: vì sao xe nhẹ dễ chao hơn
Xe hai bánh đứng vững nhờ người lái liên tục điều chỉnh những chuyển động rất nhỏ. Người ngồi sau là một phần đáng kể của tổng khối lượng, và với xe nhẹ thì phần ấy thường lớn hơn so với xe nặng, nên xe thường nhạy hơn khi họ xê dịch. Đây là nhận định chung, không phải thông số của chiếc xe nào.
Người ngồi sau làm xe chao theo ba cách: dịch người đột ngột, nghiêng ngược chiều với xe, và lên xuống lúc xe chưa được giữ chắc.
Trước khi lên xe: điều luật và câu hỏi dành cho tiệm
Câu hỏi đầu tiên là xe có được chở thêm người hay không. Theo bản hợp nhất Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ (Luật số 36/2024/QH15, bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH), Điều 33 khoản 1 ghi: “Người lái xe mô tô hai bánh, xe gắn máy chỉ được chở một người, trừ những trường hợp sau thì được chở tối đa hai người”. Điều luật sau đó liệt kê các trường hợp riêng, xem toàn văn ở nguồn bên dưới.
Khoản 2 ghi: “Người lái xe, người được chở trên xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách.” Người ngồi sau cũng phải đội mũ và cài quai trước khi xe lăn bánh.
Chiếc xe 50cc bạn thuê cụ thể thuộc nhóm nào và có phù hợp để chở thêm người hay không: hãy hỏi trực tiếp tiệm, đừng tự đoán. Đây là thông tin chung, không thay tư vấn pháp lý riêng, quy định có thể thay đổi; hãy đối chiếu bản hiện hành tại cổng thông tin Chính phủ hoặc bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH. Bài này không nêu mức phạt.
Giữ người yên: ngồi trọn yên, không xê dịch đột ngột
- Ngồi trọn giữa yên, không lệch một bên. Ngồi nghiêng kiểu đi chợ khiến xe luôn bị kéo về phía đó.
- Chân đặt chắc. Nếu xe có gác chân cho người ngồi sau thì đặt cả hai chân lên đó, không để chân lơ lửng hay chống xuống đất khi xe chưa dừng.
- Bám vừa đủ chắc. Có tay nắm sau yên thì nắm vào đó; nếu không, đặt tay nhẹ ở hông người lái. Đừng níu vai, kéo áo hay siết cổ.
- Không quay người chụp ảnh khi xe đang chạy. Muốn nói chuyện hay chụp, chờ tới chỗ được phép dừng.
- Thống nhất một tín hiệu. Ví dụ vỗ nhẹ vào vai khi cần dừng, để không ai phải hét giữa tiếng còi.
Điều 33 khoản 4 liệt kê những việc người được chở không được làm khi tham gia giao thông: “a) Mang, vác vật cồng kềnh; b) Sử dụng ô; c) Bám, kéo hoặc đẩy các phương tiện khác; d) Đứng trên yên, giá đèo hàng hoặc ngồi trên tay lái; đ) Hành vi khác gây mất trật tự, an toàn giao thông đường bộ.” Với xe nhẹ, đây còn là chuyện thăng bằng: chiếc ô bị gió giật, túi lớn ôm trước ngực hay cánh tay bám vào xe bên cạnh đều kéo xe lệch ngay.
Nghiêng theo xe: vào cua, qua gờ giảm tốc và lúc phanh
Khi vào cua, xe nghiêng một chút theo hướng rẽ. Việc của người ngồi sau rất đơn giản: giữ thân thẳng hàng với người lái, để người và xe nghiêng cùng một khối. Ngồi cứng như đang chống lại độ nghiêng, hay nghiêng ra ngoài để ngắm cảnh, đều buộc người lái phải sửa tay lái giữa lúc xe đang nghiêng.
- Khi người lái phanh: hai đầu gối khép nhẹ, lưng thẳng, chân tì vào gác chân nếu xe có. Đừng để cả thân đổ dồn lên lưng người lái.
- Khi vào cua: thân đi cùng xe, không cựa quậy tìm chỗ ngồi giữa chừng.
- Khi qua gờ giảm tốc hay ổ gà: người lái nói trước một tiếng, người sau ngồi vững, không nhổm người lên. Xe nhẹ thường nảy rõ qua chỗ xóc, nhổm người lúc đó chỉ làm xe nảy mạnh hơn.
Người lái cũng làm mọi thứ chậm và báo trước: tăng ga nhẹ, phanh sớm và đều, nói một tiếng khi sắp rẽ hay sắp phanh. Phần tư thế chân và chỗ bám trên xe tay ga có trong bài ngồi sau xe tay ga cho đúng, còn cảm giác chở người trên xe điện có ở bài chở người ngồi sau trên xe máy điện.
Lên xuống khi xe đã dừng hẳn
Lúc lên và xuống là lúc xe nhẹ dễ nghiêng nhất, vì trọng lượng đột ngột dồn về một phía.
Khi lên xe:
- Người lái ngồi trước, hai chân chạm đất, tay giữ phanh cho xe đứng thẳng và chắc.
- Người sau báo “mình lên nhé”, đứng ở phía sát lề, bước lên nhẹ nhàng, không đu người lên yên.
- Ngồi xuống, đặt chân, cài quai mũ rồi mới báo “xong”. Người lái chỉ lăn bánh sau khi nghe báo.
Khi xuống xe:
- Chờ xe dừng hẳn ở chỗ được phép dừng, đỗ, không xuống giữa lòng đường hay giữa ngã tư.
- Chờ người lái hai chân đã chạm đất và giữ chắc xe, rồi người sau báo “mình xuống nhé” và bước xuống từ phía sát lề, không nhảy khi xe còn trôi.
- Kiểm tra túi, mũ, điện thoại trước khi người lái đi tiếp.
Hãy nhìn trước chỗ đặt chân và tay để tránh ống xả và các bộ phận có thể nóng.
Hỏi tiệm gì và khi nào nên đi hai xe
Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa từ 09:00 đến 21:00, điện thoại 0942467674. Khi nhận xe 50cc, hãy hỏi thẳng những điều bài này không trả lời thay tiệm: xe có được dùng để chở thêm người không, có gác chân và tay nắm cho người sau không, giới hạn tải ra sao. Điều tiệm trả lời, hãy xin xác nhận bằng tin nhắn.
Nên đi hai xe hoặc chọn cách khác khi người ngồi sau còn lúng túng hay đang mệt, khi trời mưa hoặc gió mạnh trên cầu lớn, khi chuyến đi dài và nhiều xe lớn chạy sát, hay khi phải mang nhiều đồ.
Tóm lại
Ngồi sau xe nhẹ cần kỷ luật: giữ người yên, nghiêng cùng xe thay vì chống lại, lên xuống chỉ khi xe đã dừng hẳn và người lái đã giữ xe. Xe 50cc của tiệm có chở được thêm người hay không thì phải xác nhận trực tiếp. Nếu có sự cố, bài người ngồi sau bị ngã khỏi xe thuê khi đang chạy có các bước xử lý. Các bài khác về dòng xe nhỏ nằm ở mục xe 50cc, còn kinh nghiệm chọn và đi xe nói chung có ở chuyên mục xe máy.