Nhận xe thuê xong rồi nổ máy đi ngay là điều dễ làm, dù cổ, vai và cổ tay có thể còn cứng sau chặng ngồi lâu trên phương tiện khác. Bài này gợi ý cách khởi động trước khi đi xe máy đường dài bằng những động tác duỗi nhẹ ngay tại chỗ nhận xe: làm ở đâu cho an toàn, làm theo thứ tự nào, vừa sức đến mức nào và khi nào nên bỏ một động tác.
Bài không phải tài liệu y tế. Các bài hướng dẫn dành cho người đi mô tô đường dài mà bài đọc được (theo tóm tắt và trích đoạn, chưa đọc toàn văn) có chung một ý: cử động nhẹ cổ, vai, cổ tay và chân trước khi lên đường, rồi làm tiếp ở những chỗ dừng nghỉ. Các bài ấy khác nhau về động tác cho cổ, thời gian giữ và cách lặp lại, nên bài này không nêu con số nào. Một số bài còn nói khởi động giúp phòng đau hay chấn thương, nhưng bài chưa có nguồn y tế đủ rõ để lặp lại; điều có thể nói là nhiều người thấy dễ chịu hơn khi cử động trước chuyến đi.
Khởi động trước khi đi xe máy đường dài: nhẹ, chậm và vừa sức
Những động tác này không nhằm tập cho ra mồ hôi, chỉ để cổ, vai, tay và chân cử động lại trước khi ngồi lâu trên yên. Mỗi động tác chỉ cần nhẹ và thong thả, thấy cơ duỗi ra một chút là đủ. Đừng giật, đừng vặn mạnh, đừng gồng cơ và đừng nín thở; hơi thở cứ đều và tự nhiên. Không cần đếm. Bộ phận nào đang đau, hay động tác nào làm tê hoặc chóng mặt, thì bỏ ngay phần đó.
Chọn chỗ làm: không giữa lòng đường, không chắn lối đi bộ
Điều 77 khoản 1 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ viết: “Lòng đường được sử dụng cho mục đích giao thông; vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ.” Vì vậy đừng đứng duỗi người giữa lòng đường, đừng chiếm lối đi của người đi bộ và đừng dắt xe lên vỉa hè cho rộng chỗ. Hãy đứng cạnh xe đã dựng chân chống ở chỗ được phép đỗ, hoặc ở một góc thoáng, xa dòng xe, không cản ai. Không làm khi đang ngồi trên xe hay khi xe đang chạy.
Điểm nhận xe có thể là tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên hoặc một chỗ khác hai bên hẹn trước. Bài không mô tả mặt bằng của điểm nhận xe nào, nên không giả định có chỗ rộng, ghế hay nước uống; cần biết thì hỏi trước, chẳng hạn: Chỗ nhận xe có góc nào đứng duỗi người mà không cản lối đi không ạ? Nếu chỗ chật, chỉ làm những động tác đứng tại chỗ hoặc bỏ bớt cho gọn.
Thứ tự gợi ý: từ cổ xuống chân
Các động tác đi từ trên xuống dưới. Đây là mô tả chung, không phải bài tập chuẩn của riêng ai.
Cổ: nghiêng nhẹ, không ngửa ra sau
Đứng thẳng, hai vai thả lỏng, nghiêng đầu nhẹ sang một bên như đưa tai về phía vai, rồi trở về giữa và nghiêng sang bên kia. Dừng ở chỗ thấy duỗi nhẹ, không kéo thêm bằng tay. Không ngửa đầu ra sau và không xoay đầu thành vòng tròn mạnh; các nguồn mô tả động tác cho cổ không giống nhau, nên bài chỉ giữ mức nhẹ nhất. Cổ đang đau, chóng mặt hoặc tê lan xuống tay thì bỏ động tác này.
Vai: nhún lên, thả xuống, xoay nhẹ
Nhún hai vai lên rồi thả xuống thật chậm, sau đó xoay vai nhẹ ra sau rồi ra trước.
Cổ tay: co duỗi và xoay nhẹ
Xòe rồi nắm nhẹ bàn tay, sau đó xoay cổ tay chậm theo hai chiều, các ngón tay thả lỏng. Chỉ làm khi xe đã đỗ vững; không thử trên tay lái lúc xe đang chạy.
Lưng: đứng thẳng, vươn nhẹ
Đứng thẳng, hai chân vững, đưa hai tay lên cao rồi vươn người nhẹ như vươn vai, sau đó hạ tay xuống. Không ưỡn người ra sau thật mạnh.
Chân: nhấc gót và duỗi bắp chân
Đứng vững, nhấc gót chân lên từ từ rồi hạ xuống nhẹ nhàng. Sau đó bước một chân ra sau, gót vẫn chạm đất, thấy bắp chân duỗi nhẹ là đủ rồi đổi bên. Nếu cần vịn để giữ thăng bằng, hãy vịn vào chỗ thật vững; đừng dồn sức vào xe, vì xe dựng chân chống có thể nghiêng.
Khi nào chưa nên tự lái dù đã khởi động
Khởi động xong mà vẫn thấy choáng, tê, đau nhiều, run tay hoặc cổ cứng đến mức khó quay đầu thì chưa nên tự lái. Hãy nhờ người đón hoặc chở, gọi xe, đi phương tiện khác hoặc nghỉ thêm; hoãn chuyến cũng là một lựa chọn tốt. Người từng chấn thương hoặc đang có bệnh về xương khớp nên hỏi bác sĩ hay nhân viên y tế đã khám cho bạn xem động tác nào phù hợp.
Điều 59 khoản 2 viết: “Người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ phải bảo đảm điều kiện sức khỏe phù hợp với từng loại phương tiện được phép điều khiển.” Luật chỉ nêu điều kiện chung, tình trạng cụ thể do bạn và nhân viên y tế đánh giá; bài không kết luận ai được hay không được lái. Các dấu hiệu nặng như đau ngực, khó thở, méo miệng hoặc yếu liệt một bên người, lú lẫn, ngất hay nôn nhiều cần nhân viên y tế đánh giá; hãy gọi cấp cứu 115. Bài không đoán đó là gì.
Đội mũ bảo hiểm sau cùng, rồi mới lên xe
Mũ đội vào sau khi khởi động xong. Điều 33 khoản 2 viết: “Người lái xe, người được chở trên xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách.” Đừng nới quai hay bỏ mũ vì thấy vướng cổ. Lên xe rồi, chặng đầu nên đi thong thả để làm quen xe và tay lái.
Nhận xe thuê: chừa thời gian trong giờ mở cửa
Tiệm mở cửa từ 09:00 đến 21:00 và không giao, nhận xe ngoài giờ. Với chuyến đi xa, hãy hẹn lịch nhận xe sao cho còn thời gian khởi động và kiểm xe, không nhận sát giờ rồi chạy vội, và tính giờ trả xe trước 21:00. Nếu hai bên hẹn nhận xe ở chỗ khác, thời gian và chi phí giao nhận cần xác nhận trước khi đặt xe, qua số 0942467674. Cách kiểm xe lúc nhận, như phanh, đèn và gương, nằm ở mục nhận xe, trả xe.
Tóm lại
Khởi động trước chuyến đi xa chỉ cần những động tác nhẹ ở chỗ thoáng, không cản lối đi, bỏ ngay phần nào gây đau hay choáng và đội mũ sau cùng. Đây là thông tin chung, có thể thay đổi, không thay tư vấn pháp lý hay y tế riêng; nguyên văn các điều luật có tại cổng thông tin của Chính phủ, các quy tắc khác ở mục quy định giao thông. Những bài khác về sức khỏe khi lái xe nằm trong chuyên mục sức khỏe khi lái xe, còn kỹ năng đi xe máy ở Hà Nội nói chung ở mục kỹ năng.