Vừa đứng bật dậy khỏi chiếc ghế thấp, hoặc bước từ phòng điều hòa ra ngoài nắng, rồi thấy tối mắt, đầu nhẹ bẫng, chân hơi tê: không ít người từng gặp, và ngay lúc đó tay đã cầm chìa khóa xe. Bài này nói về hoa mắt khi đứng dậy rồi đi xe máy ở Hà Nội, tức là khoảnh khắc ngay trước khi nổ máy: khi nào nên ngồi lại, bám vào đâu và khi nào cần hỏi bác sĩ. Đây không phải bài y tế: nguyên nhân mỗi người một khác và thuộc về bác sĩ, nên bài không đoán và không chẩn đoán.
Hoa mắt khi đứng dậy rồi đi xe máy: chưa nổ máy, ngồi lại trước
Cả bài gói trong một câu: còn hoa mắt thì chưa nổ máy. Việc đầu tiên là ngồi lại chỗ vừa đứng lên, hoặc ngồi xuống nơi gần nhất có chỗ vững, rồi chờ cho đến khi cảm giác ấy hết hẳn. Các tài liệu y tế mà bài đọc được (theo tóm tắt, chưa đọc toàn văn) có chung một lời dặn. Khi thấy choáng, hãy ngồi hoặc nằm ở chỗ an toàn cho đến khi hết, đứng dậy từ từ, và chưa làm việc nguy hiểm như lái xe.
Không cần vội. Chuyến đi có thể đợi, còn cảm giác choáng thì nên đợi hết. Nếu đã hẹn giờ với ai, một tin nhắn báo đến muộn nhẹ nhàng hơn việc cố đi cho kịp.
Bám vào chỗ vững, không dựa vào xe nếu xe chưa đứng vững
Trong lúc ngồi lại, hãy bám vào thứ thật vững: tay vịn ghế, mép bàn nặng, cột hoặc tường. Không dựa vào xe nếu xe chưa đứng vững, vì xe dựng bằng chân chống vẫn có thể đổ khi bị đè sức nặng của người. Đừng vừa đi ra chỗ để xe vừa chờ cho hết choáng; hãy chờ xong ở chỗ ngồi rồi mới đứng lên.
Nếu có người đi cùng, hoặc nhân viên quán, bảo vệ ở gần, hãy nói thẳng là bạn đang hoa mắt để họ ở lại bên cạnh. Nhờ giúp lúc này là chuyện bình thường.
Từ phòng lạnh ra nắng: đứng lại chỗ râm cho quen
Có người thấy chói mắt và hơi choáng khi vừa rời nơi có điều hòa để ra ngoài nắng. Bài không giải thích vì sao, chỉ nêu một cách làm thận trọng: ra tới cửa thì đứng lại chỗ râm cho quen, không chắn lối ra vào và không bước xuống lòng đường. Kính râm hoặc mũ che nắng, nếu đã có sẵn, cũng là một lựa chọn trong lúc đứng chờ. Cầm chìa khóa trên tay chưa có nghĩa là đã đến lúc nổ máy: ra tới chỗ để xe mà vẫn còn chói hoặc choáng thì đứng hay ngồi nghỉ ở chỗ vững, rồi mới vặn chìa.
Khi nào hết hẳn thì mới nổ máy, và khi nào nên chọn cách khác
Còn một trong những dấu hiệu dưới đây thì chưa tự lái:
- Còn choáng, đầu nhẹ bẫng, nhìn mờ hoặc tối mắt.
- Tay chân còn tê hoặc run.
- Buồn ngủ nặng hoặc đau nhiều.
- Người đi cùng thấy bạn nói chậm hoặc trả lời lơ mơ.
Khi tất cả đã hết và bạn thấy trở lại như bình thường thì mới cân nhắc nổ máy; còn nghi ngờ thì coi như chưa hết. Còn nhiều cách khác: nhờ người đón, gọi xe, đi bằng phương tiện khác, hoặc ngồi nghỉ thêm. Hoãn chuyến cũng là một lựa chọn tốt, không phải thất bại.
Đang chạy mà hoa mắt: giảm ga sớm, báo hiệu, dừng ở chỗ được phép
Nếu hoa mắt xuất hiện khi đã ở trên đường, hãy giảm ga sớm, bật tín hiệu báo cho xe phía sau và tìm chỗ được phép dừng. Đừng lên vỉa hè cho nhanh, vì Điều 77 khoản 1 viết: “Lòng đường được sử dụng cho mục đích giao thông; vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ.” Về cầu, Điều 18 khoản 4 điểm c liệt kê trong các vị trí không được dừng xe, đỗ xe: “Trên cầu, trừ những trường hợp tổ chức giao thông cho phép”. Bài không kết luận luật áp dụng ra sao với người đột ngột thấy hoa mắt giữa cầu; nếu bạn hay bị hoa mắt, hãy chọn tuyến ít phải qua cầu từ trước hoặc chưa tự lái.
Khi xe đã dừng hẳn ở chỗ được phép, đó mới là lúc gọi người đón. Điều 9 khoản 6 liệt kê trong các hành vi bị nghiêm cấm: “Dùng tay cầm và sử dụng điện thoại hoặc thiết bị điện tử khác khi điều khiển phương tiện tham gia giao thông đang di chuyển trên đường bộ.” Bài không kết luận từng tình huống, kể cả khi khẩn cấp; chỉ gợi ý gọi lúc xe đã dừng hẳn.
Hay lặp lại hoặc kèm dấu hiệu nặng: hỏi bác sĩ, gọi 115
Hoa mắt thoáng qua rồi hết khác với hoa mắt cứ quay lại. Các tài liệu y tế nói trên có chung lời dặn: nếu hay lặp lại, hãy kể cho bác sĩ. Một câu hỏi nên mang theo: Sau khi đứng dậy hoặc ra nắng mà thấy hoa mắt, bác sĩ thấy có nên tự lái xe không ạ? Nếu đang dùng thuốc theo toa, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ xem thuốc đó có điều gì cần lưu ý khi lái xe không; bài không nêu tên thuốc nào.
Có những dấu hiệu không nên chờ xem: đau ngực, khó thở, ngất, méo miệng hoặc yếu liệt một bên, nói khó, lú lẫn, đau đầu dữ dội, nôn nhiều. Khi gặp một trong số này, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc nhờ người bên cạnh gọi. Đây là dấu hiệu cần nhân viên y tế đánh giá; bài không đoán là bệnh gì và không hướng dẫn xử lý y khoa.
Luật nói gì về sức khỏe của người lái
Điều 59 khoản 2 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ viết: “Người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ phải bảo đảm điều kiện sức khỏe phù hợp với từng loại phương tiện được phép điều khiển.” Câu tiếp theo giao cho Bộ trưởng Bộ Y tế quy định tiêu chuẩn sức khỏe; bài không nêu tiêu chuẩn cụ thể. Luật chỉ nêu điều kiện chung, còn việc một cơn hoa mắt thoáng qua có ảnh hưởng đến điều kiện đó hay không thì do bạn và nhân viên y tế đánh giá; bài không kết luận. Đây là thông tin chung, có thể thay đổi, không thay tư vấn pháp lý hay y tế riêng; nguyên văn các điều luật có tại cổng thông tin của Chính phủ, các quy tắc khác ở mục quy định giao thông.
Nếu đang thuê xe: báo tiệm khi thấy không ổn giữa chuyến
Nếu bạn đang thuê xe ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên: tiệm mở cửa từ 09:00 đến 21:00 và không giao hay nhận xe ngoài khung giờ này. Khi thấy không ổn giữa chuyến, hãy dừng hẳn ở chỗ được phép, nhờ người đón hoặc nghỉ cho đến khi hết, rồi gọi tiệm theo số 0942467674 trong giờ mở cửa để hỏi cách xử lý xe. Tiệm có đến lấy xe, đổi xe, gia hạn, cho trả muộn hay hỗ trợ ngoài giờ hay không là điều xác nhận trực tiếp; bài không hứa dịch vụ nào.
Nếu phải để xe lại, nơi có biển hiệu hoặc có người trông là lựa chọn tốt hơn; khóa cổ, mang chìa theo người và chụp ảnh biển số cùng chỗ đỗ để dễ báo tiệm. Các bước nhận và trả xe có ở mục nhận xe, trả xe, tình huống giữa đường ở mục sự cố khi thuê xe, còn câu hỏi riêng cho tiệm xem ở trang liên hệ.
Tóm lại
Còn hoa mắt thì chưa nổ máy: ngồi lại, bám vào chỗ vững, chờ hết hẳn rồi mới quyết định; còn nghi ngờ thì nhờ người đón hoặc hoãn chuyến. Hay lặp lại thì hỏi bác sĩ, dấu hiệu nặng thì gọi 115. Các bài khác về cơ thể người lái nằm ở chuyên mục sức khỏe khi lái xe, còn kỹ năng lái xe máy ở Hà Nội nói chung ở mục kỹ năng.