Gặp đèn pha ngược chiều chói mắt trên con đường hai chiều không dải phân cách, hai bên tối om, là chuyện nhiều người đi xe máy buổi tối đều từng trải qua. Trong vài giây, mọi thứ trước mũi xe thành một mảng trắng. Nhiều người theo phản xạ bóp phanh gấp, đánh lái sang lề hoặc cứ thế lao tiếp. Bài này đi thẳng vào ba việc: nhìn đâu, giảm tốc thế nào và giữ làn ra sao.
Vì sao vài giây bị lóa lại đáng sợ
Mắt đang quen bóng tối bỗng nhận một luồng sáng mạnh nên đồng tử co lại. Sau khi xe kia đi qua, mắt còn cần thêm một lúc mới thích nghi lại. Nghĩa là quãng “mù” kéo dài cả sau khi đèn đã rời khỏi mặt bạn.
Trong phố, đèn đường còn đỡ phần nào. Ở vùng ven và ngoại thành, nhiều đoạn chỉ có ánh đèn xe. Lề đường có thể là rãnh nước, ổ gà, người đi bộ mặc áo tối hay xe đạp không đèn. Chính những thứ bạn không thấy trong lúc bị lóa mới là rủi ro thật.
Người thuê xe đi chơi tối gặp cảnh này khá thường xuyên: về muộn sau bữa ăn ở vùng ven, chạy dọc đoạn đê ven sông Hồng, hay đi qua những con đường nối các làng ngoại thành. Đường lạ, không thuộc chỗ nào có ổ gà, nên vài giây bị lóa càng khó xử lý.
Nhìn đâu khi bị lóa mắt do đèn xe đối diện
Nguyên tắc đầu tiên: đừng nhìn thẳng vào nguồn sáng. Mắt người bị kéo về chỗ sáng nhất, nên bạn phải chủ động dời ánh nhìn.
Hạ mắt xuống mép phải
Hướng mắt xuống mặt đường, hơi lệch về mép phải làn của bạn: vạch sơn mép đường, mép bê tông hoặc ranh giới giữa nhựa và lề đất. Đường mép này là “sợi chỉ” cho bạn biết mình vẫn đúng làn dù phía trước đang chói. Thỉnh thoảng liếc nhanh về xe ngược chiều để biết nó còn bao xa, rồi quay về mép đường.
Để khóe mắt làm việc
Vùng giữa tầm nhìn bị chói nhất, còn khóe mắt vẫn bắt được chuyển động. Đừng cố căng mắt nhìn xuyên qua đèn. Để khóe mắt theo dõi chiếc xe kia, mắt chính bám mép đường. Ban đầu sẽ thấy lạ, tập vài lần là quen.
Giảm tốc êm khi đèn pha ngược chiều chói mắt
Bóp phanh thật mạnh trên đường tối là phản xạ dễ gây chuyện: xe sau không kịp phản ứng, còn xe bạn dễ lạng nếu mặt đường có cát hay ổ gà bạn không thấy.
- Nhả ga ngay khi thấy đèn từ xa bắt đầu chói, đừng đợi tới lúc mắt trắng xóa.
- Rà phanh đều cả trước lẫn sau để tốc độ giảm dần, không giật cục.
- Giữ tay lái thẳng, cầm chắc, không gồng vai.
- Đi xe số thì có thể về số thấp hơn để xe tự ghìm tốc, nhớ nhả ga nhẹ khi đạp cần số.
Mục tiêu là đi chậm tới mức bạn kịp xử lý nếu bất chợt thấy chướng ngại khi mắt sáng lại. Nếu trước mặt hoàn toàn không thấy gì và phía sau không có xe sát, hãy giảm sâu hơn rồi tấp vào lề phải một nhịp, đợi mắt quen lại.
Cảm giác này khá giống lúc chạy ngược mặt trời. Bài về cách giảm chói khi đi ngược nắng buổi sáng và chiều có vài mẹo về kính và tư thế bạn áp dụng được một phần cho ban đêm.
Giữ làn khi tầm nhìn chỉ còn một nửa
Khi bị lóa, nhiều người vô thức lái về phía nguồn sáng, tức là lấn dần ra giữa đường. Vì vậy hãy bám mép phải chứ không bám vạch giữa.
- Đi hơi lệch phải trong làn nhưng không dồn sát mép, kẻo sụt bánh xuống lề đất hay rãnh.
- Không đánh lái đột ngột. Thấy hơi lệch thì chỉnh từ từ, không giật ghi đông.
- Không vượt xe trước khi đang bị lóa. Mọi pha vượt đều đợi mắt sáng lại.
- Coi chừng xe ngược chiều đang vượt nhau. Trên đường hẹp, một chiếc xe có thể lao ra giữa đường ngay trong vùng sáng chói mà bạn không phân biệt được. Giảm tốc sớm là cách đỡ nhất.
Một tình huống hay gặp ở vùng ven: bạn đang theo sau xe tải trên đoạn không đèn, xe tải rẽ vào bãi, đúng lúc đó ô tô ngược chiều bật pha. Phía trước vừa mất “tấm che” thì bạn bị lóa ngay. Cách xử lý vẫn là nhả ga, rà phanh, bám mép phải. Nếu hay đi đường nhiều xe lớn, bài về xe container quay đầu trên đường hẹp giúp bạn đoán trước những pha chuyển hướng bất ngờ như vậy.
Sau khi xe kia đi qua: đừng vội tăng ga
Xe ngược chiều vừa vụt qua, bạn thấy “xong rồi” và muốn lấy lại tốc độ. Thực tế mắt vẫn còn chói, đôi khi thấy cả đốm sáng lơ lửng trước mặt.
- Giữ tốc độ chậm thêm một đoạn ngắn, tới khi nhìn rõ lại mép đường.
- Liếc gương xem có xe phía sau đang định vượt không.
- Quan sát hai bên lề, nơi người đi bộ, xe đạp hay chó mèo dễ xuất hiện mà nãy giờ bạn không thấy.
Chuẩn bị trước khi chạy xe máy ban đêm đèn pha chói
Những gì bạn làm được trong mấy giây bị lóa phụ thuộc nhiều vào chuẩn bị từ trước.
Kính sạch. Kính chắn mũ hoặc kính mắt bị xước, mờ, bám bụi sẽ làm ánh đèn tỏa thành quầng, chói hơn hẳn. Lau sạch trước khi đi. Hạn chế đeo kính râm ban đêm vì nó làm mất thêm tầm nhìn. Nếu thấy mình thường bị lóa nặng hơn người khác, nên đi kiểm tra mắt.
Đèn xe của bạn. Đèn sáng đủ thì bạn mới thấy mép đường lúc bị lóa. Trước khi chạy, bật thử đèn chiếu gần và chiếu xa, xem có sáng đều, có chiếu lệch quá cao hay quá thấp không. Khi nhận xe thuê, kể cả xe từ Nguyễn Tú ở Long Biên, bạn cứ thử đèn ngay lúc nhận và báo nếu thấy yếu.
Lịch sự với người khác. Khi gặp xe ngược chiều, nên chuyển về đèn chiếu gần để họ không bị lóa như bạn. Nguyên tắc chung là hạn chế dùng đèn chiếu xa khi gặp xe ngược chiều hoặc trong khu đông dân; quy định cụ thể có thể thay đổi, hãy kiểm tra văn bản mới nhất.
Giờ và lộ trình. Không quen đường tối thì cân nhắc về trước khi trời tối hẳn, hoặc chọn đường có đèn dù xa hơn chút. Thấy mắt mỏi thì dừng nghỉ ở chỗ an toàn thay vì cố đi.
Mấy phản xạ sai nên bỏ
- Nháy pha lại để trả đũa. Chỉ làm cả hai cùng lóa. Muốn nhắc thì nháy một lần ngắn từ xa là đủ.
- Bám sát đuôi xe trước để núp ánh đèn. Xe trước dừng đột ngột là bạn không kịp phanh.
- Cúi gằm đầu. Hạ mắt khác cúi đầu: cúi đầu mất hết phía trước, hạ mắt vẫn giữ được mép đường.
- Dừng giữa làn. Cần dừng thì tấp hẳn vào lề phải, không đứng giữa đường tối.
Muốn tập thêm các tình huống tương tự, bạn xem chuyên mục tình huống giao thông hoặc mục kỹ năng lái xe máy.
Lần tới chạy đường tối, hãy tập trước một việc: thấy đèn pha từ xa là chủ động nhả ga và dời mắt xuống mép phải. Làm vài lần thành phản xạ, vài giây bị lóa sẽ không còn làm bạn hoảng.