Cơn mưa rào vừa tạnh, mặt đường chỗ cổng công trường chỉ hơi xỉn màu, trông chẳng có gì đáng ngại. Vậy mà đường bụi sau mưa trơn đến mức một cú phanh vừa phải cũng đủ làm bánh xe trượt đi. Lớp bụi đất mịn gặp nước thành một màng bùn loãng, mỏng như lớp mỡ nằm giữa lốp và mặt nhựa. Bài này giúp bạn nhận ra đoạn đường ấy từ xa, giảm tốc kịp lúc, phanh sớm và nhẹ tay, kể cả khi bạn hay chạy những tuyến đất đỏ ở vùng ven Hà Nội.
Vì sao bụi đất sau mưa dễ ngã hơn đường ướt thường
Mặt nhựa ướt nhưng sạch vẫn còn độ nhám để lốp bám và nước thoát qua các rãnh nhỏ. Lớp bụi đất thì lấp mất những rãnh ấy, nên lốp xe trượt trên lớp bùn sệt thay vì chạm vào nhựa.
Đất sét và đất đỏ còn dính hơn cát nên càng khó lường. Ngay cả khi mặt đường đã se lại, lớp bùn mỏng chưa khô hẳn vẫn trơn, còn bụi khô rời thì lăn dưới lốp như những hạt bi nhỏ. Vì thế bụi đất sau mưa dễ ngã hơn hẳn cùng đoạn đường chỉ ướt nước.
Một điều ít người để ý: mưa nhỏ hoặc cơn mưa đầu tiên sau nhiều ngày nắng thường nguy hiểm hơn mưa lớn, vì mưa lớn rửa trôi bớt bụi còn mưa lất phất chỉ làm ẩm lớp bụi rồi để nó nằm nguyên trên mặt đường.
Với tuyến đất đỏ, rắc rối còn kéo dài thêm một đoạn. Đất đỏ ướt dính như keo, bám đầy gai lốp rồi theo bánh xe ra đường nhựa, để lại những vệt trơn nối dài sau lối ra. Chỗ dễ trượt không phải đoạn đất mà là đoạn nhựa ngay sau đó, lúc bạn vừa thở phào vì đã hết đường xấu.
Nhận ra đường bụi sau mưa trơn từ xa
Đường trơn bụi mưa hiếm khi tự báo trước, nên bạn phải đọc nó bằng mắt từ xa. Vài dấu hiệu dễ thấy:
- Mảng nâu, vàng hoặc đỏ loang trên mặt nhựa, đậm nhất gần cổng công trường, bãi vật liệu và các lối rẽ vào khu đang đào đất.
- Mặt đường xỉn và đục, không bóng nước như đường ướt thường, kèm vệt bánh xe tải lấm đất kéo thành những đường cong.
- Nước trong vũng và rãnh đục như nước đất, hoặc bụi nâu bắn lên khi xe phía trước chạy qua.
Hình dung bạn chạy dọc một đoạn đê ven sông Hồng vào chiều muộn sau cơn mưa rào. Qua khúc quanh có lối cho xe tải ra vào bãi vật liệu, mặt đường bất ngờ loang một mảng nâu, và chiếc xe phía trước chao nhẹ rồi mới lấy lại thăng bằng. Người đi lâu năm sẽ thả ga ngay từ mảng nâu đầu tiên, chứ không đợi bánh xe chạm vào nó.
Nếu phía trước là vũng nước đục màu đất, hãy xem cách đánh giá đoạn đường ngập nước sau mưa trước khi quyết định đi tiếp hay quay đầu, vì dưới lớp nước đục thường là lớp bùn còn trơn hơn.
Giảm tốc từ xa, giữ ga đều và chừa khoảng cách
Việc quan trọng nhất là giảm tốc trước khi vào đoạn đường phủ bụi đất, không phải khi đã ở giữa đoạn ấy. Thấy mảng nâu đầu tiên, hãy nhả ga và để xe tự chậm lại. Với xe số, đừng về số đột ngột khi tốc độ còn cao vì bánh sau dễ khựng và trượt.
Khi qua đoạn bụi, giữ ga đều ở tốc độ thấp, vì ga giật dù tăng hay nhả đột ngột đều có thể làm bánh sau mất bám. Giữ thân xe thẳng, hai tay thả lỏng và nhìn xa thay vì dán mắt xuống bánh xe.
Giữ khoảng cách với xe trước rộng hơn hẳn bình thường, vì quãng phanh trên lớp bụi dài ra nhiều và xe phía trước có thể chao bất ngờ. Đừng vượt xe trong đoạn này, và tránh đi sát mép đường, nơi bụi đất dồn nhiều nhất.
Phanh sớm, phanh nhẹ và cách xử lý khi xe bắt đầu trượt
Phanh nên xong trước khi bánh xe chạm vào lớp bụi. Hãy giảm tốc ở đoạn đường còn sạch, lúc xe đang thẳng, rồi để xe lăn qua. Bóp cả phanh trước lẫn phanh sau, tăng lực từ từ như đang ép một miếng bọt biển; nếu cần, nhấp nhả vài nhịp ngắn thay vì giữ chặt một lần.
Dù xe có ABS hay không, đường càng trơn thì tay phanh càng phải sớm và nhẹ. Phanh trước thường là phanh mạnh nhất của xe, nên bánh trước mà khóa trên lớp bùn thì rất khó giữ thăng bằng.
Nếu cảm thấy bánh bắt đầu trượt, đừng bóp thêm. Nhả nhẹ tay phanh, giữ tay lái thẳng, không rú ga, không bẻ lái gấp, đợi bánh bắt lại mặt đường rồi mới bóp phanh nhẹ lần nữa. Thao tác này cần tập trước ở bãi vắng lúc đường khô.
Khúc cua, chân dốc cầu và ngã ba gần công trường
Chỗ nào xe phải nghiêng hoặc phanh, chỗ đó lớp bụi đáng ngại nhất. Vào cua, hãy giảm tốc từ trước, đi rộng, nghiêng nông hơn bình thường, giữ ga đều và không phanh khi xe đang nghiêng. Chân dốc cầu vượt là nơi bụi và nước đục dồn lại, nên hãy nhả ga sớm và phanh nhẹ ngay từ trên dốc.
Tình huống quen ở vùng ven đang xây dựng nhiều như Nam Từ Liêm hay Hà Đông: một ngã ba nhỏ cạnh công trường, xe ben vừa rời đi để lại hai vệt đất kéo dài tới giữa ngã ba. Người chạy thẳng trên đường chính thấy đường sạch, người rẽ vào mới thấy bánh xe chao. Vào ngã ba như thế, hãy đi rất chậm, tay lái thẳng, rồi mới tăng dần.
Mùa thu ở Hà Nội còn một lớp trơn khác ít ai nghĩ tới: thảm lá rụng ướt trên mặt đường cũng làm xe trượt ngang theo cách tương tự, nên thói quen giảm tốc sớm dùng được cho cả hai.
Chuẩn bị xe và việc cần làm ngay sau đoạn bụi
Trước khi đi tuyến nhiều bụi đất, hãy xem lốp: rãnh còn rõ, không nứt, áp suất đủ. Nếu thuê xe ở Nguyễn Tú, bạn có thể hỏi trước về tình trạng lốp và phanh của chiếc xe định chọn, rồi thử phanh ở tốc độ thấp ngay đầu chuyến để biết tay phanh ăn nhiều hay ít.
Qua khỏi đoạn bụi, bóp nhẹ phanh vài lần ở tốc độ thấp để đẩy bớt nước và bùn khỏi má phanh, vì phanh dính bùn thường ăn yếu. Đế giày lấm đất dễ trượt khỏi gác chân và sàn xe, nên hãy chà đế giày lên mép vỉa hè trước khi lên xe lại. Hạ kính mũ xuống cũng giúp mắt khỏi cay khi xe tải phía trước tung bụi.
Khi nào nên đợi, đi vòng hoặc dắt xe qua
Không phải đoạn nào cũng đáng thử. Nếu mảng bùn dài, phủ kín làn đường hoặc nằm trên dốc, bạn có ba lựa chọn: đợi, đi vòng sang đường lớn đã sạch hơn, hoặc xuống dắt xe qua vài chục mét. Dắt bộ trông chậm nhưng rẻ hơn nhiều so với một cú ngã.
Trời còn mưa nhỏ thì nên đợi cho tạnh hẳn, vì mưa tiếp tục làm lớp bụi trên đường sệt thêm. Chỗ đứng chờ cũng cần chọn cho an toàn, bạn có thể tham khảo cách chọn chỗ trú tạm khi mưa lớn đang giữa đường.
Lần tới thấy mảng màu lạ trên mặt đường, hãy làm ba việc theo thứ tự: nhả ga, nhìn xa, rồi mới bóp phanh nhẹ. Muốn đọc thêm cách xử lý các loại mặt đường khác, mời bạn ghé mục thời tiết và đường sá hoặc xem toàn bộ kỹ năng lái xe máy.