Mùa thu ở Hà Nội đẹp nhưng giấu một nguy hiểm mà người đi xe máy ít bàn tới: thảm lá rụng trên mặt đường. Lá khô trượt như giấy bóng kính, lá ướt sau một đêm sương hoặc cơn mưa lại càng trượt hơn, và lớp lá che khuất hoàn toàn những vạch kẻ sơn, miệng cống, ổ gà bên dưới. Mỗi mùa lá rụng, các ca trượt xe không gây va chạm mạnh vẫn tăng đều ở các phố nhiều cây cổ thụ. Cách đi an toàn không khó: nhận ra đoạn lá, giảm sớm, và không phanh cũng không ga khi bánh xe đang nằm trên thảm lá.
Vì sao lá rụng trơn bất ngờ
Mặt dưới của hầu hết lá cây có lớp cutin bóng, nhiệm vụ của nó trong tự nhiên là giữ nước, và trên mặt đường nó biến thành một lớp dầu mỏng. Một chiếc lá khô trượt; một lớp lá dày trượt như tấm ván trượt; và lớp lá ướt sau mưa trượt ngang cả thân xe chỉ với một cú phanh hơi mạnh. Điều nguy hiểm là cảm giác mắt: thảm lá nhìn xù xì, tưởng bám, trong khi thực chất là một mặt phẳng trơn nhất thành phố.
Bẫy thứ hai là lá che khuất mặt đường. Dưới thảm lá có thể là vạch sơn trắng, miệng cống tròn, nắp hố đậy lệch, hoặc ổ gà đầy nước. Tất cả những bẫy đó đều vô hình cho tới khi bánh xe chạm. Vì vậy trên đoạn nhiều lá, đừng tin mắt về mặt đường; tin quy tắc là mọi thứ dưới lá đều có thể xấu.
Bẫy thứ ba thuộc về gió mùa thu. Gió cuốn lá dồn thành từng đống ở góc phố, chân cầu vượt, mép làn đường; đúng những chỗ người lái có thói quen cắt cua hoặc ghé vào. Cơn gió nhẹ còn thổi lá lăn ngay trước bánh xe đang chạy, một chuyển động rất nhỏ nhưng đủ làm người lái giật tay lái, và giật tay lái trên nền trơn là khởi đầu của trượt ngang.
Những đoạn cần chú ý nhất
Các phố có hàng cây cổ thụ lớn là khu vực trọng điểm: bóng cây rợp toàn tuyến nghĩa là lá rụng liên tục cả ngày chứ không chỉ một đợt gió. Những đoạn này thêm một đặc điểm nguy hiểm: cây cao che bớt nắng, mặt đường và lá lâu khô sau những đêm ẩm, nên buổi sáng sớm và tối muộn, thảm lá ở đây gần như luôn ở trạng thái trơn nhất.
Chân cầu vượt và đầu hầm là chỗ lá dồn nhiều nhất vì gió qua cầu tạo xoáy, gom lá vào các góc. Người xuống dốc cầu với quán tính cao rồi gặp đống lá ở chân cầu là tình huống trượt kinh điển. Cách xử lý: giảm tốc ngay từ đỉnh dốc, thay vì đợi tới chân cầu.
Bến xe buýt và khu vực vỉa hè rộng cũng hay tích lá, và đây là chỗ người ta thường ghé vào, tức là phanh và đánh lái đúng lúc đang ở trên lá. Quy tắc nhỏ: chọn điểm dừng trước vệt lá, dừng hẳn rồi mới đẩy xe vào; đảo lại trình tự là trượt.
Sau cơn mưa đầu mùa, nguy hiểm nhân đôi. Mưa vừa làm ướt lá, vừa kéo lá từ vỉa hè xuống mặt đường theo dòng nước, và đồng thời rửa trôi lớp bụi bám vốn trước đó làm tăng độ bám chút ít. Trận mưa đầu tiên sau những ngày khô là lúc đường lá trơn nhất trong năm.
Kỹ thuật qua thảm lá
Thứ nhất, giảm tốc trước khi chạm lá, không phải trên lá. Phanh có tác dụng trên mặt đường bám; trên lá, phanh là lệnh trượt. Nhìn xa, thấy thảm lá phía trước, hết phanh, thả trôi qua với tốc độ đã chọn.
Thứ hai, tay lái giữ thẳng và lỏng. Qua lá, bánh xe sẽ có những cú nhấp nhỏ khi cán qua gợn lá dày; nếu tay ghì cứng, mỗi cú nhấp biến thành một cú đánh lái. Khuỷu khum, vai thả, và để xe tự nảy qua những gợn nhỏ.
Thứ ba, không ga giữa thảm lá. Bánh sau tăng vòng quay trên nền trơn tạo lực trượt ngang ngay lập tức. Lấy đà từ trước, giữ ga chết, và chỉ mở lại khi bánh xe đã qua đoạn lá và trở lại mặt nhựa sạch.
Thứ tư, khi buộc phải phanh trên lá, chẳng hạn có người băng đường giữa thảm lá, dùng phanh sau thật dần và giữ tay lái thẳng; bánh sau trượt dài một chút về sau thường giữ được xe, trong khi phanh trước trên lá gần như chắc chắn làm ngã. Nếu có thể, ghé vào hướng có ít lá nhất, thường là vệt bánh xe đã quét lá thành hai rãnh sạch.
Người đi hằng ngày mùa lá rụng
Người đi tuyến cố định mỗi ngày nên dành một buổi đầu mùa quan sát tuyến của mình: đoạn nào nhiều cây, góc nào gió dồn lá, miệng cống nào nằm dưới vệt lá thường trực. Bản đồ nhỏ đó trong đầu biến những bất ngờ thành dự liệu; từ ngày thứ hai của mùa lá, bạn đã biết chính xác chỗ nào cần thả trôi.
Về trang bị, lốp là yếu tố quyết định trên nền trơn. Lốp mòn đến mức chỉ còn vì hoa là kẻ thù số một của mùa lá rụng; người đi nhiều nên kiểm tra và thay lốp trước khi mùa lá bắt đầu, thay vì đợi đến cú trượt đầu tiên. Áp suất đúng chuẩn cũng giúp lốp giữ diện tích bám thiết kế.
Với người thuê xe vào mùa thu, khi nhận xe hãy nhìn nhanh hai lốp: gai còn, không mòn lệch một bên, và không có vết nứt già. Đây là ba mươi giây đáng giá nhất trong toàn bộ quy trình nhận xe mùa này.
Cuối cùng, một thói quen đáng hình thành: khi dừng đèn đỏ, ngắm quanh xem gió đang thổi lá về đâu. Mùa thu của Hà Nội đẹp đến mức việc để ý lá rụng không hề là gánh nặng; nó là cách con phố cho bạn biết bí mật của nó, và người lái biết nghe thì qua mùa lá an toàn hơn hẳn.
Lá rụng và các phương tiện xung quanh
Nguy hiểm mùa lá không chỉ nằm ở lốp xe mình. Lá ướt làm mất độ bám cho cả xe đạp, xe điện và người đi bộ; một người đi bộ trượt trên vỉa hè lá phủ có thể ngã ngay trước bánh xe bạn, và phản xạ phanh gấp trên chính nền lá đó là vòng luẩn quẩn. Vì vậy mùa lá rụng, tăng khoảng cách với mọi phương tiện phía trước, và đặc biệt chậm lại gần các điểm người đi bộ băng đường.
Xe buýt và xe tải lớn quét lá theo gió từ thân xe, tạo những đợt lá bay tạm thời làm giảm tầm nhìn khi bạn vượt. Nếu định vượt phương tiện lớn trên đoạn nhiều lá, chờ tới đoạn đường trống và cây thưa; vượt giữa đám lá bay vừa mất tầm nhìn vừa vào đúng đoạn lá dày.
Với người ngồi sau, mùa lá là mùa của những cú nảy nhẹ liên tục trên vệt lá dày. Báo trước những đoạn lá cho người ngồi sau biết, để họ chuẩn bị tư thế và không giật mình bấu ghì vào vai người lái; một cú bấu bất ngờ giữa đoạn trơn cũng đủ làm lệch tay lái.
Bảo dưỡng xe sau mùa lá
Lá vụn có thói quen tích ở những chỗ ít ai nghĩ tới: khe tản nhiệt, quanh ống xả, dưới chắn bùn, và cả trong khe lọc gió của một số dòng xe. Lá khô tích lâu ở các điểm nóng quanh động cơ là mối nguy cháy nhỏ nhưng có thật, và lá ướt bám lâu gây gỉ ở ốc và mối nối. Cuối mùa lá rụng, một vòng vệ sinh các khe này là việc nên làm với cả xe riêng lẫn trước khi trả xe thuê.
Ốc xả bị lá che một phần còn làm đổi tiếng máy; nếu thấy tiếng xe khác thường sau những tuần đi nhiều lá, việc đầu tiên cần kiểm tra là đường ống xả trước khi nghĩ đến động cơ. Nguyên nhân nhỏ trước, nguyên nhân lớn sau, đó là thứ tự kiểm tra đúng đắn của mọi hiện tượng lạ.
Với dây phanh và dây ga, lá vụn kết hợp độ ẩm mùa thu tạo lớp bám mỏng bên trong, làm dây ăn kém mượt dần mà khó nhận ra. Nếu phanh bắt đầu có cảm giác ăn muộn hoặc ga hơi giật khi mở đầu, đó là lúc mang xe đi vệ sinh và tra dầu dây, một việc nhỏ giữ ba thao tác quan trọng nhất trên xe luôn sắc bén.
Nhìn mùa lá bằng con mắt người lái xe
Mùa lá rụng là mùa đẹp nhất để đi xe ở Hà Nội, và cũng là mùa đòi sự tinh tế nhất về tay lái. Ai xem lá như một phần của cảnh thì bị lá dạy; ai xem lá như một loại mặt đường riêng, có quy tắc riêng, thì đi cả mùa không một vết trượt. Sự khác biệt chỉ nằm ở vài thói quen nhỏ: nhìn xa hơn, phanh sớm hơn, và luôn tôn trọng những gì lớp lá đang che giấu.
Tóm lại
Thảm lá rụng mùa thu trơn như mặt sơn ướt và che mọi bẫy bên dưới: giảm tốc trước khi chạm, giữ tay lái thẳng lỏng, không phanh không ga trên lá, và cảnh giác nhất sau trận mưa đầu mùa. Đoạn nhiều cây cổ thụ, chân cầu vượt, góc bến buýt là những điểm dồn lá. Kiểm tra lốp trước mùa, và với xe thuê, nhìn lốp kỹ lúc nhận. Đọc thêm các kỹ năng đi xe theo mùa trong mục kinh nghiệm, và thông tin liên hệ cửa hàng trong mục liên hệ.