Nhiều người chỉ nghĩ đến tư thế để đỡ mỏi lưng, nhưng tư thế lái xe máy đúng còn quyết định những việc gấp hơn: lúc bóp phanh bất ngờ, người có bị hất về trước không; lúc vào cua, tay có giật tay lái không; lúc bò chậm trong ngõ hẹp, chân có kịp chạm đất không. Bài này đi từ tay, khuỷu, hông, gối tới bàn chân trên cả xe ga lẫn xe số, rồi áp vào ba tình huống hay gặp: phanh, vào cua và chạy chậm.
Tư thế lái xe máy đúng: điểm tựa nằm ở yên và chân
Hãy nghĩ đến ba điểm chạm: mông trên yên, hai bàn chân và hai bàn tay. Người lái vững là người dồn phần lớn trọng lượng cho yên và hai gối, còn tay chỉ để điều khiển. Nếu tay phải gánh cả thân người, mỗi ổ gà hay mỗi cú phanh đều dội thẳng lên cổ tay và vai, tay lái rung theo, xe đi loạng choạng.
Bạn tự thử được trên đoạn đường vắng: khi xe chạy chậm, thử giảm bớt lực bám của hai tay. Nếu thân người đổ về trước, nghĩa là bạn đang tựa vào tay lái. Lúc đó hãy ngồi lùi lại, kẹp gối vào thân xe và để hông gánh phần việc mà tay đang gánh thay.
Cách cầm tay lái xe máy: bàn tay, cổ tay và khuỷu
Nắm tay lái bằng cả bàn tay, ngón cái ôm một phía, bốn ngón ôm phía còn lại, vừa đủ lỏng để xoay ga mượt nhưng không tuột. Siết quá chặt là lỗi quen thuộc của người mới, vì nó làm cẳng tay căng cứng và mọi rung động chạy thẳng lên vai. Cổ tay giữ gần thẳng, đừng bẻ gập xuống hay cong lên, kẻo xoay ga bị giật và phanh mất độ nhạy.
Khuỷu tay hơi gập, thả lỏng và hạ thấp, không chống ra hai bên như đang ôm vô lăng ô tô. Vai thả xuống, cổ nhìn thẳng về phía trước thay vì cúi xuống đồng hồ.
Ngón trỏ và ngón giữa nên đặt hờ trên cần phanh khi đường đông, nhờ vậy bạn rút ngắn được khoảng từ lúc thấy nguy hiểm đến lúc bóp phanh. Cần bên nào điều khiển bánh nào còn tùy dòng xe, nên trước chuyến đi hãy bóp thử từng cần ở chỗ vắng để nắm cảm giác.
Tư thế ngồi lái xe ga: hông, gối và lưng
Trên xe ga, bạn ngồi sâu vào lòng yên, lưng thẳng tự nhiên, không gù cũng không ưỡn. Hai bàn chân đặt song song trên sàn để chân, mũi chân hướng về trước. Hai gối khép nhẹ vào thân xe, đủ để cảm nhận xe qua đầu gối chứ không kẹp cứng như đang giữ một vật dễ vỡ.
Sai lầm hay gặp ở khách du lịch là ngồi dạt ra mép yên, hai chân dạng rộng như đi xe đạp. Hông mất chỗ tựa thì khi phanh, người sẽ trượt tới trước và dồn sức vào tay. Ngồi cho hông chạm phần yên phía sau, thân người hơi dồn về sau, bạn sẽ thấy xe như tựa vào mình.
Người thấp đừng ngồi nhón nửa mông cho chạm đất, vì chân thì chưa vững mà hông lại mất điểm tựa. Hãy chọn dòng xe có yên vừa chân, hoặc hỏi Nguyễn Tú về dòng xe hợp dáng người trước khi đặt xe.
Đặt chân khi lái xe số
Xe số như Honda Wave có thêm cần số dưới chân trái và cần phanh sau dưới chân phải, nên bàn chân phải đặt có chủ ý. Đặt phần lòng bàn chân gần mũi lên bàn để chân, gót hơi thấp, đừng chống gót xuống đất khi đang chạy. Nhờ vậy mũi giày nằm sát cần số và chân phải nằm sát cần phanh sau mà không phải nhấc cả bàn chân lên tìm.
Xe số phổ thông dùng ly hợp tự động nên không có tay côn. Việc đổi số chỉ là nhả ga nhẹ rồi gạt cần bằng mũi chân theo thứ tự N, 1, 2, 3, 4. Hãy gạt một lần dứt khoát, vừa đổi số vừa nhìn đường, đừng cúi xuống nhìn chân.
Tránh dép lê hay dép tổ ong khi đi xe số. Giày hoặc dép có quai hậu ôm giữ bàn chân mới giúp bạn đổi số và đạp phanh sau chính xác, nhất là khi trời mưa, mặt đường trơn.
Khi phanh: lưng thẳng, hai gối kẹp, tay mềm
Phanh gấp là lúc tư thế lộ rõ nhất. Trọng lượng bị đẩy về trước, nếu tay gồng thì cổ tay gập, tay lái lắc và bánh trước dễ bị khóa. Hãy giữ lưng thẳng, siết hai gối vào thân xe để hông giữ người lại, còn hai tay chỉ nắm vừa đủ rồi bóp phanh dần dần.
Phối hợp phanh trước và phanh sau, bóp đều thay vì giật. Mắt nhìn vào khoảng trống phía trước chứ đừng dán vào chiếc xe đang phanh, vì mắt nhìn đâu tay lái thường theo đó. Khi bạn đã biết giữ khoảng cách an toàn với xe phía trước, cú phanh sẽ êm hơn nhiều vì tư thế còn đủ chỗ để thả lỏng.
Vào cua và chạy chậm: nhìn xa, hông đi cùng xe
Với những khúc cua dọc đê ven sông Hồng hay vòng quanh Hồ Tây, đừng ôm cứng tay lái rồi vặn người gượng ép. Hãy giảm tốc trước khi vào cua, nhìn xa về cuối khúc quanh, để thân người nghiêng cùng xe theo hướng cua. Gối phía trong ép nhẹ vào thân xe, vai thả lỏng. Cố giữ người thẳng đứng khi xe nghiêng, hay bẻ tay lái gắt lúc còn nhanh, là nguyên nhân hay gặp của những cú trượt bánh.
Chạy chậm thì ngược lại: mất đà nên xe dễ nghiêng. Hãy nhìn xa chứ đừng nhìn bánh trước, giữ ga nhẹ và đều, để hai bàn chân sát mặt đất nhưng chỉ chạm đất khi thật sự cần. Trong ngõ nhỏ khu phố cổ, vừa đi vừa chạm chân liên tục sẽ làm xe lắc thêm. Nếu cần xoay xe trong chỗ chật, hãy xem cách quay đầu xe máy ở ngõ nhỏ, nơi tầm nhìn và hông quan trọng hơn lực tay.
Đọc dấu hiệu cơ thể và tập thử trước khi đi xa
Bạn có thể tự đọc tư thế sau mỗi chuyến đi. Cổ tay hay ngón cái đau là dấu hiệu bạn đang siết hoặc dựa vào tay lái. Vai nhức, cổ cứng thường do khuỷu chống ra hoặc vai nhún.
Mỗi lần đổi xe, nhất là từ xe số sang xe ga, hãy chỉnh theo thứ tự: yên, tay, gối và bàn chân, cuối cùng mới tới gương. Tư thế xong rồi chỉnh gương thì tầm nhìn mới khớp, bạn có thể xem thêm cách chỉnh gương xe máy khi dừng đèn đỏ. Nếu tay lái, cần phanh hay yên không vừa người, đừng tự tháo lắp mà hãy báo cửa hàng cho thuê để xử lý trước khi đi tiếp. Nếu đau hoặc tê tay kéo dài, hãy dừng xe nghỉ.
Trước khi ra đường lớn, hãy dành một lúc ở bãi vắng hoặc đoạn đường nhỏ ít xe để tập theo các bước sau:
- Ngồi lên xe, chỉnh tư thế như trên và kiểm tra hai tay đã thả lỏng chưa.
- Chạy chậm, kẹp rồi buông gối để cảm nhận sự khác nhau.
- Bóp phanh nhẹ rồi tăng dần, để thân người quen với lực đẩy về trước.
- Đi một vòng cung rộng, nhìn xa và để người nghiêng cùng xe.
Tập đúng một lần, tư thế sẽ thành phản xạ, và mỗi cú phanh, mỗi khúc cua ở Hà Nội đều nhẹ hơn. Muốn đọc tiếp các bài về lái xe an toàn, hãy ghé chuyên mục kỹ năng lái cơ bản hoặc toàn bộ mục kỹ năng.