Sáng đầu đông, bạn rời nhà từ sớm, mới qua cầu được một đoạn thì năm ngón tay đã cứng lại, bóp phanh mà như bóp qua lớp bông. Tay tê cứng khi đi xe máy không chỉ khó chịu, nó còn làm phản xạ chậm đi đúng ở hai chỗ cần nhạy nhất là cần phanh và tay ga. Bài này nói về cách giữ ấm tay từ trước khi nổ máy, cách cầm lái để bớt tê, và cách chọn điểm dừng nghỉ cho đúng lúc, đúng chỗ.
Vì sao tay tê cứng khi đi xe máy buổi sáng lạnh
Hai bàn tay là phần cơ thể hứng gió trực diện nhất. Không có kính chắn, không có thân xe che, gió lạnh lùa thẳng vào đốt ngón tay trong khi bạn phải giữ nguyên một tư thế nắm suốt cả chặng. Tay lạnh dần, cứng dần, rồi có cảm giác kiến bò hoặc tê rần.
Có hai thủ phạm hay bị bỏ qua. Thứ nhất là siết tay lái quá chặt: tay đã mất cảm giác nên bạn càng nắm mạnh cho “chắc”, và càng nắm mạnh thì tay càng mỏi. Thứ hai là cổ tay bị gập ngược khi vặn ga, dồn lực lên một điểm trong thời gian dài. Lạnh, siết chặt và gập cổ tay cộng lại là công thức quen thuộc của những buổi sáng tay không còn nghe lời.
Dấu hiệu cho thấy bạn đang mất cảm giác lái
Đừng đợi đến khi không cử động nổi ngón tay mới coi là có chuyện. Vài dấu hiệu sớm đáng để ý:
- Bóp phanh nhưng không biết mình bóp mạnh hay nhẹ, phải nhìn xuống mới chắc.
- Vặn ga bị giật cục, lúc nhiều lúc ít mà không chủ ý.
- Muốn bật xi nhan hay bóp còi nhưng ngón tay chậm, bấm trượt nút.
Gặp một trong những dấu hiệu này thì đã đến lúc tìm chỗ dừng, đừng cố nốt đoạn đường. Đi xe mà không cảm nhận được lực bóp phanh thì mọi tình huống bất ngờ đều khó xử lý hơn.
Giữ ấm tay trước khi nổ máy và trên đường
Muốn giữ ấm tay khi đi xe, hãy làm từ trước lúc ra khỏi nhà. Tay đã nguội hẳn thì rất khó ấm lại giữa gió.
Chọn găng đúng kiểu. Găng quá bó cản máu về ngón tay, găng quá rộng thì trượt trên tay lái. Hãy chọn loại chắn gió, ôm vừa tay, ngón còn cử động được. Trời rất lạnh thì đeo thêm một lớp găng mỏng bên trong thường hiệu quả hơn một đôi cực dày. Nếu nhận xe tại Nguyễn Tú, bạn nên thử bóp phanh và vặn ga bằng chính đôi găng định đeo trước khi rời cửa hàng.
Làm ấm trước khi lên xe. Xoa hai lòng bàn tay vào nhau, nắm xòe vài lần hoặc ôm một cốc nước ấm. Đừng áp tay vào nguồn nóng quá gắt vì tay đang lạnh sẽ khó cảm nhận độ nóng.
Chắn gió ở cổ tay. Gió lùa qua cổ tay làm lạnh cả bàn tay. Cổ găng và ống tay áo nên chồng lên nhau, không để hở một khoảng da.
Đi chậm hơn một chút. Ở những đoạn thoáng như cầu Chương Dương hay cầu Long Biên lúc sáng sớm, gió sông thốc thẳng vào hai tay. Giảm ga một chút vừa dễ kiểm soát xe vừa bớt buốt.
Cầm lái thế nào để bớt tê
Giữ ấm chỉ là một nửa, nửa còn lại là cách bạn nắm tay lái. Hãy nắm vừa đủ để điều khiển, như đang cầm quả trứng chứ không phải bóp một cục đá. Cổ tay giữ thẳng với cẳng tay, khuỷu hơi chùng, không khóa cứng, để rung xóc từ mặt đường không dồn hết lên bàn tay.
Cứ vài phút, khi đường vắng và an toàn, bạn có thể duỗi nhẹ các ngón, đổi vị trí ngón cái, thả lỏng vai. Tư thế vai và lưng ảnh hưởng đến bàn tay hơn bạn nghĩ, bài đau lưng khi chạy xe đường dài có phần nói rõ cách ngồi để vai không gồng. Nếu độ rộng hay độ nghiêng tay lái không hợp với bạn, hãy nói với người cho thuê hoặc thợ xe ngay từ đầu, đừng gồng suốt cả quãng đường.
Chọn điểm nghỉ: dừng ở đâu, dừng lúc nào
Nhiều người chỉ dừng khi đã quá chịu không nổi. Cách tốt hơn là chia đường đi thành các chặng ngắn và chủ động dừng khi tay vừa hơi cứng. Chặng dài hay ngắn tùy thể trạng và độ lạnh, nhưng đừng đợi đến lúc tê hẳn.
Một điểm nghỉ tốt cần ba điều:
- Dừng được an toàn. Có chỗ để xe ngoài làn chạy, tầm nhìn thoáng. Đừng dừng ngay trên cầu hay chỗ khuất sau khúc cua.
- Tránh gió. Quán cà phê có mái che, bãi gửi xe sát tường nhà hoặc cây xăng đều ổn. Dừng trên đoạn đê ven sông Hồng lộng gió thì tay không kịp ấm lại.
- Có chỗ ngồi và đồ uống ấm. Chuyện uống nước và nhịp nghỉ đã có hướng dẫn riêng trong bài uống nước và nghỉ đúng nhịp khi chạy xe đường dài.
Với người đi làm trong nội thành, điểm nghỉ có thể chỉ là hiên một quán ăn sáng đầu ngõ. Với chuyến xa như lên Tam Đảo cuối năm, hãy dự tính trước điểm dừng ở chân dốc và giữa dốc.
Trong vài phút nghỉ, hãy tháo găng, xoa tay, ôm cốc nước ấm, nắm xòe các ngón và xoay nhẹ cổ tay hai chiều. Đừng ngâm tay vào nước quá nóng vì da đang lạnh dễ bị bỏng mà không nhận ra. Khi ngón tay đã linh hoạt, bóp phanh cảm nhận được lực rõ ràng thì hãy lên xe tiếp. Chưa đạt thì nghỉ thêm, đừng tự ép.
Khi nào nên dừng hẳn và hỏi ý kiến nhân viên y tế
Phần lớn tình trạng tay tê do lạnh sẽ đỡ khi bạn ấm lên và nghỉ ngơi. Tuy vậy, có những dấu hiệu không nên bỏ qua:
- Tay vẫn tê, yếu hoặc mất cảm giác kéo dài sau khi đã nghỉ và làm ấm.
- Tê kèm đau nhiều, sưng, đổi màu da, hoặc cứ lặp lại thường xuyên.
- Tê một bên người kèm chóng mặt, nói khó hoặc các biểu hiện bất thường khác.
Gặp những trường hợp này, hãy dừng xe ở nơi an toàn, đừng cố lái tiếp, nhờ người thân đón hoặc gọi xe về và đi khám sớm. Nếu tay đang bị thương từ trước, bài đi lại bằng xe máy khi chân hoặc tay bị thương tạm thời có thêm những điều cần cân nhắc trước khi lên xe.
Bài viết chỉ chia sẻ kinh nghiệm phổ thông cho người đi xe, không thay thế ý kiến nhân viên y tế. Thông tin có thể thay đổi theo thể trạng từng người và các khuyến cáo hiện hành, vì vậy hãy đối chiếu thêm tại cổng thông tin của Bộ Y tế khi cần.
Trước buổi sáng lạnh tới, bạn chỉ cần làm ba việc: tìm đôi găng ôm vừa tay, nhớ nới tay lái thay vì siết chặt, và chọn sẵn một điểm dừng tránh gió trên đường quen. Đọc thêm các bài chăm sóc cơ thể khi ngồi trên xe tại mục sức khỏe khi lái xe, hoặc xem toàn bộ hướng dẫn ở chuyên mục kỹ năng lái xe máy.