Đề xe số trên dốc là tình huống mà rất nhiều người mới đi xe máy gặp rủi ro nhất: vừa nhả phanh xe đã trôi ngược, giật côn khiến máy chết giữa dốc, hoặc tệ hơn là thả chân xuống làm xe đổ nghiêng. Các con dốc dài ở Hà Nội như dốc cầu, dốc đường lên cầu vượt hoặc những đoạn dốc nghiêng trong hẻm lớn đều đòi hỏi trình tự thao tác khác với mặt phẳng. Bài viết này đi từng bước để bạn giữ chắc xe, đề máy thành công và khởi hành không trôi một centimet nào.
Tại sao đề xe số trên dốc dễ bị trôi xe
Trên mặt phẳng, khi máy chết hoặc chưa vào số, xe đứng yên vì không có ngoại lực. Trên dốc, trọng lực kéo xe đi ngược lại với hướng mong muốn ngay khi phanh được nhả. Trong lúc đề máy, một tay giữ phanh, một chân đạp đề, phần còn lại của cơ thể phải gánh trọng lượng xe đang nghiêng theo mặt dốc, áp lực lên mỗi điểm tiếp xúc rất lớn.
Với xe số, việc để số khi dừng trên dốc còn bị cản bởi bàn chân phải đang bận giữ phanh sau. Nếu bạn vội vàng vào số mà chưa giữ được phanh trước, xe sẽ lăn trước khi máy kịp nổ. Hiểu trước ba điểm tiếp xúc an toàn giúp bạn không bao giờ rơi vào thế bị động.
Ba điểm tiếp xúc trước khi đề xe số trên dốc
Trước hết, đạp phanh trước thật chắc bằng tay phải, đồng thời nghiêng xe nhẹ về phía chân chống bên trái và để chân trái bám đất vững. Bàn chân phải đặt lên bàn đạp phanh sau làm điểm giữ thứ hai. Ba điểm này gồm phanh trước, phanh sau và chân trụ trái, tạo thành một hệ giữ xe ổn định kể cả khi máy chưa đề được.
Trong tư thế đó, tay trái vẫn rảnh để điều khiển côn hoặc vặn ga nếu cần trợ giúp đề. Khi máy nổ, đừng vội nhả phanh. Giữ nguyên tư thế cho tới khi bạn sẵn sàng vào số và ra ga. Nếu dốc quá dốc và xe quá nặng, hãy chéo góc xe so với đường dốc để giảm độ nghiêng dọc, chẳng hạn dựng xe nghiêng theo chiều ngang hẻm thay vì hướng thẳng lên dốc.
Đề máy trên dốc cũng mệt máy hơn trên mặt bằng, vì thế nếu máy yếu, lần đầu đạp chưa nổ thì chờ vài giây rồi đạp lại, tránh đạp liên hồi làm ắc quy hoặc bu-gi ngộp. Với những xe máy hay khó đề trong trời lạnh, bạn nên xem thêm về hiện tượng ắc quy yếu khiến máy khó nổ để loại trừ nguyên nhân từ pin trước khi đổ lỗi cho tay lái.
Trình tự khởi hành xe số trên dốc
Khi máy đã nổ và bạn đã sẵn sàng đi, vào số một, giữ côn cho tới điểm ma sát, đồng thời vẫn giữ phanh sau bằng bàn chân phải. Mở ga vừa đủ để máy có lực kéo, rồi chuyển trọng lượng từ phanh sau sang lực truyền động: nhả phanh sau từ từ trong khi nhả côn thêm một chút và giữ ga ổn định. Lúc bánh sau bắt đầu nhận lực, xe sẽ tiến lên thay vì trôi xuống.
Cách phân bổ lực này giống như người đi bộ đặt gót chân trước khi trèo dốc. Nếu nhả phanh quá nhanh mà côn chưa đạt điểm ma sát, xe lùi lại một đoạn. Nếu nhả côn quá nhanh, máy chết ngay giữa dốc. Khoảng thao tác lấp lửng này chỉ rộng chừng một centimet hành trình cần côn, vì thế hãy luyện trên dốc thoai thoải trước khi áp dụng cho dốc cầu.
Một chi tiết quan trọng là ga phải mở trước khi nhả phanh, không phải sau. Nhiều người nhả phanh rồi mới nhớ ra ga, và khoảng nửa giây đó đủ để xe trôi ngược nửa mét.
Kỹ thuật chống trôi xe khi đề máy dốc
Có hai tình huống cần chống trôi. Tình huống thứ nhất là xe chết máy giữa dốc. Lúc này, phanh trước giữ bằng tay, chân phải đạp phanh sau, xe nghiêng về chân chống trái. Nếu xe tiếp tục lùi dù đã giữ hai phanh, hãy dùng thêm chân chống: ấn chân chống chạm đất để tạo điểm chặn thứ ba, xe sẽ dựa vào chống thay vì đổ.
Tình huống thứ hai là dừng chờ đèn đỏ trên dốc kéo dài. Thay vì giữ phanh mỏi tay, hãy vào số và gài côn ở điểm ma sát nhẹ, giữ ga ở vòng tua thấp, để lực kéo bánh sau và ma sát côn cân bằng với lực dốc. Kỹ thuật này gọi là neo côn, rất phổ biến với tài xế chạy xe số đường trường, nhưng chỉ nên dùng trong lúc chờ ngắn vì lạm dụng sẽ mau mòn lá côn.
Nếu đèn đỏ kéo dài hoặc dốc quá dốc, an toàn nhất là về mo, giữ hai phanh, hai chân đặt vững. Với những người hay đi dốc ẩm ướt sáng sớm, việc cẩn thận hơn với khởi động máy khó nổ trong trời lạnh sẽ giúp giảm hẳn số lần phải đề lại giữa dốc.
Dừng chờ trên dốc dài mà không cần phanh tay
Xe số không có phanh tay như ô tô, nhưng bạn vẫn có thể nghỉ tay an toàn trên dốc khi cần chờ lâu. Cách làm là dựng hẳn xe: tắt máy, để số một, nghiêng xe lên chân chống trái và xoay góc xe vuông với hướng dốc. Khi xe nằm ngang sườn dốc, lực dốc tác động vào chân chống thay vì làm bánh xe lăn.
Với dốc nghiêng nhẹ trong hẻm, chỉ cần để số một và buông phanh, bánh sau sẽ bị đồng hệ truyền động giữ lại. Tuy nhiên cách này chỉ an toàn với dốc thoải, tuyệt đối không thử với dốc cầu hay dốc cao.
Lỗi khiến xe trôi nhanh nhất
Lỗi số một là nhả côn sớm khi máy chưa đủ vòng tua, khiến máy chết và xe trôi tự do. Lỗi số hai là nhìn xuống bàn đạp ga khi thao tác, mất thăng bằng thân trên và kéo lệch tay lái. Lỗi số ba là dựng xe hướng thẳng theo dốc rồi mới đề, khiến xe nghiêng dọc và rất khó giữ.
Lỗi tốn kém nhất là ra ga quá lớn trong lúc hoảng loạn, xe vọt mạnh khiến chân chống chưa kịp thu về và bạn ngã theo xe. Mỗi khi thao tác sai, hãy dừng hẳn, dựng xe lại từ đầu theo ba điểm tiếp xúc, rồi làm lại từ bước quan sát. Đề lại từ đầu luôn nhanh hơn và an toàn hơn cố cứu một thao tác nửa vời.
Làm quen dốc với xe máy thuê
Xe số thuê có độ nặng cần côn và độ cao yên khác xe nhà, hai yếu tố quyết định trực tiếp tới điểm ma sát trên dốc. Trước khi ra đường, hãy tìm một dốc thoải vắng xe, thử khởi hành dốc vài lần để cảm nhận điểm côn của chính chiếc xe đó. Nếu thuê xe trong mùa mưa, kiểm tra độ mòn lốp sau vì lốp trơn cộng thêm dốc ướt là tổ hợp gây trượt bánh sau khi ra ga.
Những ai từng gặp tình huống máy chết giữa dốc với xe lạ có thể chuẩn bị trước bằng cách đọc về xử lý khi xe máy thuê không nổ máy, vì đề dốc thành công phụ thuộc nhiều vào tình trạng máy. Ghi rõ hiện trạng máy, đèn và phanh khi nhận xe cũng giúp bạn phản ánh kịp thời nếu xe có vấn đề giữa chuyến đi.
Tổng kết
Đề xe và khởi hành trên dốc là kỹ thuật phối hợp giữa ba điểm tiếp xúc, điểm ma sát côn và sự bình tĩnh. Giữ phanh trước khi đề, neo phanh sau khi khởi hành, ra ga trước khi nhả phanh, và luôn dựng xe nghiêng ngang sườn dốc khi nghỉ dài. Luyện trên dốc thoải vài buổi là bạn tự tin đi qua mọi con dốc Hà Nội. Đọc thêm các bài thao tác nền tảng khác trong kỹ năng lái cơ bản và theo dõi chủ đề lái an toàn tại mục kỹ năng.