Cơn mưa lớn vừa tạnh, mặt đường còn ướt sũng và nhiều người lao ra đi tiếp với cùng tốc độ như lúc trời khô — đó là lúc rủi ro cao nhất của chuyến đi. Chạy xe sau mưa lớn không khó vì mưa, mà vì những thứ mưa để lại: vệt dầu loang trên mặt đường, sỏi trôi vào khúc cua, nắp cống nhô lên, và các đoạn trũng còn đọng nước. Bài này điểm tên từng loại đoạn cần tránh và cách đọc mặt đường còn ướt.
Chạy xe sau mưa lớn: vệt dầu loang là kẻ trơn nhất
Đường ướt sau mưa đầu tiên trơn gấp nhiều lần đường ướt sau những cơn mưa sau đó. Lý do nằm ở lớp dầu và bụi khô tích tụ giữa hai cơn mưa: cơn mưa đầu nâng lớp dầu lên mặt nước, và vệt dầu ấy loang thành mảng trơn bóng, thấy rõ ở đoạn xe dừng nhiều — trước đèn đỏ, chỗ đỗ xe ven đường, lòng đường xe máy gom về. Nhìn nghiêng dưới nắng, vệt dầu có cầu vồng mỏng; gặp mảng đó, giữ hướng thẳng, buông ga lướt qua, không phanh và không nghiêng xe.
Gờ mép đường và vạch sơn cũng trơn hẳn khi ướt: vạch trắng giữa đường khi ngấm nước thành như băng, và lốp đi lệch lên vạch khi cua là tình huống trượt phổ biến. Nguyên tắc: vào cua sớm, chọn lố rạch vạch sơn, và giữ bánh xe trên mặt nhựa trơ thay vì bất kỳ bề mặt sơn nào. Với đường lái quen, bạn còn nhớ chỗ nào thường có vệt dầu — thường là đoạn trước đèn đỏ đèn — và chuẩn bị chậm từ trước.
Ở Hà Nội, vài loại điểm đáng tránh riêng sau mưa to: lòng các hẻm quanh phố cổ còn trũng cũ, vạch dầu quanh các bãi đỗ xe trước chợ, và các đoạn ven đường Trường Chinh, Giải Phóng nơi xe tải đông để lại lớp cát bụi dày — mưa to gội lớp đó xuống thành vũng bùn mỏng trơn không kém dầu. Ai hay đi các tuyến đó nên hình dung sẵn chỗ nào là vệt dầu quen, chỗ nào là vệt cát quen, và đi chậm qua cả hai trong hôm đầu sau mưa.
Gờ đường, nắp cống và sỏi trôi
Mưa lớn làm lộ những chỗ đường hỏng mà lúc khô bị bụi che: gờ nhựa giữa hai miếng vá, ổ gà nông, và nắp cống bị dồn thấp hơn mặt đường. Đi qua các chỗ đó lúc ướt, bánh xe bám kém, nên tránh xa hơn khi khô — không cán sát mép miếng vá, và tránh cán nắp cống nếu có thể. Sỏi và cát nhỏ trôi từ mép đường vào khúc cua là một vấn nạn ít ai nhắc: hạt sỏi dưới lốp ướt như bi, và cua trên vệt sỏi là cách ngã rất nhanh. Nhìn trước khúc cua, thấy vệt cát mỏng trên mặt đường thì giảm tốc và đi theo lố sạch, phanh nhẹ nhịp thay vì dập một hơi.
Các đoạn nên tránh hẳn trong khoảng một hai giờ sau mưa lớn: lòng đường trũng — kể cả trũng nông, vì nước đọng pha dầu luôn trơn hơn nước mưa sạch; mép đường phía dưới dốc nơi cát bụi dồn về; và hầm chui, cầu vượt có chiều dài dốc, nơi nước chảy rãnh giữa đường và bụi dồn thành vệt trơn dọc theo lốp xe chạy.
Phanh và khoảng cách trên đường ướt
Phanh trên đường ướt ăn kém và ăn không đều: đĩa phanh ướt mấy lần bóp đầu mới phải lực, và đa số xe máy phổ thông không có phanh chống bó cứng, nên bóp phanh gấp trước xe dễ khóa bánh. Tập thói quen bóp nhịp thử phanh khi vừa ra đường sau mưa — một lần nhẹ ở đoạn vắng cho biết hôm nay bánh bám thế nào. Khoảng cách với xe phía trước để dài hơn thường lệ, và vào cua chậm hơn mức bạn thấy cần, vì trượt thường xảy ra ở lúc bạn chắc nhất. Còn một mẹo của người đi lâu năm: bóp phanh sau nhiều hơn phanh trước khi đường ướt, vì bánh trước khóa là mất lái ngay, còn bánh sau khóa còn giữ được hướng.
Đêm sau mưa còn khó hơn: đèn xe phản chiếu trên mặt ướt làm vũng nước trông như mặt đường phẳng, và ngược lại vệt dầu loang gần như tàng hình dưới đèn vàng. Nếu phải đi sau mưa buổi tối, giảm thêm tốc độ nữa và nép theo vệt lốp của xe trước — vệt đó đã được “quét” sạch bớt lớp trơn nhất.
Còn về người lái: đường trơn sau mưa đòi hỏi kiểu tay lái khác ngày khô — nhẹ tay hơn ở mọi thao tác. Vào số nhịp nhỏ, không rút côn mạnh; tăng ga bằng từng nhịp ngắn; và tránh mọi pha ghì người đột ngột. Xe máy chỉ có hai điểm tiếp đất với đường bằng hai miếng lốp bằng bàn chân — trên đường trơn, mọi lực dồn xuống hai miếng đó đều phải được dùng bằng hổng. Ai từng trượt nhẹ một lần đều hiểu: những gì cứu được tình huống không phải phanh nhanh hơn, mà là ga nhẹ hơn và nhìn xa hơn.
Cuối cùng, nếu mưa vừa tạnh mà bạn không bắt buộc đi ngay, dành năm mười phút để đường ráo bớt và dòng xe thưa bớt — đó là cách tránh được tất cả những đoạn trên cùng một lúc. Người thuê xe cũng nên nhắn chủ xe một tin nếu buộc phải đi liền sau mưa to: vừa để báo tuyến của mình, vừa để nhận thêm lời khuyên cho loại xe đang mượn, vì mỗi xe có độ bám và điểm yếu riêng trên đường ướt. Các chủ đề thời tiết và đường sá khác — mưa lớn khi đang đi, sương mù sớm, nắng gay — được gom trong trang thời tiết và đường sá, chủ đề kỹ năng khác nằm trong mục kỹ năng, còn kinh nghiệm đi phố nói chung xem thêm ở kinh nghiệm.