Đường đá dăm và đường vùng núi là loại mặt đường lỏng lẻo nhất mà người chạy xe máy hay gặp: lớp đá dăm rời rạc lăn dưới bánh xe, chỗ cứng chỗ trũng, thêm ổ gà và vệt xóc do mưa bào mòn. Một cú ga mạnh hay một cú phanh gấp trên mặt đá dăm đều dễ khiến bánh sau trượt dài. Bài viết này giúp bạn Biết chạy đường đá dăm bằng các nguyên tắc giữ đà, đứng yên trên bàn đạp và chọn đúng vệt đi, để các cung đường vùng cao quanh Hà Nội hay đường lên miền núi phía bắc trở thành trải nghiệm thay vì nỗi lo.
Đường đá dăm và đường vùng núi: đặc điểm mặt đường cần hiểu trước
Đá dăm là lớp đá nhỏ được đầm trên nền đất, nhưng sau mưa và sau những chuyến xe tải nặng đi qua, lớp đá trên mặt bị xới lỏng, cuộn thành từng vệt trơn dưới bánh xe. Điểm dễ gây nhầm là mặt đường nhìn phẳng mà không phẳng: lớp đá lỏng hành xử gần như sỏi, bánh xe lún nhẹ rồi bị đẩy theo quán tính mỗi khi tay lái tác động mạnh. Hiểu đặc điểm này, người lái sẽ hiểu vì sao trên đường đá dăm mọi thao tác đều phải chậm và êm hơn trên mặt nhựa.
Ở các tỉnh miền núi, đường đá dăm thường đi kèm dốc cao, cua gắt và chiều rộng hẹp, một bên là vách đá một bên là triền sâu. Thêm vào đó, sau mưa lớp đá ẩm khó bám hơn hẳn ngày khô. Tất cả biến độ nhẹ của xe máy vốn là ưu điểm trong phố thành điểm yếu: bánh xe dễ trượt ngang ở cua và dễ xóc tung ở ổ gà, nên tốc độ là yếu tố quyết định an toàn trên mọi cung đường sỏi đá.
Biết chạy đường đá dăm: ga nuông, giữ đà và đứng yên trên bàn đạp
Trên mặt đá dăm, điều ngược với bản năng lại là đúng: đứng trên hai bàn đạp, gối hơi chùng, trọng tâm dồn về giữa xe, thay vì ngồi nặng xuống yên. Tư thế đứng giúp đôi chân hấp thụ các cú xóc từ lớp đá lỏng, giữ bánh xe bám theo mặt đường thay vì nảy tung. Ga giữ đều ở mức nuông, không rú mạnh vì bánh sau sẽ quay tán đá sỏi và trượt.
Về số phù hợp trước khi vào dốc hoặc đoạn xấu, không để máy quá tải ở số cao rồi mới về số giữa đoạn. Phanh dùng theo kiểu nhấp nhả nhẹ nhàng, ưu tiên phanh sau, phanh trước chỉ chạm nhẹ. Nếu phải vào cua trên đá dăm, hạ tốc trước cua, để xe tự cuốn qua bằng quán tính, tuyệt đối không bóp phanh hay đánh lái giữa cua vì lớp đá lỏng sẽ đẩy bánh xe ra ngoài theo quán tính chứ không theo tay lái.
Chọn vệt đi và tốc độ phù hợp trên đường sỏi đá
Mắt nhìn xa để chọn vệt: ưu tiên vệt bánh xe đã đầm chặt của các xe trước, tránh vệt đá lỏng mới xới, tránh mép đường ven triền vì đá dễ sụp. Tốc độ an toàn là tốc độ cho phép dừng lại trong quãng đường nhìn thấy, và trên đường núi quanh co, quãng nhìn thấy thường rất ngắn, nên chấp nhận đi chậm. Các đoạn bụi mù do xe ngược chiều cuộn lên cũng cần giảm tốc và tạt nhẹ sang phải theo vệt an toàn.
Khoảng cách với xe phía trước cũng phải dài hơn trên mặt nhựa, vì bụi đá và tầm nhìn hạn chế khiến phanh gấp gần như luôn xấu. Khi có xe tải hoặc xe khách ngược chiều, tìm chỗ rộng dừng nhường trước khi họ tới, vừa tránh bụi vừa tránh bị ép sát mép đường. Luôn lưu ý các đoạn đường đang vá hoặc cắm cọc phân tuyến, dấu hiệu thường báo trước đoạn xấu sắp tới, để kịp giảm tốc từ xa.
Vượt ổ gà và đoạn trũng trên đường đá dăm
Ổ gà trên đá dăm thường nằm dưới lớp đá lỏng hoặc ngay sau khúc cua, khó thấy từ xa. Khi phát hiện muộn, không phanh gấp mà nhả ga, giữ thẳng hướng, đứng dậy trên bàn đạp và để xe qua ổ ở tốc độ đang có: phanh giữa ổ là cách nhanh nhất để mất lái. Sau ổ, ổn định lại tốc độ rồi mới tăng ga.
Với đoạn trũng ngập nước trên đường núi, áp dụng cùng nguyên tắc với vũng nước: quan sát độ sâu từ mép, nếu không rõ thì dừng nhìn trước. Nước trên đá dăm thường sâu hơn vẻ ngoài vì đá lỏng lún, bánh xe dễ chôn. Qua đoạn này giữ đều ga và tuyệt đối không dừng giữa trũng, vì khởi động lại trên lớp đá lỏng ngập nước rất dễ khiến bánh sau quay trống.
Chuẩn bị trước khi lên đường vùng núi
Kiểm tra xe kỹ hơn chuyến đi phố: lốp còn rãnh và căng đúng mức, phanh trước sau ăn đều, xích căng vừa, đèn và còi hoạt động. Đồ bảo hộ che kín tay chân, vì trượt trên đá dăm trầy xước mạnh hơn trên nhựa. Lịch trình dậy sớm để không phải chạy dốc trong tối, và luôn dự tính giờ về trước khi trời tối.
Với hành trình đường dài, kinh nghiệm về an toàn khi chạy xe đường trường vẫn là nền tảng, còn đá dăm thêm vào một lớp yêu cầu riêng về tay lái êm và tốc độ chậm. Ai mới tập nên chọn các đoạn ngắn, thưa xe để làm quen trước khi thử các cung dốc cao.
Mặt đá dăm rồi sẽ quen dần theo số chuyến đi, còn nguyên tắc ga nuông, đứng yên trên bàn đạp và chọn vệt đi thì giữ nguyên giá trị trên mọi cung đường. Khi cần thuê một chiếc xe máy ổn định cho hành trình lên vùng núi, bạn đọc có thể liên hệ Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú của Nguyễn Tú tại 112 Nguyễn Văn Cừ, phường Bồ Đề, quận Long Biên, Hà Nội, mở cửa từ 09:00 đến 21:00, điện thoại 0942 467 674. Tham khảo thêm Kỹ năng & tình huống và Thời tiết & đường sá.