Chạy xe trong phố và chạy xe đường trường là hai kỹ năng khác nhau. Trong phố, bạn đi chậm và xử lý mật độ xe; trên đường trường, bạn đi nhanh hơn, quãng đường dài hơn, và sai lầm có thời gian để trượt xa hơn về hậu quả. Nhiều người lái phố giỏi vẫn bỡ ngỡ lần đầu ra quốc lộ. Bài viết này tổng hợp các nguyên tắc an toàn khi chạy xe đường trường, để chặng đường rời khỏi Hà Nội là phần đáng nhớ của chuyến đi chứ không phải phần đáng lo.
Đường trường khác phố ở những điểm nào
Tốc độ cao hơn nghĩa là mọi thứ đến nhanh hơn: khoảng cách nhìn cần dài hơn, khoảng cách phanh dài hơn, và thời gian phản ứng quý hơn. Xe cỡ lớn nhiều hơn: xe tải, xe container, xe khách chạy tốc độ cao và có điểm mù rộng. Đường trường còn có các tình huống phố ít gặp: xe ôm chở hàng cồng kềm chạy chậm, máy cày và xe bò rẽ ngang không báo hiệu, người đi bộ băng qua đoạn đường nhanh, và vật nuôi lạc đàn.
Giao tiếp trên đường cũng khác: trên quốc lộ, người ta nháy đèn và bấm còi để thông báo ý định vượt, và việc đi đúng làn quan trọng hơn hẳn trong phố. Hiểu môi trường mới là bước đầu tiên của an toàn, và nên làm quen dần với đường trường bằng các tuyến ngắn trước khi chạy chặng dài.
Tốc độ an toàn trên đường trường
Tốc độ an toàn không phải là tốc độ tối đa cho phép, mà là tốc độ mà tại đó bạn luôn dừng được trong khoảng đường nhìn thấy phía trước. Với người mới chạy dài, khoảng năm mươi đến bảy mươi cây số một giờ là vùng an toàn, tùy tầm nhìn, mặt đường và mật độ xe. Tuân thủ biển báo tốc độ tại mọi đoạn, đặc biệt các đoạn qua thị trấn, trường học và ngã tư có đèn đỏ bất ngờ giữa quốc lộ.
Đi nhanh hơn dòng xe chung một chút thường an toàn hơn đi chậm hơn dòng xe chung nhiều, vì chênh lệch tốc độ mới là nguồn xung đột. Nếu thấy mình liên tục bị vượt, hãy cân nhắc tăng nhẹ tốc độ lên ngang tầm dòng xe hoặc chuyển hẳn sang làn chậm thay vì giữ mãi tốc độ của mình.
Giữ khoảng cách với xe cỡ lớn
Nguyên tắc với xe tải và xe container: không đi trong ba vùng điểm mù của nó, tức ngay sát đuôi và sát hông hai bên. Nếu phải vượt, vượt nhanh và dứt khoát từ phía bên trái, nơi tài xế dễ nhìn thấy bạn, và chắc chắn rằng sau khi vượt có đủ khoảng cách quay về làn của mình. Không bao giờ vượt xe lớn ở đoạn vòng cua khuất tầm nhìn, đoạn đỉnh dốc không thấy xe ngược chiều, hoặc nơi đường hẹp.
Khi xe container hoặc xe khách vượt mình, giữ vững làn, giảm nhẹ tốc độ và cầm chắc tay lái: luồng gió từ xe lớn có thể đẩy lệch xe máy, đặc biệt xe nhẹ và người mang balo to. Nhường đủ chiều đường cho xe lớn hoàn tất cú vượt là cách ứng xử an toàn, và cũng là cách mọi người trên đường trường vẫn làm cho nhau.
Kỹ thuật vượt xe an toàn
Quy trình vượt trên đường trường: nhìn gương, ngoái vai qua bên trái, nháy đèn pha hoặc bấm còi nhẹ để báo hiệu, rồi vượt dứt khoát. Tuyệt đối không vượt khi tầm nhìn phía trước bị che bởi đỉnh dốc hoặc khúc cua, khi có xe ngược chiều trong khoảng nhìn, hoặc tại đoạn có biển cấm vượt. Không vượt hai xe cùng lúc, và không vượt ở đoạn qua ngã tư, bến xe, hoặc đầu làn rẽ.
Với xe máy chở hàng cồng kềm chạy chậm phía trước, chú ý phần hàng thò ra ngoài hai bên và khả năng hàng rơi xuống đường: giữ khoảng cách ngang lớn hơn thường lệ khi vượt. Với xe ba gác và máy cày, chờ đoạn đường thẳng và thoáng mới vượt, vì các phương tiện này hay rẽ bất ngờ vào lối nhỏ mà không báo trước.
Đường trơn, ổ gà và các loại mặt đường
Đường trường quanh Hà Nội có đủ loại mặt đường: nhựa tốt, nhựa cũ nứt, bê tông mòn thành rãnh bánh xe, đoạn sỏi đá và đất đá tại các tuyến vào thôn. Nguyên tắc chung: giảm tốc trước khi vào đoạn xấu, không phanh gấp giữa đoạn gồ ghề, và đứng nhẹ trên bàn giẫm để hai chân làm giảm chấn, người không bị nảy khỏi yên. Nhìn xa để chọn vệt đi tốt nhất thay vì phản ứng ở phút cuối.
Sau mưa, các đoạn đất đá trở nên lầy và trơn nhất, mép đường bê tông có thể bị bọng nước. Đường đèo ẩm có chỗ rêu mốc mọng trơn như băng, đặc biệt các khúc cua trong bóng rừng. Trải qua các đoạn này với tốc độ thấp và động tác nhẹ nhàng, rồi tăng tốc lại khi mặt đường trở lại khô và phẳng. Cẩn trọng thêm các đoạn trạm thu phí, cầu vượt và nút giao mới làm xong còn vạch sơn và lưới thép chống trơn mới trải.
Mệt mỏi: kẻ thù lớn nhất của chặng dài
Đi đường trường mỏi lưng, mỏi cổ tay và nhất là mỏi mắt. Người mệt phản xạ chậm đi rõ rệt sau hai giờ liên tục trên yên, dù bản thân không nhận ra. Vì vậy, nghỉ định kỳ mỗi một giờ đến một giờ rưỡi, xuống xe vận động, uống nước, và nếu buồn ngủ, dừng hẳn mười lăm phút. Các dấu hiệu cần dừng ngay: mắt nhòe, ngáp liên tục, quên đoạn đường vừa đi qua, hoặc thấy mình nhìn chằm chằm vào điểm ngay trước bánh xe.
Ăn nhẹ trước và trong chuyến, không ăn no ngay trước khi chạy, và tránh khung nóng nhất trưa hè cho các đoạn đèo. Nếu chuyến đi kéo dài, chia lịch thành các chặng có điểm nghỉ rõ ràng thay vì chạy một mạch tới đích.
Đi trong mưa, sương và chạng vạng tối
Trên đường trường, mưa không chỉ làm trơn đường mà còn làm loang tầm nhìn và che âm thanh. Bật đèn xe ngay khi trời đổ mưa hoặc âm u, giảm tốc một phần ba, và tuyệt đối không chạy nước lớn dọc theo mép đường nơi nước đọng. Sương mù rạng sáng trên đường đê và vùng trũng: mở đèn, đi chậm, không vượt khi không thấy rõ phía trước. Chạng vạng tối là khung giờ rủi ro cao nhất: người đi bộ về làng, xe không đèn, và mắt bạn đang chuyển từ nhìn xa sang nhìn gần rất chậm. Nếu có thể, sắp xếp để phần lớn chặng đã xong trước khi trời nhá nhem.
Đêm thực sự thì chỉ đi khi buộc phải: đèn pha chiếu thẳng và đủ sáng, giảm tốc xuống mức nhìn được trong tầm đèn, và cẩn trọng các xe ngược chiều không giảm đèn. Mục tiêu luôn là về đến nơi trước khi trời tối hẳn.
Xe gặp sự cố giữa đường
Xe chết máy hoặc thủng lốp trên đường trường: bật đèn khẩn nếu có, đẩy xe sát lề ra khỏi làn xe, và dựng xe đứng trước một vật dễ nhìn thấy như cột mốc cây số. Sửa chữa nhỏ như thay bugi hay vá lốp nhờ quán ven đường thì làm, nhưng sự cố lớn thì gọi cửa hàng thuê xe để được hướng dẫn, không tháo máy xe thuê tự sửa. Số điện thoại cửa hàng và biên bản thuê xe là hai thứ cứu bạn trong tình huống này, vì vậy luôn mang theo người.
Nếu phải bỏ xe lại để đi tìm giúp đỡ, chụp ảnh vị trí xe và các đặc điểm nhận biết đoạn đường, và khóa xe cẩn thận hết các khóa trước khi rời xe.
Tóm lại
An toàn trên đường trường đến từ bốn nguyên tắc: đi với tốc độ luôn dừng được trong tầm nhìn, giữ khoảng cách và tránh vùng mù của xe cỡ lớn, vượt dứt khoát và chỉ vượt khi thấy rõ, và nghỉ trước khi mệt. Thêm vào đó là sự nhún nhường với mặt đường xấu và thời tiết, cùng sự chuẩn bị cho trường hợp xe hỏng giữa chặng. Làm chủ được những nguyên tắc này, quãng đường dài sẽ là phần thú vị nhất của chuyến đi. Các gợi ý chọn tuyến và lịch trình quanh Hà Nội nằm trong chuyên mục du lịch, còn các kỹ năng lái trong phố được tổng hợp trong chuyên mục kinh nghiệm.