Ngày mùng 1 và ngày rằm âm lịch, Hà Nội đổi nhịp một cách tinh tế: từ chiều hôm trước, các góc chợ bày thêm hàng nhang đèn, hoa tươi, quả lễ, và sáng sớm ngày chính là lúc hàng chục ngàn chiếc xe máy chở từng mâm lễ, túi nhang hộp, xấp vàng mã đi khắp các ngõ tới các nhà thờ họ, đình, đền, chùa gần. Nếu nhà bạn có thói quen cúng ngày vía, đi xe máy trong hai ngày này có những điểm riêng cần biết: chợ đổi giờ, hàng đổi cách chở, và đường quanh các điểm lễ đổi mật độ. Bài này viết gọn những điều đó.
Chợ phiên đồ cúng hoạt động thế nào
Hàng đồ cúng không bày cả tháng: nó dày lên từ chiều hôm trước ngày vía và tạnh dần ngay sau buổi sáng ngày chính. Người muốn chọn được nhang hộp đẹp, hoa tươi, quả ngũ quả cân đối nên đi chợ chiều hôm trước, khi hàng còn đầy và giá còn là giá thường. Sáng mùng một hoặc rằm, chợ đồ cúng đông nhất vào khung sớm năm sáu giờ với các bà các mẹ đi lễ trước giờ làm, và khung này hàng đã bị chọn lọc, chỗ đông thì giá nhích nhẹ theo cung cầu của ngày. Ai chỉ kịp đi sáng thì cứ đi sớm, mang theo tiền lẻ, và chấp nhận mua nhanh như cách mọi người vẫn làm.
Danh sách mua sắm nên chia theo điểm đến của lễ: cúng gia tiên ở nhà thì mâm cơm thịnh soạn tự nấu là chính, đồ mua thêm chủ yếu nhang, đèn, vàng mã, hoa tươi, quả. Lễ ở đình, đền thì tùy lệ mỗi nơi, và cách chắc chắn nhất là hỏi trước người quen đã đi nơi đó hoặc hỏi thẳng người bán hàng đồ cúng quen thuộc, họ thường biết lệ của các đền quanh khu vực. Mua theo lệ của từng nơi tránh được cảnh mang sai đồ, thứ vừa tốn vừa thiếu tín ngưỡng trọng.
Chở mâm lễ và nhang hộp trên xe máy
Đồ cúng có đặc thù riêng của nó khi lên xe. Nhang hộp dài, cồng kềnh, dễ gãy: chở bằng cách dựng nằm dọc trong túi giấy cứng hoặc kẹp giữa lưng người ngồi sau và lưng túi to, tuyệt đối không chèn giữa hai vật nặng. Bó nhang tùng, hoa tươi cúc vạn thọ, lay ơn: cuốn giấy ướt quanh gốc hoa giữ nước, bọc nilon ngoài, chở đầu bó hướng lên hoặc nghiêng nhẹ theo người sau ôm. Vàng mã xấp to gọn dễ chở nhưng dễ bị gió cuốn từng tờ khi buộc ngoài giá xe, luôn cho vào túi nilon buộc kín. Mâm cúng sang trọng đã bày sẵn: đây là loại hàng nên cân nhắc kỹ, mâm bày hoa quả nhiều tầng chở trên xe máy là cân bằng nghệ thuật, nếu bắt buộc thì người sau ôm khít hai tay, đi chậm, tránh mọi đoạn xóc, và tốt nhất là đặt mâm trong thùng xốp thấp buộc chắc vào giá sau.
Một chi tiết nhỏ về đèn nến: nếu mua nến đèn cầy, chở đứng trong hộp riêng, vì nến bị nghiêng nắng chảy mất hình thức, và đèn dầu hoặc dầu ăn chai nhỏ để đứng trong túi riêng buộc miệng chống đổ. Trứng, muối gạo các loại đựng trong túi kín, vì rơi một gói giữa ngõ là mất đồ và vãi đường.
Đường quanh đền chùa ngày vía
Buổi sáng ngày mùng một và rằm, các trục đường dẫn tới đình, đền, chùa nổi tiếng đông gấp nhiều lần ngày thường, và đặc điểm nguy hiểm của nó khác hẳn giờ tan tầm: xe máy chạy chậm khít nhau, người bộ hành băng ngang liên tục tay xách tay nách mâm lễ, xe hàng rong dừng bán tràn xuống lòng đường. Nguyên tắc đi trong khu vực này: chấp nhận tốc độ bằng người đi bộ, không bấm còi giục, vì tiếng còi trong khu lễ vừa vô ích vừa phản cảm, và quan sát trước cua vì tầm nhìn bị hàng rong che. Chỗ để xe quanh đền chùa ngày vía thường do các cụ giữ, xếp dài theo lề, hãy gửi đúng nơi trông coi và giữ vé, dù chỉ vào nhanh một lễ.
Về phần lễ phép nơi tôn nghiêm: gửi mũ bảo hiểm cầm theo vào trong thay vì để trên xe, giữ điện thoại im lặng, và nếu chở trẻ nhỏ thì dặn trước con về sự yên tĩnh. Sau lễ, đoạn đường ra khỏi khu đền chùa dễ sai nhất: mọi người vừa làm xong việc chính, tâm trạng nhẹ, và buồn nôn nhất là tư thế tay còn ôm mâm lễ đã dùng, chấp nhận đi chậm thêm vài trăm mét tới chỗ thoáng mới treo túi lên giá xe đúng cách.
Mùng 1 đầu tháng và rằm giữa tháng khác nhau thế nào
Hai kỳ vía trong tháng không đông như nhau. Ngày rằm, ngày vía lớn của tháng, hàng chợ đồ cúng dày hơn, các đền chùa đông hơn, và nếu nhà bạn đi lễ vào khung cao điểm sáng sớm thì nên dậy sớm thêm nửa tiếng so với thường lệ. Mùng 1 thường nhàng hơn, phù hợp cho người mới bắt đầu tập thói quen cúng ngày vía, muốn thử quy trình mua sắm, chở đồ, đi lễ một cách từ tốn. Cả hai ngày đều có một điểm chung đáng chú ý với người đi xe: buổi chiều hôm trước đã bắt đầu đông ở các khu chợ có hàng cúng, và nếu đi làm về qua những khu đó, chấp nhận đi chậm và không bấm còi, vì dòng người mua đồ lễ chiếm một phần lòng đường. Người đi làm nên tận dụng điều này: mua được đồ cúng ngay chiều hôm trước trên đường về nhà, tiết kiệm hẳn một chuyến sáng hôm sau.
Một kiểu ngày vía đặc biệt nữa là các kỳ trùng với lễ lớn theo âm lịch, khi lượng người đi lễ tăng vọt so với rằm thường. Những ngày như vậy, người có thói quen đi đền chùa quen thuộc cũng nên đi sớm hơn giờ quen, vì cả giờ quen đó cũng đã đông gấp bội, và chỗ gửi xe quanh khu lễ có thể đầy từ rất sớm, đẩy mình phải gửi xa hơn và đi bộ thêm một đoạn với mâm lễ trên tay.
Những cách làm của người đi lễ lâu năm
Người chuyên đi lễ mỗi kỳ via có vài thói quen đáng học. Mua sắm trọn từ chiều hôm trước, sáng ngày chỉ việc xếp xe lên đi, tránh cảnh chợ sớm vội vàng. Chuẩn bị sẵn một chiếc túi vải lớn có quai đeo chéo cho toàn bộ đồ lễ nhỏ, một túi duy nhất đeo qua vai giữ hai tay tự do lái xe, thay vì năm ba túi nilon lủng lẳng. Chọn giờ lễ sớm tinh mơ, vừa kịp không khí thiêng của sáng sớm, vừa đi đường vắng, vừa về trước khi trưa nắng và đường đông. Và với các đền chùa xa nhà, tính trước điểm dừng chân: một quãng mười lăm cây số với mâm lễ trên xe không nên đi không nghỉ.
Với nhà thờ họ xa, đi vào ngày vía đông, người quen chở nhau theo nhóm hai ba xe cùng đi, vừa có người trông đồ khi từng người vào lễ, vừa có phương án nếu một xe hỏng giữa chặng. Đây cũng là dịp nhiều gia đình trẻ thuê xe máy thêm cho con cháu cùng đi lễ họ, và với nhu cầu này nên đặt xe trước một hai ngày vì kỳ vía cầu kỳ hơn ngày thường về số lượng.
Sau buổi lễ: vài việc nhỏ
Về nhà, xử lý đồ đúng cách cũng là một phần của việc lễ: nhang chưa dùng cất vào hộp kín nơi khô ráo thay vì để trên xe lần sau mang theo bị ẩm; hoa tươi cắm ngay vào bình; vàng mã chưa đốt cất nơi khô tránh chuột; mâm khay rửa sạch cất. Kiểm tra lại xe sau chuyến đi ngày vía: tro nhang và vàng mã rơi có thể bám vào yên và khung, nước hoa tươi làm trơn bậc chân, lau sạch ngay trong hôm.
Tóm lại kỳ via trên xe máy
Đi xe máy ngày mùng 1 và rằm gọn lại thế này: mua đồ cúng từ chiều hôm trước, gom toàn bộ vào một túi vải đeo chéo, nhang hộp và hoa chở nằm dọc người sau ôm, vàng mã túi kín buộc chặt, sáng đi sớm đường vắng, trong khu đền chùa đi bằng tốc độ người đi bộ không bấm còi, gửi xe đúng chỗ trông coi, và xử lý đồ lễ ngay khi về. Nếu nhà bạn cần thuê thêm xe máy cho ngày vía, cho các chuyến về nhà thờ họ hoặc đi đền chùa quanh Hà Nội, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được hỗ trợ cụ thể.