Mỗi buổi chiều tan tầm, mặt trời hạ thấp đúng độ chiếu thẳng vào mắt người lái xe hướng tây, và quãng về bỗng chói lóa đến mức không phân biệt được đèn đỏ của xe trước là đèn xe hay nắng phản chiếu. Bài viết này trả lời câu hỏi: nắng chiều ảnh hưởng thế nào đến việc lái và làm gì để bảo vệ đôi mắt và sự an toàn của mình.
Trả lời ngắn gọn: nắng chiều chiếu thẳng làm mắt chói, giảm khả năng phân biệt chi tiết như đèn phanh và biển báo, và gây mỏi mắt nhanh. Ba việc đối phó: đeo kính râm hợp lý hoặc dùng tấm che mặt của mũ bảo hiểm, tăng khoảng cách theo sau vì nhìn đèn phanh chậm hơn, và chọn tuyến tránh hướng nắng nếu có thể. Đôi mắt khỏe cũng cần được bảo vệ lâu dài bằng thói quen, không chỉ bằng kính.
Vì sao nắng chiều hại hơn nắng trưa
Nắng trưa chiếu từ trên cao, người lái có nóc xe và mũ che bớt. Nắng chiều chiếu gần ngang, đi thẳng vào mặt, và đúng lúc buổi tan tầm đông xe nhất. Bầu trời đẹp của đường chân trời khiến nhiều người chủ quan: cảnh đẹp nhưng đồng thời từng xe phía trước chỉ còn là bóng đen do mắt đã khép con ngươi lại vì chói. Đây là nghịch lý nguy hiểm nhất của nắng chiều: bạn cảm giác vẫn nhìn thấy, nhưng thực tế đang nhìn thiếu chi tiết.
Mất gì khi mắt chói
Con ngươi khép lại khi chói, và với con ngươi khép, đèn phanh màu đỏ của xe trước hiện lên mờ nhạt giữa nền chói trắng. Nghiên cứu về thị giác cho thấy mắt cần vài giây để phục hồi sau mỗi cú chói, và trong vài giây đó ở tốc độ xe máy, bạn đã đi được chục mét mà không nhìn rõ gì. Đó là lý do va chạm dây chuyền thường xảy ra ở đoạn hướng nắng chiều: người sau không nhận ra người trước đã phanh.
Kính râm và cách chọn cho người đi xe
Kính đi xe chiều nắng nên có trám phủ nhẹ hoặc màu nâu xám, không quá tối vì chiều muộn ánh sáng giảm nhanh. Kính đổi màu sáng tối cũng thích hợp nhưng cần thời gian chuyển khi ra vào vùng sáng tối liên tục của phố. Loại quan trọng nhất cho người đi xe là kính có chắn gió hai bên, vì gió chiều làm mắt khô và chói thêm. Tráng chống phản xạ trên kính thuốc cũng đáng đầu tư cho người cận thị đi xe hằng ngày. Tránh đeo kính xanh lam thời trang cho lái xe, vì màu này làm nhiễu nhận màu đèn tín hiệu.
Dùng tấm che mặt mũ bảo hiểm thay kính
Mũ có tấm che mặt tối màu là giải pháp được nhiều người đi xa ưa chuộng vì che cả gió, bụi và nắng chéo. Chọn tấm che màu khói nhẹ đủ giảm chói mà vẫn thấy đèn, và luôn giữ tấm che sạch, vì vết bẩn và vết xước dưới nắng chéo tạo loé lung linh che tầm nhìn. Vào lúc nắng khuất đột ngột, nhấc tấm che lên ngay thay vì để nó tối che mọi thứ. Một khăn lau kính nhỏ để trong cốp là phụ kiện đáng giá cho mọi buổi chiều về.
Chọn tuyến theo hướng nắng
Nếu có nhiều tuyến về nhà, đừng bỏ qua yếu tố hướng nắng khi chọn. Tuyến hướng đông đón nắng lưng, tuyến có nhà cao hai bên chắn nắng thấp, đều nhàn hơn hẳn tuyến thẳng hướng tây thoáng đãng. Nhiều người đi làm lâu năm tự nghiệm ra điều này mà không gọi tên được: họ chỉ biết tuyến ấy về buổi chiều đỡ mỏi mắt hơn. Việc chủ động chọn tuyến theo nắng là cách tiết kiệm mắt rẻ nhất, chỉ cần đổi thói quen quay đầu ra hướng khác.
Giữ khoảng cách khi bị chói
Khi không tránh được hướng nắng, quy tắc an toàn là kéo dài khoảng cách với xe trước gấp đôi bình thường, vì thời gian bạn nhận ra đèn phanh của họ đã chậm hơn. Nhìn lệch xuống mép đường bên phải thay vì nhìn thẳng vào mặt trời, dùng bóng xe phía trước làm mốc chuyển động. Nếu nắng chói đến mức không thấy gì, không có gì sai khi chậm hẳn lại hoặc dừng vài phút ở chỗ có bóng mát chờ mặt trời hạ thêm, vì nắng chiều tan nhanh, chỉ mười lăm phút là khác hẳn.
Bảo vệ mắt lâu dài cho người đi xe
Người đi xe hằng ngày tiếp xúc bụi và tia cực tím nhiều năm, và đôi mắt trả giá bằng khô mắt, kết mạc kích ứng và các vấn đề về thủy tinh thể khi về già. Thói quen bảo vệ gồm: đeo kính có chống tia cực tím cả ngày nhiều mây, nhỏ nước mắt nhân tạo nếu hay khô mắt, và đi khám mắt định kỳ để cập nhật độ kính cho đúng. Mắt được chăm sóc tốt là trang bị an toàn giao thông dài hạn, không khác gì phanh xe được bảo dưỡng đều.
Với người cận thị đi xe
Người cận đi xe buổi chiều gặp ghép đôi khó khăn: kính cận thường trong suốt không giảm chói, và đeo kính râm ngoài kính cận thì cồng kềnh. Giải pháp thực tế là kính cận trám màu nhẹ, hoặc kính áp tròng một ngày kèm kính râm thường phía ngoài. Luôn mang theo kính dự phòng hoặc nước rửa kính trong cốp, vì buổi chiều bụi phố bám kính nhanh. Ai hay quên kính nên để một bộ dự phòng cố định trong cốp xe, và nhớ thay định kỳ theo độ cận mới.
Chói nắng và mặt đường ướt sau mưa chiều
Buổi chiều sau cơn mưa, mặt đường ẩm phản chiếu nắng xiên thành một tấm gương chói, tình huống ghép khó nhất: chói từ trên và chói từ dưới cùng lúc. Khi gặp tổ hợp này, giảm tốc sâu, bật đèn xe cho người khác thấy bạn, và tránh nhìn vào vệt phản chiếu dài trên mặt đường. Các vũng nước cũng che giấu ổ gà, nên đi chậm qua đoạn ẩm nắng chói là quyết định kép: bảo vệ mắt và bảo vệ bánh xe cùng lúc.
Trẻ nhỏ và người già trên xe lúc chiều chói
Hành khách ngồi sau chịu nắng xiên không kém người lái, mà trẻ nhỏ không biết tự nhận biết chói để lấy tay che. Khi chở trẻ chiều hướng nắng, hạ tấm che mũ của trẻ nếu có, cho trẻ đội mũ có vành mềm dưới mũ bảo hiểm, và cân nhắc đổi giờ đón thêm mười lăm phút muộn hơn để né nắng gắt nhất. Người già ngồi sau dễ chảy nước mắt vì gió và nắng, nên một kính mát dự phòng cho họ trong cốp là chi tiết quan tâm đáng giá.
Kiểm tra mắt định kỳ cho dân đi xe hằng ngày
Nếu mỗi buổi chiều về bạn đều thấy nhức quanh hốc mắt, nhìn đèn đường có quầng, hoặc phải nheo mắt nhiều mới đọc được biển số xe phía trước, đó là lúc hẹn khám mắt thay vì chờ tự khỏi. Độ kính lệch đi dù chỉ một chút cũng làm mắt làm việc nhiều hơn hẳn trong điều kiện chói, và nhiều người phát hiện ra cận nhẹ chỉ sau một buổi chiều gần va chạm. Khám mắt mỗi năm một lần với dân đi xe nhiều không phải sự xa xỉ, mà là bảo trì thiết bị quan trọng nhất của người lái.
Khi chói đến mức phải dừng
Không có gì đáng xấu hổ khi dừng xe năm phút vì nắng chói không thể nhìn rõ. Chọn điểm dừng an toàn, có bóng mát, tránh lề đoạn cong, và tranh thủ uống nước chờ mặt trời hạ thêm. Nhắm mắt nghỉ một phút cũng giúp giảm mỏi mắt rõ rệt. Cường độ nắng chiều tan trong vài chục phút, và về nhà muộn hơn một chút luôn là thương lượng rẻ so với phán đoán đường trong trạng thái nhìn nửa mờ.
Tóm lại
Nắng chiều tan tầm là kẻ thù thầm lặng của đôi mắt người lái: nó không bỏ qua cảnh báo nào, chỉ làm bạn nhìn chậm và nhìn thiếu. Kính phù hợp, khoảng cách dài hơn, chọn tuyến tránh hướng nắng và chăm sóc mắt lâu dài là bộ tứ đối phó. Tham khảo thêm về các điều kiện ánh sáng khi đi xe trong mục kinh nghiệm, và khi cần trao đổi trước chuyến đi, xem liên hệ.