Bạn bè hoặc người thân mới đến Hà Nội muốn tập lái xe máy, và chiếc xe thuê của bạn nằm ngay đó. Đây là một tình huống cần nghĩ kỹ trước khi gật đầu, vì chiếc xe không phải của bạn, mọi phát sinh trên xe chạy qua tên bạn, và việc dạy lái cho người khác vốn tiềm ẩn rủi ro cao hơn nhiều so với tự mình đi. Bài viết này không nhằm khuyến khích hay cản trở, mà đặt ra các câu hỏi cần trả lời trước, cùng cách hướng dẫn an toàn nếu quyết định dạy.
Hỏi nơi cho thuê trước tiên
Việc đầu tiên không phải là kỹ năng mà là quy trình: chiếc xe thuê của bạn có được phép cho người khác sử dụng không. Mỗi nơi cho thuê có quy định riêng về việc người đứng tên và người sử dụng, và một số nơi yêu cầu người lái phụ cần được thông báo hoặc bổ sung thủ tục. Đưa xe thuê cho người khác lái mà không rõ điều khoản này, nếu có sự cố, vị trí của bạn trở nên bị động hoàn toàn. Một cuộc gọi hoặc tin nhắn hỏi trước tốn vài phút, và câu trả lời còn giúp bạn biết đâu là giới hạn được chấp nhận, từ đó yên tâm hoặc tìm phương án khác cho người cần tập.
Người chưa có bằng lái thì đừng tập trên đường
Câu quan trọng nhất của bài viết này: nếu người muốn học chưa có giấy phép lái xe, việc tập trên đường công cộng là vi phạm pháp luật, không phải là một vùng xám. Các sân tập lái có thue khu vực riêng, có giáo viên và xe tập chuyên dụng cho đúng mục đích này. Xe thuê và đường phố Hà Nội không phải nơi để một người cầm lái lần đầu làm quen, vì lợi ích của vài buổi tự tập không bao giờ cân nổi rủi ro cho người tập, cho bạn và cho người đi đường. Nếu người đó đã có bằng nhưng lâu không lái, tình huống khác hẳn: việc ôn lại kỹ năng với một người đã biết lái là hợp lý, và các phần sau của bài viết dành cho trường hợp này.
Chọn địa điểm và thời điểm ôn tập
Với người có bằng nhưng lâu không đi, nơi ôn tốt nhất là bãi trống hoặc khu đường mới ít xe vào buổi sáng sớm, tránh sân chung cư đông người đi bộ và tránh đệm cỏ công viên đông trẻ nhỏ. Chọn đoạn đường thẳng, rộng, có thể chạy vòng tròn, và càng vắng xe cộ càng tốt. Thời điểm lý tưởng là sáng sớm cuối tuần, khi các khu đô thị mới còn vắng. Trước khi bắt đầu, tháo bớt đồ đạc trên xe, chỉnh gương theo người tập, và đi bộ quanh khu vực một vòng để người tập biết rõ các chướng ngại. Người hướng dẫn nên đi bộ theo hoặc đi xe đạp theo, chứ không ngồi sau xe người tập, vì ghế sau của một người hướng dẫn chỉ làm người tập thêm vướng víu và khó tự xử lý tình huống.
Nội dung ôn theo trình tự
Trình tự ôn hợp lý luôn đi từ đứng yên tới di chuyển chậm: trước tiên là lên xuống xe, chống chân, đẩy xe, sau đó là khởi động, đi thẳng chậm, dừng đúng điểm mốc, rồi mới tới rẽ và vòng. Với người lâu không lái xe ga, nhấn mạnh thói quen để tay giữa phanh và ga, vì phản xạ nhầm giữa hai bên này của người mới quay lại là nguồn gốc của các cú giật và ngã thông dụng nhất. Chỉ chuyển sang nội dung khó hơn khi thao tác trước đã ổn định ở tốc độ chậm, và kết thúc buổi tập trước khi người tập mệt, vì độ chính xác giảm nhanh theo mệt mỏi, thường chỉ sau bốn mươi phút đến một giờ.
Phân biệt xe thuê với xe tập chuyên dụng
Xe tập của các sân có tay ga hạn chế, hai bánh viền và các thiết bị bảo vệ mà xe thuê không có. Hệ quả: với xe thuê, người tập ngã là ngã thật, xe xước là xước thật, và mọi chi phí đi qua người đứng tên thuê. Điều này không có nghĩa là không thể ôn trên xe thuê, nhưng nghĩa là chuẩn bị cần chu đáo hơn: mũ bảo hiểm đạt chuẩn cho cả hai người, quần dài giày kín, và chấp nhận mức độ rủi ro thấp hơn bằng cách giữ phạm vi tập ở mức đi chậm quanh quẩn. Nếu người tập lóng ngóng ở mức chưa giữ nổi xe đứng yên, đó là tín hiệu rõ ràng nên chuyển sang sân tập chuyên nghiệp thay vì tiếp tục.
Trách nhiệm khi có sự cố
Trước khi đưa xe, hai người nên nói thẳng với nhau về kịch bản xấu: nếu xe ngã xước, ai chịu chi phí; nếu xe bị phạt giao thông lúc người kia cầm lái, xử lý thế nào; nếu người tập bị thương, ai lo các thủ tục liên quan tới xe thuê. Cuộc nói chuyện này có vẻ khó mở miệng giữa bạn bè, nhưng kinh nghiệm cho thấy các mối quan hệ rạn nứt vì cho mượn xe thuê thường không phải vì chiếc xe, mà vì các giả định chưa được nói ra. Người đứng tên thuê cũng nên nhớ rằng mọi nghĩa vụ với nơi cho thuê vẫn nằm ở phía mình, kể cả khi xe đang ở tay người khác, nên việc chọn ai được mượn là một quyết định của bản thân chứ không phải nghĩa cưới trao tay.
Ghi lại tình trạng xe trước và sau
Ngày cho người khác lái thử, chụp ảnh xe trước khi giao và sau khi nhận lại, tổng thể và các điểm dễ xước như hai bên thân, gương, đầu xe. Thói quen này không phải để nghi ngờ bạn mình, mà để khi phát hiện vết mới, cả hai cùng biết nó xảy ra trong khung thời gian nào, tránh việc đổ cho các ngày trước của kỳ thuê. Nếu có hư hỏng mới, chủ động báo nơi cho thuê kèm ảnh và diễn giải thẳng thắn, vì các nơi cho thuê xử lý các sự cố được báo sớm và trung thực nhanh hơn hẳn các sự cố bị phát hiện lúc trả xe.
Khi người đó là khách du lịch muốn thử
Tình huống riêng: khách nước ngoài hoặc bạn từ tỉnh lên muốn thử cảm giác chạy xe máy Hà Nội. Ngoài câu hỏi bằng lái và quy định về giấy phép lái cho người nước ngoài, cần đánh giá trung thực kinh nghiệm thực tế của họ: người đi xe máy giỏi ở quê không đồng nghĩa với sẵn sàng cho dòng giao thông Hà Nội, nơi các quy tắc ưu tiên và mật độ khác hẳn. Nếu vẫn quyết định cho trải nghiệm, hãy để họ thử ở khu vực vắng trước khi hòa vào đường, và người có kinh nghiệm dẫn đường phía trước để họ chỉ việc theo, chứ không phải ngược lại. Với trường hợp bằng lái chưa rõ ràng, câu trả lời an toàn là không, dù có khó nói đến đâu.
Buổi đầu chỉ nên là buổi làm quen
Một nguyên tắc được các giáo viên lái xe đều đồng tình: buổi đầu dạy người quen không nên kéo dài quá một giờ và không nên đặt mục tiêu ra đường thật. Mục tiêu hợp lý của buổi đầu là người tập đi được vòng tròn chậm, dừng khởi động lại được vài chục lần mà không đổ xe, và tự tin chống chân. Mọi tiến độ nhanh hơn đều nên do người tập tự quyết, không phải do người dạy hối. Với những người học lại sau nhiều năm không lái, buổi hai mới là buổi đáng để ra đường vắng có xe cộ thưa, và vẫn với người hướng dẫn đi theo phía sau giữ khoảng cách quan sát. Nhịp đi chậm này nghe có vẻ bảo thủ, nhưng nó chính là lý do vì sao các khóa học chính quy vẫn giữ trình tự ấy dù học viên đều là người lớn.
Kết lại
Cho người khác tập hoặc lái thử trên xe thuê là quyết định cần đi qua vài lớp: hỏi nơi cho thuê, xác nhận người đó có bằng, chọn địa điểm vắng và ôn theo trình tự từ chậm tới nhanh, nói thẳng các kịch bản chi phí, và ghi lại tình trạng xe. Nếu các lớp đó không qua hết, phương án khác luôn rẻ hơn sự cố. Khi bạn cần thuê xe máy ở Hà Nội cho mình hoặc người thân, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem thêm các bài chia sẻ về kinh nghiệm của người thuê.