Bạn chạy xe máy thuê đúng tốc độ trên phố Tràng Tiền, gần Nhà hát Lớn, nơi người đi bộ băng ngang liên tục, bỗng có người bước ra giữa đường. Bạn phanh kịp nhưng xe vẫn chạm vào họ. Câu hỏi hiện ra ngay: không có lỗi có phải bồi thường không? Bài này đọc nguyên tắc nguồn nguy hiểm cao độ trong Bộ luật Dân sự và ba trường hợp luật cho miễn bồi thường. Đây là thông tin chung, không thay tư vấn pháp lý riêng cho từng vụ việc.
Không có lỗi có phải bồi thường: nguyên tắc ở Điều 601
Theo bản tóm tắt chúng tôi tra được, Điều 601 Bộ luật Dân sự năm 2015 (Luật số 91/2015/QH13) nói về thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra. Khoản 1 liệt kê các nguồn nguy hiểm, trong đó có phương tiện giao thông vận tải cơ giới. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 xếp xe mô tô và xe gắn máy vào nhóm xe cơ giới ở khoản 1 Điều 34, nên xe máy thường được hiểu là thuộc nhóm này.
Khoản 3 là chỗ nhiều người bất ngờ: người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ các trường hợp luật liệt kê. Câu “tôi không có lỗi” vì vậy chưa tự động khép lại chuyện bồi thường; luật hỏi tiếp xem vụ việc có thuộc trường hợp được miễn hay không.
Điều đó không có nghĩa người lái luôn phải đền, cũng không có nghĩa luôn được miễn. Ai có lỗi, thiệt hại là gì, ai phải bồi thường là việc của công an, doanh nghiệp bảo hiểm và tòa án trong từng vụ.
Khoản 3 Điều 601: ba trường hợp được miễn bồi thường
Cũng theo các bản tóm tắt khớp nhau, người chiếm hữu, sử dụng xe không phải bồi thường trong ba trường hợp dưới đây.
Thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại
“Hoàn toàn” nghĩa là toàn bộ thiệt hại phải bắt nguồn từ lỗi của người bị thiệt hại, không phải chỉ một phần. “Cố ý” hiểu theo nghĩa thông thường là khác với sơ suất hay đi vội. Ngưỡng này cao, và hành vi cụ thể có đạt ngưỡng hay không do cơ quan có thẩm quyền xem xét dựa trên chứng cứ.
Thiệt hại xảy ra do bất khả kháng
Theo tóm tắt khoản 1 Điều 156 cùng Bộ luật, bất khả kháng là sự kiện khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Ba điều kiện phải có đủ. Một trận mưa ngập quen thuộc ở Hà Nội chưa chắc đáp ứng.
Thiệt hại xảy ra trong tình thế cấp thiết
Đây là tình huống phải gây một thiệt hại để tránh một nguy cơ đang thực tế đe dọa. Chúng tôi chưa đối chiếu nguyên văn định nghĩa nên chỉ nêu ý chung, không đưa ví dụ. Hai điểm sau còn kèm lưu ý rằng luật khác có thể quy định khác đi.
Áp vào phố đông người đi bộ: điều luật chưa trả lời thay bạn
Quay lại phố Tràng Tiền. Khoản 3 chỉ có ba cửa miễn bồi thường, và không cửa nào ghi “người kia băng ngang vội” hay “tôi chạy đúng tốc độ”. Từ khoản này bạn không thể tự suy ra mình được miễn, cũng không thể tự suy ra mình phải trả. Các câu hỏi quyết định nằm ngoài điều luật:
- Người bị thiệt hại có cố ý lao ra hay chỉ sơ suất.
- Theo kết luận của cơ quan có thẩm quyền, mỗi bên có lỗi gì, ở mức nào.
- Xe có tuân thủ quy tắc giao thông ở khu đông người đi bộ như Hoàn Kiếm hay Hàng Bài không.
- Thiệt hại thực tế gồm những gì, có hóa đơn và giấy khám không.
Bài không nêu mức bồi thường, tỷ lệ lỗi hay công thức tính.
Nếu người bị thiệt hại cũng có lỗi
Theo bản tóm tắt Điều 585 cùng Bộ luật, khi bên bị thiệt hại cũng có lỗi thì họ không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của chính mình. Cách tính phần đó trong từng vụ thuộc về cơ quan có thẩm quyền. Tình huống hai xe cùng sai được phân tích riêng ở bài hai xe máy va chạm mà cả hai cùng có lỗi.
Ngay sau va chạm: ưu tiên người bị thương trước khi bàn chuyện đền
Nếu có người bị thương, gọi cấp cứu 115 và công an 113, hai số điện thoại công khai. Ưu tiên cứu người, không di chuyển hiện trường nếu không cần thiết.
Điểm a khoản 1 Điều 80 Luật 36/2024 yêu cầu người điều khiển phương tiện gây tai nạn và người liên quan dừng ngay phương tiện, cảnh báo nguy hiểm, giữ nguyên hiện trường, trợ giúp người bị nạn và báo tin cho cơ quan Công an, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất. Luật đặt nghĩa vụ này cả cho người liên quan đến vụ tai nạn, nên ý nghĩ “mình không có lỗi” không phải lý do để bỏ đi.
Khi đã an toàn, hãy ghi lại biển số, họ tên, số điện thoại, nhân chứng và tên phố. Đừng tự phán ai có lỗi tại chỗ, và đừng chốt số tiền khi chưa rõ thương tích.
Khi đang đi xe thuê và còn bảo hiểm
Theo tóm tắt khoản 2 Điều 601, khi chủ sở hữu đã giao nguồn nguy hiểm cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp hai bên thỏa thuận khác. Hợp đồng thuê và tin nhắn thỏa thuận vì vậy rất quan trọng. Bảo hiểm bắt buộc của chủ xe chỉ chi trả trong giới hạn; phần vượt giới hạn được bàn ở bài thiệt hại vượt mức trách nhiệm bảo hiểm TNDS xe máy.
Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 đến 21:00. Bảo hiểm của từng xe và trách nhiệm của người thuê cần xác nhận trực tiếp qua số 0942467674 trước khi nhận xe, nên nhắn tin để có bằng chứng. Bài không hứa cửa hàng cử người ra hiện trường hay đổi xe.
Nguồn đối chiếu và điểm chưa kiểm chứng
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: khoản 1 Điều 34, khoản 1 Điều 80, đọc nguyên văn.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Điều 156, 585 và 601: theo tóm tắt, chưa đối chiếu Công báo, từ các trang tư vấn pháp luật có nội dung khớp nhau. Tra cứu tại cổng văn bản của Chính phủ.
- Chưa kiểm chứng: việc các điều này có được sửa đổi đến nay hay không, cách luật định nghĩa lỗi cố ý và tình thế cấp thiết, hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao.
Quy định có thể thay đổi. Khi có người bị thương nặng hoặc hai bên tranh chấp tiền, hãy hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước.
Tóm lại
Xe máy thường được xếp vào nhóm nguồn nguy hiểm cao độ, nên không có lỗi vẫn có thể phải bồi thường, trừ ba trường hợp ở khoản 3 Điều 601. Câu hỏi pháp lý khác khi đi xe máy ở Hà Nội nằm ở mục hỏi đáp pháp lý trong chuyên mục hỏi đáp.