Bạn thuê xe ở Long Biên, chở bạn sang phố cổ ăn tối. Đoạn đường ngắn, người ngồi sau cầm mũ trên tay cho mát, hoặc đội mà không cài quai. Câu hỏi hay gặp sau những chuyến như vậy là không đội mũ bị phạt nguội được không, và nếu có thì lỗi tính cho người lái hay người ngồi sau. Bài này đọc lại văn bản luật để trả lời phần chắc chắn, đồng thời chỉ rõ phần nào phải chờ cơ quan chức năng xác định.
Luật buộc cả người lái lẫn người ngồi sau
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, quy định tại khoản 2 Điều 33:
“Người lái xe, người được chở trên xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách.”
Câu này có ba ý cần nhớ:
- Chủ thể là cả hai người: người lái và người được chở cùng có nghĩa vụ, không ai được miễn vì ngồi phía sau hay đi đoạn ngắn.
- Mũ phải đúng quy chuẩn: mũ thời trang mỏng, mũ đi xe đạp thể thao không thay được mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy.
- Phải cài quai đúng quy cách: đội mũ mà để quai lỏng, quai buông thì chưa đáp ứng câu chữ của luật.
Xe máy điện thuê cũng cần lưu ý, vì luật nhắc cả “xe gắn máy”. Mũ bảo hiểm khi nhận xe thuê nên kiểm tra những gì có trong bài mũ bảo hiểm khi nhận xe thuê.
Không đội mũ bị phạt nguội: camera ghi nhận theo cách nào
Khoản 1 Điều 67 của Luật cho phép vận hành “hệ thống camera trên tuyến giao thông, trong đô thị” để phát hiện vi phạm. Khoản 4 cho phép khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Khoản 6 còn cho phép tiếp nhận dữ liệu thu thập từ thiết bị của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của Chính phủ.
Lỗi mũ bảo hiểm khác lỗi nồng độ cồn ở chỗ nó thể hiện được bằng hình ảnh. Một khung hình rõ có thể cho thấy biển số, thời điểm, địa điểm, và trên xe có mấy người, ai đội mũ, ai không. Tuy vậy, việc xem xét hình ảnh, xác định hành vi và lập hồ sơ là việc của cơ quan có thẩm quyền theo quy trình. Chúng tôi không khẳng định camera tự động bắt được mọi trường hợp, cũng không liệt kê vị trí camera cụ thể vì không có danh sách chính thức để dẫn.
Điều chắc chắn hơn là camera không biết tên người. Thứ nó gắn được với vụ việc là biển số xe.
Thông báo vi phạm gửi về đâu
Theo tóm tắt Thông tư 73/2024/TT-BCA từ nhiều nguồn (chúng tôi chưa đối chiếu Công báo), thông báo vi phạm ghi các thông tin như loại phương tiện, biển số, màu biển, thời gian, địa điểm, hành vi vi phạm, đơn vị phát hiện, đơn vị giải quyết và số điện thoại liên hệ. Thông báo có thể gửi bằng giấy hoặc qua kênh điện tử.
Vì đầu mối là biển số, thông báo thường đi theo thông tin đăng ký của xe, tức là về phía chủ xe, rồi chủ xe cùng người liên quan làm việc với đơn vị giải quyết ghi trong thông báo. Bạn có thể xem thông báo trên ứng dụng của Cục Cảnh sát giao thông, cách đọc từng trường thông tin có trong bài xem thông báo vi phạm trên VNeTraffic.
Người lái hay người ngồi sau bị xử lý
Đây là phần nhiều người muốn có câu trả lời gọn nhất, nhưng cũng là phần chúng tôi phải thận trọng nhất.
- Phần luật đã rõ: khoản 2 Điều 33 đặt nghĩa vụ đội mũ, cài quai cho cả người lái và người được chở.
- Phần thuộc nghị định: ai bị xử phạt khi người ngồi sau không đội mũ, người lái có liên đới hay không, áp dụng thế nào với người được chở chưa đủ tuổi, đều do Nghị định 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định. Bài này không khẳng định chi tiết các điểm đó và không nêu mức phạt.
Cách làm an toàn về pháp lý cũng là cách an toàn trên đường: người cầm lái coi việc người ngồi sau đội mũ, cài quai là điều kiện để nổ máy. Chưa cài xong thì chưa đi.
Xe thuê: xác định người vi phạm thế nào
Khi đi xe thuê, cửa hàng thường là chủ xe đứng tên đăng ký, nên thông báo có thể về cửa hàng trước. Để mọi việc rõ ràng:
- Giữ giấy tờ thuê: hợp đồng hoặc tin nhắn xác nhận ngày giờ nhận, trả xe giúp đối chiếu thời điểm vi phạm thuộc kỳ thuê của ai.
- Nói thật về người cầm lái: khoản 25 Điều 9 của Luật cấm khai báo gian dối hoặc cung cấp thông tin không đúng sự thật để trốn tránh trách nhiệm. Đừng đổi tên người lái cho tiện.
- Liên hệ sớm: nếu nghi đã đi qua đoạn có camera khi người ngồi sau không đội mũ, hãy báo cửa hàng qua số 0942467674 để xác nhận trực tiếp cách phối hợp.
Cách cửa hàng và người thuê tra cứu theo biển số có trong bài xe thuê theo tháng bị phạt nguội.
Cảnh giác tin nhắn giả mạo
Lỗi mũ bảo hiểm là loại lỗi kẻ gian hay dùng để dọa, vì nhiều người nhớ mang máng mình từng đi không mũ một đoạn. Cục Cảnh sát giao thông đã cảnh báo không gọi điện, nhắn tin yêu cầu người dân chuyển tiền. Vì vậy:
- Không bấm đường link lạ trong tin nhắn báo phạt.
- Không bao giờ đọc mã OTP cho bất kỳ ai.
- Chỉ nộp phạt theo quyết định xử phạt, qua Kho bạc, tài khoản Kho bạc ghi trong quyết định, hoặc Cổng dịch vụ công quốc gia.
Dấu hiệu nhận biết chi tiết có trong bài tin nhắn giả danh CSGT báo phạt nguội.
Thói quen trước khi chở người ở Hà Nội
Phần lớn lỗi mũ xảy ra ở những đoạn ngắn: từ chỗ gửi xe ở Hoàn Kiếm sang quán bên kia phố, từ Bồ Đề qua cầu Chương Dương, quanh hồ Tây buổi tối. Vài thói quen nhỏ giúp tránh chuyện này:
- Nhận đủ hai mũ ngay khi thuê xe nếu biết sẽ chở người.
- Trước khi nổ máy, quay lại nhìn quai mũ người ngồi sau.
- Dừng xe xong mới tháo mũ, không tháo lúc xe còn lăn bánh.
- Mũ để trong cốp không có tác dụng, cả với an toàn lẫn với camera.
Nguồn tham khảo và lưu ý
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi, không thay cho giải đáp của cơ quan có thẩm quyền. Hành vi bị xử phạt, đối tượng và mức phạt thuộc Nghị định 168/2024/NĐ-CP, bài này không nêu.
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 25; Điều 33 khoản 2; Điều 67 khoản 1, 4, 6.
- Thông tư 73/2024/TT-BCA, Điều 24: chỉ qua tóm tắt thứ cấp, chưa đối chiếu Công báo.
Tóm lại, luật buộc cả hai người trên xe đội mũ và cài quai, camera ghi theo biển số, còn ai chịu xử lý do nghị định và cơ quan giải quyết xác định. Đọc thêm trong mục phạt nguội và chuyên mục an toàn và pháp lý.