Bạn đang chờ rẽ ở đầu một con phố hẹp, chiếc ô tô phía trước chớp đèn pha hai lần, và bạn không chắc chớp đèn pha nghĩa là gì: mời bạn đi trước, hay bảo bạn đứng yên? Một phút sau, có người đi ngang chỉ tay vào chân xe của bạn rồi phóng mất. Đường phố Hà Nội có cả một bộ “ngôn ngữ không lời” như vậy, và người mới, nhất là khách nước ngoài quen luật ngầm ở quê nhà, rất dễ đọc ngược ý. Bài này giải nghĩa từng tín hiệu hay gặp nhất và gợi ý cách đáp lại cho đúng mực.
Chớp đèn pha nghĩa là gì trên đường Hà Nội
Ở nhiều nước, đặc biệt là những nơi lái xe bên trái như Anh hay Úc, chớp đèn pha thường được hiểu là “mời anh đi trước”. Ở Hà Nội, ý nghĩa phổ biến gần như ngược lại: “tôi đang đến, đừng lấn ra”. Hiểu nhầm chỗ này là nguồn gốc của rất nhiều pha phanh gấp.
Một vài tình huống cụ thể:
- Xe ngược chiều chớp đèn ở đoạn đường hẹp. Trên đường đê hẹp ở Ngọc Thụy (Long Biên) hay đoạn ven đê về Bát Tràng (Gia Lâm), ô tô chớp pha khi sắp gặp bạn là báo họ sẽ không nhường. Hãy nép lề phải và để họ qua.
- Xe phía sau chớp đèn liên tục. Họ muốn vượt và đề nghị bạn dạt sang. Đừng tăng ga để “giữ làn”.
- Xe đang chờ ở đầu ngõ hay chỗ quay đầu chớp đèn vào bạn. Ý là “tôi thấy bạn, nhưng tôi sắp ra”, không phải lời mời.
- Xe ngược chiều chớp một nhịp ngắn vào ban đêm. Có khi là nhắc bạn đang bật đèn chiếu xa làm chói mắt họ; hãy chuyển về đèn chiếu gần.
Cũng có lúc tài xế chớp đèn để nhường thật, nhưng hiếm và thường kèm cử chỉ tay qua cửa kính. Khi không chắc, cứ coi đó là cảnh báo.
Bấm còi ngắn ở Hà Nội: “tôi ở đây”, không phải nổi nóng
Với người đến từ châu Âu hay Bắc Mỹ, tiếng còi gần như là lời phàn nàn. Bấm còi ngắn ở Hà Nội thì khác: phần lớn chỉ là thông báo vị trí, giống như nói “có xe phía sau bạn đấy”.
Cách phân biệt theo độ dài và nhịp:
- Một tiếng “tít” ngắn: báo có mặt. Hay gặp khi ai đó sắp vượt, hoặc ở khúc cua khuất trong ngõ phố Khâm Thiên, Hàng Bông.
- Hai tiếng ngắn liền nhau: nhắc mạnh hơn, kiểu “để ý giúp tôi”. Thường do bạn đi chậm giữa làn.
- Còi dài hoặc bấm liên hồi: lúc này mới là khó chịu, hoặc có nguy hiểm thật. Hãy nhìn gương ngay.
Xe buýt, xe tải có còi to, nghe như quát nhưng thường chỉ là thói quen. Cách ứng xử với nhóm xe này được nói kỹ trong bài nhường xe buýt và xe lớn khi chạy trong phố. Về mặt quy định, còi chỉ nên dùng khi cần và hạn chế vào ban đêm trong khu dân cư; phần luật được tóm tắt ở bài đèn tín hiệu và còi xe máy theo quy định.
Vẫy tay khi đi xe máy nghĩa là gì
Cử chỉ tay là nơi khác biệt văn hóa lộ rõ nhất. Một người vẫy tay khi đi xe máy có thể đang nói một trong vài điều sau:
- Bàn tay úp, nhấp nhấp xuống phía dưới: “chậm lại”. Người đi trước báo phía trước có tắc, tai nạn hoặc ổ gà lớn.
- Tay đưa ngang rồi phẩy về phía trước: “anh đi trước đi”. Đây mới là lời nhường đường thật.
- Lòng bàn tay úp, vẫy vào phía mình: “lại đây”. Người Việt gọi người khác bằng cách úp bàn tay chứ không ngửa lên. Bảo vệ bãi gửi xe hay chủ quán vỉa hè vẫy như vậy là mời bạn dắt xe vào.
- Người đi bộ giơ tay ra phía dòng xe: họ xin qua đường. Hãy giảm tốc, đi vòng sau lưng họ.
Nếu bạn thấy cảnh sát giao thông giơ gậy hoặc tay chỉ thẳng vào mình rồi chỉ vào lề, đó là hiệu lệnh dừng xe, không phải cử chỉ chào. Hãy bật xi nhan và tấp vào đúng chỗ được chỉ.
Chỉ tay: thường là lời nhắc tốt bụng
Ở Hà Nội, người lạ hay chỉ tay vào xe của bạn để báo có vấn đề. Họ chỉ xuống chân là chân chống chưa gạt lên. Chỉ vào đuôi xe là xi nhan đang nháy mãi chưa tắt, hoặc túi đồ treo ở giá sau sắp rơi. Chỉ vào bánh là lốp có vẻ non hơi. Hãy giơ tay cảm ơn rồi tìm chỗ an toàn để kiểm tra.
Người ngồi sau đưa hẳn tay sang trái hay phải là báo xe sắp rẽ; hãy chừa khoảng cách cho chiếc xe đó.
Đọc tín hiệu theo bối cảnh, đừng đọc riêng lẻ
Cùng một cái chớp đèn, ở cao tốc nghĩa là xin vượt, còn ở ngã tư nhỏ trong phố cổ như góc Hàng Bạc và Mã Mây thì nghĩa là “tôi đang tới”. Vì vậy, hãy đặt tín hiệu vào ba câu hỏi:
- Ai là người ra hiệu? Xe lớn ra hiệu gần như luôn là cảnh báo, ít khi là nhường.
- Họ đang ở vị trí nào? Phía sau thì thường xin vượt, phía trước hay ngược chiều thì thường báo không nhường.
- Tín hiệu có kèm động tác khác không? Chớp đèn mà xe vẫn lăn bánh tới là đi tiếp. Chớp đèn mà xe đứng hẳn, tài xế phẩy tay, mới là mời.
Còn một nguyên tắc dự phòng: nếu đọc không ra, hãy chọn phương án chậm lại và nhường. Chờ thêm vài giây hầu như không làm mất gì. Nếu muốn có thêm thời gian để quen mắt, có thể làm như gợi ý trong bài ngồi sau xe ôm công nghệ và nhìn dòng xe trước khi tự lái.
Tự đáp lại thế nào cho lịch sự
Hiểu tín hiệu mới là một nửa, nửa còn lại là “nói” lại sao cho người xung quanh hiểu bạn:
- Khi được nhường: gật đầu hoặc giơ nhẹ bàn tay trái.
- Khi muốn báo có mặt: một tiếng còi ngắn là đủ. Không cần bấm liên tục, nhất là gần trường học.
- Khi muốn nhường người khác: dừng hẳn, đưa tay phẩy về phía trước. Đừng chớp đèn, người đối diện sẽ hiểu thành “tôi sắp đi”.
- Khi bị bấm còi dài: nhìn gương, dạt sang nếu an toàn. Đừng đáp trả bằng tiếng còi dài hơn.
- Khi được người lạ chỉ vào xe: giơ tay cảm ơn, rồi tấp vào lề để kiểm tra, ví dụ tại chỗ rộng ở đầu cầu Chương Dương phía Long Biên chứ không dừng giữa dốc cầu.
Ngoài ra, nhớ bật xi nhan sớm trước khi rẽ hay chuyển làn. Đó là tín hiệu rõ nhất bạn có thể gửi đi.
Tóm lại
Ở Hà Nội, chớp đèn pha phần nhiều là cảnh báo chứ không phải lời mời, tiếng còi ngắn là lời chào vị trí chứ không phải câu mắng, còn vẫy tay hay chỉ tay thường là lời nhắc thiện chí. Khi chưa chắc, chậm lại và nhường là lựa chọn an toàn. Các câu hỏi khác của người mới đi xe máy ở thành phố được gom tại mục hỏi đáp người mới, và toàn bộ chuyên mục nằm ở trang hỏi đáp.