Bạn biết chạy xe máy, nhưng đứng ở vỉa hè Hà Nội nhìn dòng xe cuộn qua, tay vẫn thấy lạnh. Tin vui là việc quan sát giao thông trước khi lái có thể làm ngay, khi chưa cầm tay lái: vài chuyến ngồi sau xe ôm công nghệ và vài phút đứng nhìn một nút giao. Câu hỏi lúc này không phải “tôi có biết lái không” mà là “tôi có đọc được đường này không”.
Vì sao nên quan sát giao thông trước khi lái
Người mới thường dồn hết chú ý vào chiếc xe: ga thế nào, phanh ra sao. Trong khi thứ khiến họ hoảng nhất lại nằm ngoài xe: chiếc xe máy tạt ngang không báo, xe buýt dừng đột ngột, người đi bộ băng qua giữa dòng.
Quan sát trước giúp bạn tách hai việc khó ra làm hai. Điều khiển xe thì tập ở chỗ vắng. Hiểu nhịp đường thì học bằng mắt, lúc đầu óc còn thảnh thơi. Đến ngày tự lái, bạn chỉ ghép hai thứ đã quen lại, thay vì học cả hai giữa giờ cao điểm.
Quan sát còn giúp bạn biết mình sợ cái gì cụ thể. “Sợ đường Hà Nội” là nỗi sợ mơ hồ. “Sợ lúc rẽ trái ở ngã tư đông” là thứ bạn có thể tập.
Ngồi sau xe ôm công nghệ: biến chuyến đi thành buổi học
Ngồi sau xe ôm công nghệ là cách rẻ và ít áp lực để “lái thử” bằng mắt. Bạn ở đúng độ cao, đúng tốc độ, đúng làn của người chạy xe máy, nhưng không phải chịu trách nhiệm tay lái.
Chọn chuyến đi phù hợp
Hãy đặt một chuyến đủ dài để đi qua vài kiểu đường: một đoạn phố nhỏ, một trục đường lớn, một nút giao có đèn. Nếu được, đi vào hai khung giờ khác nhau, một buổi sáng sớm còn thưa và một buổi chiều tan tầm, để thấy cùng một con đường đổi tính nết ra sao.
Nhìn qua vai người lái, không nhìn điện thoại
Đừng cúi xuống màn hình. Hãy nhìn qua vai bác tài về phía trước, xa hơn chiếc xe ngay trước mặt, và tự hỏi:
- Bác tài bắt đầu giảm ga từ lúc nào khi thấy đèn vàng phía xa?
- Khoảng cách với xe trước được giữ ra sao, nhất là sau đuôi xe buýt hay xe tải?
- Khi chuẩn bị rẽ, bác dịch làn sớm bao lâu, có liếc gương không?
- Khi có xe đột ngột tạt vào, bác phản ứng bằng phanh, bằng còi hay chỉ nhả ga?
Ghi chú ngay sau khi xuống xe
Xuống xe, ghi lại ba điều bạn thấy rõ nhất. Ví dụ: “Ở đoạn chợ, xe hai bên lấn ra giữa, bác tài đi chậm hẳn”; “Lên dốc cầu, bác đi sát bên phải và không vượt”. Những dòng ngắn như vậy là bài học bạn mang theo. Nếu muốn hỏi bác tài, hãy hỏi lúc dừng đèn đỏ hoặc khi đã đến nơi.
Một lưu ý: không phải bác tài nào cũng lái chuẩn. Thấy vượt đèn, đi lên vỉa hè hay lạng lách, hãy ghi lại như điều cần tránh, không phải điều nên học.
Đứng nhìn một nút giao: làm quen dòng xe Hà Nội
Cách thứ hai để làm quen dòng xe Hà Nội là đứng yên một chỗ và nhìn. Chọn một nút giao có vỉa hè rộng, chỗ đứng an toàn và không cản lối đi, ví dụ một góc ngã tư lớn quanh khu Hồ Hoàn Kiếm, hay một đoạn đường có đèn tín hiệu ở phía Long Biên.
Mười phút đầu: chỉ nhìn tổng thể
Đừng theo dõi từng chiếc xe. Hãy thả lỏng mắt và cảm nhận nhịp: dòng xe dồn lên khi đèn xanh, thưa dần, rồi đặc lại khi đèn chuyển. Nó không hỗn loạn như vẻ ngoài mà giống một dòng nước, có chỗ chảy xiết, có chỗ đọng.
Mười phút sau: chọn một hướng để theo
Giờ chọn đúng một hướng, chẳng hạn các xe rẽ trái từ phía đối diện. Xem họ đứng chờ ở đâu, xi nhan từ khi nào, len qua dòng đi thẳng bằng cách nào. Rồi đổi sang xe rẽ phải, rồi xe đi thẳng. Mỗi hướng có một kiểu “luật ngầm” riêng mà đọc sách khó thấy.
Chi tiết người mới hay bỏ sót
- Nhiều xe nhích ra trước khi đèn chuyển hẳn sang xanh. Bạn không nên bắt chước, nhưng cần biết để không giật mình.
- Xe đi ngược chiều sát lề, người dắt xe qua đường, xe đẩy bán hàng xuất hiện nhiều hơn bạn nghĩ.
- Xe buýt và xe tải rẽ chiếm nhiều chỗ, có những góc khuất mà người lái khó thấy xe máy bên cạnh.
Đi thử đúng con đường bạn sắp chạy
Quan sát đúng con đường bạn sắp đi có ích hơn quan sát chung chung. Nếu bạn thuê xe ở khu Bồ Đề và định đi làm qua sông, hãy đi xe ôm một lần đúng lộ trình đó, đúng giờ bạn sẽ đi. Bạn sẽ biết đoạn nào dốc cầu, đoạn nào hay ùn, chỗ nào phải chuyển làn sớm.
Tình huống quen thuộc: người mới chạy trên cầu, đến chân cầu mới nhận ra lối mình cần nằm ở làn bên kia và phải cắt ngang dòng xe. Đã ngồi sau xe ôm qua đoạn đó một lần, bạn sẽ nhớ dịch làn sớm, đúng chỗ được phép.
Với ngõ nhỏ và phố một chiều trong khu phố cổ, hãy để ý biển báo bác tài tuân theo và đoạn nào bác phải vòng xa. Nếu chưa chắc nên bắt đầu ở đâu, bài lần đầu thuê xe nên đi đường nào để làm quen gợi ý những đoạn dễ thở hơn cho buổi đầu.
Mang điều quan sát được vào lần tự lái đầu tiên
Trước buổi lái đầu, đọc lại ghi chú và chọn ra ba điều bạn sẽ làm, ví dụ:
- Giảm ga sớm khi thấy đèn vàng phía xa.
- Giữ khoảng cách rộng hơn mức bạn nghĩ sau xe buýt.
- Bật xi nhan và dịch làn sớm trước khi rẽ.
Ba điều làm được tốt hơn mười điều chỉ nhớ lơ mơ. Và nhớ rằng nhìn không thay được tập: phản xạ phanh hay giữ thăng bằng khi chạy chậm chỉ đến từ việc tự lái.
Trước khi ra phố, hãy làm quen chiếc xe ở chỗ vắng. Nếu thuê xe tay ga lần đầu, bài làm quen xe ga trong 30 phút trước khi lên đường có các bước tập ga, phanh, quay đầu. Khi tay đã quen xe, mắt đã quen đường, bạn mới rảnh trí áp dụng điều đã quan sát.
Buổi đầu nên chạy một mình, chưa chở ai. Bài người mới có nên chở người ngồi sau phân tích lúc nào là phù hợp. Về luật lệ, điều bạn thấy trên đường không phải lúc nào cũng đúng quy định; hãy học từ nguồn chính thức, vì quy định có thể thay đổi.
Kế hoạch ba ngày cho người chưa dám lái
- Ngày một: hai chuyến xe ôm công nghệ, một sáng một chiều, chỉ quan sát và ghi chú.
- Ngày hai: đứng nhìn một nút giao khoảng hai mươi phút, sau đó đi xe ôm đúng lộ trình bạn định chạy.
- Ngày ba: nhận xe, tập ở chỗ vắng, rồi chạy một đoạn ngắn lúc đường thưa với ba điều đã chọn.
Nếu trời mưa hoặc bạn định chạy lúc chập tối, nên ngồi sau xe ôm thêm một chuyến trong điều kiện đó, vì đường quen buổi trưa có thể rất khác.
Nếu ở phía Long Biên và muốn hỏi về việc chọn xe cho buổi lái đầu, bạn có thể gọi Nguyễn Tú qua số 0942 467 674 trong giờ 09:00–21:00. Các câu hỏi khác được gom trong mục hỏi đáp cho người mới và chuyên mục hỏi đáp. Chuyến xe ôm tiếp theo, hãy cất điện thoại đi và nhìn đường.