Làng cổ Hương Ngải ở Thạch Thất bằng xe máy: nhà đá ong, đại tự Mỹ tục khả phong và phiên chợ Ngái những ngày giáp Tết

Làng cổ Hương Ngải ở Thạch Thất: quán Nghinh Hương, ngõ nhà đá ong, đại tự Mỹ tục khả phong, phiên chợ Ngái giáp Tết và cách đi xe máy, để xe trong làng.

Làng cổ Hương Ngải có gì để xem, đi xe máy thế nào, phiên chợ Ngái cuối năm họp ra sao? Đây là làng Ngái ở phía tây Hà Nội, trước thuộc xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, từ 1/7/2025 nhập vào xã Tây Phương. Làng có quán Nghinh Hương ở đầu làng, nhiều ngõ nhà đá ong, bức đại tự «Mỹ tục khả phong» thời Tự Đức, nghề làm nhà gỗ và một chuỗi phiên chợ giáp Tết. Làng không bán vé, ít khách, người dân vẫn sống và làm việc như mọi ngày.

Bài dựa theo trang của xã Tây Phương, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và một số báo; lịch phiên chợ năm nay chưa được công bố, ngày tháng ở dưới chỉ là dự kiến.

Làng cổ Hương Ngải ở đâu, khác Đường Lâm thế nào

Theo trang thông tin xã Tây Phương, xã mới gồm các xã cũ Thạch Xá, Phùng Xá, Hương Ngải và một số xã lân cận, nên làng Ngái nay cùng xã với chùa Tây Phương. Tạp chí Di sản văn hóa mô tả làng cách trung tâm Hà Nội khoảng ba mươi cây số, ở chỗ chuyển tiếp giữa đồng bằng và vùng bán sơn địa xứ Đoài.

Tên nôm Kẻ Ngái, theo lời các cụ được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại, đến từ cây ngái mọc quanh làng; hoa ngái thơm nên gọi “Hương Ngái”, lâu dần đọc thành Hương Ngải.

Khác với làng cổ Đường Lâm, nơi có vé tham quan và chỗ gửi xe cho khách, Hương Ngải không phải điểm du lịch có tổ chức. Bài không tìm thấy nguồn nào nói về vé hay bãi gửi xe cho khách. Đến đây là đi vào một làng đang sống: ngõ của người ta, sân của người ta.

Quán Nghinh Hương ở cánh đồng đầu làng

Quán Nghinh, còn gọi quán Nghinh Hương hay quán Bảy Cây, nằm bên cánh đồng đầu làng. Theo báo Công an Nhân dân, đây là nơi làng tiễn sĩ tử đi thi và đón người đỗ đạt về vinh quy bái tổ; báo Quốc phòng Thủ đô chép câu đối ở quán: “Chúc sĩ tử ứng thí tranh khôi / Nghinh tân khoa hồi hương bái tổ”. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia mô tả quán có kiến trúc cổ với bốn cột đá; theo lời dân làng, bảy cây cổ thụ quanh quán được trồng theo hình chòm sao Bắc Đẩu.

Làng nổi tiếng hiếu học với câu “Kẻ Ngái ông nghè như lá tre”; bia trong văn chỉ ghi tên các vị đỗ đại khoa, trong đó có Hoàng giáp Nguyễn Đăng Huân đời Minh Mệnh.

Quán là chỗ dừng chân dễ nhất vì đất rộng, ít nhà sát bên. Dựng xe ở mép khoảng trống, không chắn lối, hỏi người dân gần đó xem để chỗ nào cho tiện rồi đi bộ vào làng.

Đại tự Mỹ tục khả phong năm Tự Đức thứ 27

“Mỹ tục khả phong”, tạm hiểu là phong tục tốt đáng nêu gương, là biển triều Nguyễn ban cho làng xã quyên góp nhiều tiền của giúp nước. Theo báo Quốc phòng Thủ đô, biển của Hương Ngải ghi toàn dân trong làng quyên góp giúp nước nên được ban bốn chữ này, đề tháng Giêng năm Tự Đức thứ 27, tức năm 1874. Cùng nguồn cho biết làng Hữu Bằng, cũng thuộc Thạch Thất, được ban biển năm Tự Đức thứ 20 (1867); muốn ghép thêm một điểm, xem bài đình Hữu Bằng, tức đình Kẻ Nủa.

Về nơi treo biển, các nguồn không thống nhất: Quốc phòng Thủ đô viết biển treo ở quán Nghinh Hương, còn Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Công an Nhân dân viết đình làng Hương Ngải lưu giữ. Hãy hỏi người trông đình hoặc người cao tuổi, và chỉ vào trong khi được cho phép.

Ngõ nhà đá ong Hương Ngải và nghề làm nhà gỗ

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, làng còn khá nhiều nhà xây bằng đá ong, ngõ nhỏ lát gạch, cau và giàn trầu không phủ lên tường đá ong; xen giữa xóm mới vẫn có những ngôi nhà gỗ cổ dựng trên nền đá ong, gạch đất. Nhà đá ong Hương Ngải đẹp nhất vào buổi sáng, lúc nắng xiên lên mặt đá rỗ màu nâu đỏ.

Người Kẻ Ngái nổi tiếng về nghề làm nhà gỗ. Báo Hànộimới viết thợ Hương Ngải từng tham gia phục hồi Nhà Thái Học trong Văn Miếu – Quốc Tử Giám, tu tạo chùa Hòe Nhai và nhiều nhà cổ ở Đường Lâm; nhà gỗ truyền thống liên kết bằng mộng, không dùng đinh sắt. Công an Nhân dân cho biết làng được thành phố công nhận làng nghề làm nhà truyền thống năm 2014. Xưởng mộc là nơi làm việc: muốn xem thì hỏi chủ xưởng, đứng ngoài khu cắt gỗ.

Khi đi trong ngõ:

  • Nhà đá ong là nhà ở: không tự bước vào sân, không đẩy cổng.
  • Muốn chụp người, cửa nhà hay bàn thờ thì xin phép; người ta lắc đầu thì thôi.
  • Nói nhỏ, không hái cau, bẻ trầu trong vườn nhà người ta.

Chợ Ngái ngày Tết: lệ cũ và lịch dự kiến dịp Tết Đinh Mùi

Chợ Ngái ngày Tết nổi tiếng vì họp thành nhiều phiên, mỗi phiên một món hàng, bắc cầu từ năm cũ sang năm mới. Theo VTC News năm 2014, có năm phiên: vàng mã sáng 16 tháng Chạp (VietnamPlus cùng năm ghi khoảng 15–16), lá dong 21 tháng Chạp, hàng cam 26 tháng Chạp, hàng cá mùng 3 Tết và hàng gà mùng 6 Tết. Phiên lá dong họp từ sáng sớm, khoảng 9, 10 giờ là tan. Cũng bài đó viết chợ Tết vẫn giữ nhưng đã kém sôi động, hàng đặc trưng không còn nhiều; bài chưa tìm được tin mới hơn.

Tết Đinh Mùi có mùng 1 rơi vào thứ Bảy 6/2/2027. Nếu các phiên còn họp theo lệ cũ thì ngày dương lịch dự kiến là:

  • 16 tháng Chạp: thứ Bảy 23/1/2027 (theo mốc 15 tháng Chạp thì là thứ Sáu 22/1).
  • 21 tháng Chạp: thứ Năm 28/1/2027.
  • 26 tháng Chạp: thứ Ba 2/2/2027.
  • Mùng 3 Tết: thứ Hai 8/2/2027.
  • Mùng 6 Tết: thứ Năm 11/2/2027.

Đây là ngày tự quy đổi từ âm lịch, không phải lịch do làng hay xã công bố; trước khi đi hãy hỏi người làng xem phiên năm nay còn họp không, họp chỗ nào.

Chạy xe máy lên Thạch Thất và đi trong ngõ làng Ngái

Từ nội thành, hướng quen thuộc là theo Đại lộ Thăng Long về phía tây; xe máy không chạy làn chính mà đi đường gom, đường song hành theo biển. Cách giữ nhịp trên trục này có trong bài xe số chạy Đại lộ Thăng Long đi Hòa Lạc. Gần tới nơi, để bản đồ ở chế độ xe hai bánh, đặt điểm đến là “Quán Nghinh Hương” để vào thẳng đầu làng. Từ Long Biên đường dài hơn, nên nghỉ giữa chặng.

Trong làng:

  • Ngõ hẹp, nhiều khúc cua gấp giữa hai tường đá ong: xe số về số thấp, xe ga giữ ga nhỏ, bấm còi nhẹ trước khúc khuất.
  • Nhường người đi bộ, xe đạp học sinh và xe chở gỗ, chở vật liệu.
  • Đỗ xe ở khoảng trống đầu xóm hoặc gần quán Nghinh, không dựng trước cổng nhà, không chắn ngõ.

Đi chợ phiên giáp Tết thì xuất phát từ lúc trời còn lạnh, có khi có sương: mặc ấm, bật đèn, giữ khoảng cách. Ngày phiên, dựng xe xa chợ một chút rồi đi bộ vào.

Thuê xe máy cho chuyến về làng Ngái

Phiên chợ tan sớm, còn cửa hàng mở cửa 09:00–21:00, nên muốn kịp chợ buổi sáng thì nhận xe từ hôm trước. Lịch làm việc dịp Tết cần hỏi trước. Honda Wave thuê ngày 150.000 đồng. Honda Vision thuê ngày 200.000 đồng. Tiền cọc là khoản riêng, hoàn trả theo hợp đồng sau khi trả xe; mức cọc và giấy tờ xác nhận trực tiếp trước khi ký. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, điện thoại 0942 467 674. Xem thêm chuyên mục ngoại thành Hà Nội và trang du lịch.

Bạn cần thuê xe máy?

Liên hệ Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú để biết tình trạng xe và điều kiện cho kỳ thuê của bạn. Các khoản như tiền đặt cọc hoặc phát sinh cần xác nhận trực tiếp trước khi đặt.